arnon.onlineSign inAsk AI

พระวินัยปิฎก จุลวรรค · สังฆเภทขันธกะ

พระอัครสาวกพาภิกษุ ๕๐๐ กลับ

เล่ม ๗

Text layerBuddha’s wordsItems ๓๙๓–๔๐๓ (Royal Thai)8/11 in สังฆเภทขันธกะ4 editions

พระวินัยปิฎก จุลวรรค สังฆเภทขันธกะ พระอัครสาวกพาภิกษุ ๕๐๐ กลับ (Royal Thai Volume 7 · Mahachula Volume 7 · Mahamakut Volume 9 · Chaloem Phrakiat Volume 7)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 7, pp. 226–235

Page 226

ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระเทวทัต ทำลายสงฆ์แล้วพาภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูปหลีกไปทางคยาสีสประเทศ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนสารีบุตรและโมคคัลลานะ พวก เธอมีความการุญในภิกษุใหม่เหล่านั้นมิใช่หรือ พวกเธอจงรีบไป ภิกษุ เหล่านั้นกำลังจะถึงความย่อยยับ”

พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะทูลรับพระพุทธบัญชา แล้วลุกจาก อาสนะถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า กระทำประทักษิณแล้วเดินทางไป คยาสีสประเทศ

ภิกษุรูปหนึ่งเข้าใจผิด

{๓๙๒} สมัยนั้น ภิกษุรูปหนึ่งยืนร้องไห้อยู่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาคเจ้า จึง พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ เธอร้องไห้ทำไม”

ภิกษุนั้นกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระสารีบุตรและพระ โมคคัลลานะเป็นอัครสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ไปในสำนักพระเทวทัต จะชอบใจธรรมของพระเทวทัต”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ การที่สารีบุตรและ โมคคัลลานะจะพึงชอบใจธรรมชองเทวทัต นั่นมิใช่ฐานะ มิใช่โอกาสที่จะ เป็นไปได้ แต่เธอทั้งสองไปเพื่อทำความเข้าใจแก่ภิกษุ”

พระอัครสาวกพาภิกษุ ๕๐๐ กลับ

{๓๙๓} [๓๔๕] ก็โดยสมัยนั้นแล พระเทวทัตมีบริบัทหมู่ใหญ่แวดล้อม นั่งแสดงธรรมอยู่ เธอได้เห็นพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะมาแต่ไกล เห็นแล้วจึงเตือนภิกษุทั้งหลายว่า “เห็นไหม ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวธรรม ดีแล้ว จนถึงพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะอัครสาวกของพระสมณ โคดมชอบใจธรรมของเรา จึงพากันมาสู่สำนักเรา”

Page 227

ครั้นพระเทวทัตกล่าวอย่างนี้ พระโกกาลิกะได้กล่าวเตือนพระเทวทัต ว่า “ท่านเทวทัต ท่านอย่าไว้วางใจพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ เพราะเธอทั้งสองมีความปรารถนาอันชั่วช้า ลุอำนาจแก่ความปรารถนาอัน ต่ำทราม” พระเทวทัตกล่าวว่า “อย่าเลย คุณ ท่านทั้งสองมาดีเพราะ ชอบใจธรรมของเรา”

ลำดับนั้น พระเทวทัตนิมนต์ท่านพระสารีบุตรด้วยอาสนะกึ่งหนึ่งว่า “มาเถิด ท่านสารีบุตร นิมนต์นั่งบนอาสนะนี้” ท่านพระสารีบุตรห้ามว่า “ไม่ต้องดอก ท่าน” แล้วถืออาสนะแห่งหนึ่งนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แม้ ท่านพระมหาโมคคัลลานะก็ถืออาสนะแห่งหนึ่งแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้าง หนึ่ง ลำดับนั้น พระเทวทัตชี้แจงภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาหลายราตรี แล้วเชื้อเชิญท่านพระ สารีบุตรว่า “ท่านสารีบุตร ภิกษุสงฆ์ปราศจากถีนมิทธะแล้ว ธรรมีกถา สำหรับภิกษุทั้งหลายจงแจ่มแจ้งกะท่าน เราเมื่อยหลังจักเอนสักหน่อย” ท่านพระสารีบุตรรับคำพระเทวทัตแล้ว ลำดับนั้น พระเทวทัตปูผ้าสังฆาฏิ ๔ ชั้นแล้วจำวัดโดยข้างเบื้องขวา เธอเหน็ดเหนื่อย หลงลืมสติ ไม่รู้สึกตัว ครู่เดียวเท่านั้นก็ม่อยหลับไป{๓๙๔} ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรกล่าวแนะนำพร่ำสอนภิกษุทั้งหลายด้วย ธรรมีกถาอันเป็นอนุศาสนีผสมอาเทสนาปาฏิหาริย์ ถึงท่านพระมหา โมคคัลลานะก็กล่าวแนะน่าพรำสอนภิกษุทั้งหลายด้วยธรรมีกถาอันเป็น อนุศาสนีผสมอิทธิปาฏิหาริย์ ขณะเมื่อภิกษุเหล่านั้นอันท่านพระสารีบุตร

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ถีนมิทธะ ความหดหู่และเซื่องซึม เป็นอกุศลธรรมข้อที่ ๓ ในนิวรณ์ ๕ แต่ในที่นี้ ภิกษุสงฆ์ ปราศจากถีนมิทธะ โดยปริยายหมายถึงภิกษุสงฆ์ยังไม่ง่วงนอน
  2. ๒อนุศาสนีผสมอาเทสนาปาฏิหาริย์ คือ การรู้จิตของภิกษุแต่ละรูปว่ามีความคิดอย่างใด แล้ว แสดงธรรมให้เหมาะแก่ความคิดของภิกษุนั้นๆ (วิ.อ. ๓/๓๘๗)
Page 228

กล่าวแนะนำพร่ำสอนด้วยอนุศาสนีผสมอาเทสนาปาฏิหาริย์ และอันท่าน พระมหาโมคคัลลานะกล่าวแนะนำพรํ่าสอนด้วยอนุศาสนีผสมอิทธิปาฏิหาริย์ อยู่ ดวงตาเห็นธรรมอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทินว่า ‘สิ่งใดสิ่งหนึ่ง มีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา’ ได้เกิดขึ้นแล้ว ทีนั้น ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า “ท่าน ทั้งหลาย พวกเราจักไปที่สำนักพระผู้มีพระภาคเจ้ากัน ผู้ใดชอบใจธรรม ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้น ผู้นั้นจงมา”ครั้งนั้น พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะพาภิกษุ ๕๐๐ รูปนั้นเดิน ทางไปทางพระวิหารเวฬุวัน

ครั้งนั้น พระโกกาลิกะปลุกพระเทวทัตให้ลุกขึ้นว่า “ท่านเทวทัต ท่านลุกขึ้นเถิด พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะพาภิกษุเหล่านั้นไปแล้ว เราบอกท่านแล้วมิใช่หรือว่า ‘ท่านอย่าได้ไว้วางใจพระสารีบุตรและพระ โมคคัลลานะ เพราะเธอทั้งสองมีความปรารถนาอันชั่วช้า ลุอำนาจความ ปรารถนาอันต่ำทราม”

ครั้งนั้น โลหิตอุ่นได้พุ่งออกจากปากพระเทวทัตในที่นั้นเอง

{๓๙๕} ครั้งนั้น พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระ ภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่ สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอประทานพระวโรกาส ภิกษุทั้งหลายผู้ประพฤติตามภิกษุผู้ทำลายสงฆ์พึง อุปสมบทใหม่”

“อย่าเลย สารีบุตร เธออย่าพอใจการอุปสมบทใหม่ของพวกภิกษุผู้ ประพฤติตามภิกษุผู้ทำลายสงฆ์เลย ดูก่อนสารีบุตร ถ้าเช่นนั้น เธอจงให้ พวกภิกษุผู้ประพฤติตามภิกษุผู้ทำลายสงฆ์แสดงอาบัติถุลลัจจัย ก็เทวทัต ปฏิบัติแก่เธออย่างไรเล่า”

Page 229

“พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงภิกษุทั้งหลายให้เห็น แจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงตลอดราตรีเป็นอันมาก แล้วได้ รับสั่งกะข้าพระองค์ว่า ‘ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุสงฆ์ปราศจากถีนมิทธะแล้ว ธรรมีกถาสำหรับภิกษุทั้งหลายจงแจ่มแจ้งแก่เธอ เราเมื่อยหลังจักเอนหลัง สักหน่อย’ ดังนี้ฉันใด พระเทวทัตก็ได้ปฏิบัติฉันนั้นเหมือนกัน พระพุทธเจ้าข้า”

ทรงอุปมาพระเทวทัตเหมือนลูกช้าง

{๓๙๖} [๓๔๖] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีสระใหญ่อยู่ในราวป่า ช้าง ทั้งหลายอาศัยสระนั้นอยู่ และพวกมันพากันลงสระนั้นใช้งวงถอนเหง้า และรากบัวล้างให้สะอาดจนไม่มีตมแล้ว เคี้ยวกลืนกินเหง้าและรากบัวนั้น เหง้าและรากบัวนั้นย่อมบำรุงวรรณะและกำลังของช้างเหล่านั้น และช้าง เหล่านั้นก็ไม่เข้าถึงความตายหรือความทุกข์ปางตายซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนลูกช้างตัวเล็ก ๆ เอาอย่างช้างใหญ่เหล่านั้นแล พากันลงสระนั้นแล้วใช้งวงถอนเหง้าและรากบัวแล้วไม่ล้างให้สะอาด เคี้ยว กลืนกินทั้งที่มีตม เหง้าและรากบัวนั้นย่อมไม่บำรุงวรรณะและกำลังของ ลูกช้างเหล่านั้น และพวกมันย่อมเข้าถึงความตายหรือความทุกข์ปางตาย ซึ่งมีข้อนั้นเป็นเหตุ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวทัตก็อย่างนั้นเหมือนกัน เลียนแบบเราจักลำบากตาย”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ว่า

{๓๙๗} “เมื่อช้างใหญ่จ่าโขลงขุดดิน กินเหง้าบัวอยู่ในสระ

ใหญ่ ลูกช้างกินเหง้าบัวทั้งที่มีตมแล้วตาย ฉันใด เทวทัต

เลียนแบบเราแล้วก็จักลำบากตาย ฉันนั้น”

Page 230

องค์แห่งทูต

{๓๙๘} [๓๔๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยคุณสมบัติ ๘ ประการ ควรทำหน้าที่ทูต คุณสมบัติ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุใน ธรรมวินัยนี้

๑. เป็นผู้รับฟัง

๒. ทวนให้ฟังได้

๓. กำหนดได้

๔. ทรงจำไว้ดี

๕. เข้าใจความ

๖. ให้ผู้อื่นเข้าใจความได้

๗. ฉลาดต่อประโยชน์และมิใช่ประโยชน์

๘. ไม่ก่อการทะเลาะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยคุณสมบัติ ๘ ประการนี้แล ควรทำหน้าที่ทูต

{๓๙๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยคุณสมบัติ ๘ ประการ ควรทำหน้าที่ทูต คุณสมบัติ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ ในธรรมวินัยนี้ สารีบุตรเป็นผู้รับฟัง ๑ ทวนให้ฟังได้ ๑ กำหนดได้ ๑ ทรงจำไว้ดี ๑ เข้าใจ ความ ๑ ให้ผู้อื่นเข้าใจความได้ ๑ ฉลาดต่อประโยชน์และมิใช่ประโยชน์ ๑ ไม่ก่อการทะเลาะ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยคุณสมบัติ ๘ ประการนี้แลควรทำหน้าที่ทูต”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปว่า

{๔๐๐} “ภิกษุใดแลเข้าไปยังชุมชนที่พูดข่มขู่ก็ไม่สะทกสะท้าน

ไม่ทำคำพูดให้เสีย ไม่ปกปิดข่าวสาส์น พูดจนหมดสงสัย

และเมื่อถูกซักถามก็ไม่โกรธ ภิกษุเช่นนี้นั้นแลย่อมควร

ทำหน้าที่ทูต”

Page 231

อาปายิกะ

ว่าด้วยพระเทวทัตจักเกิดในอบาย

{๔๐๑} [๓๔๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวทัตมีจิตถูกอสัทธรรม ๘ ประการ ครอบงำย่ำยีแล้วจักเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัป ไม่มีใคร ช่วยเหลือได้ อสัทธรรม ๘ ประการเป็นไฉน คือ๑. เทวทัตมีจิตถูกลาภครอบงำย่ำยีแล้ว จักเกิดในอบาย ตก นรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัป ไม่มีใครช่วยเหลือได้

๒. เทวทัตมีจิตถูกความเสื่อมลาภครอบงำย่ำยีแล้ว ...

๓. เทวทัตมีจิตถูกยศครอบงำย่ำยีแล้ว ...

๔. เทวทัตมีจิตถูกความเสื่อมยศครอบงำย่ำยีแล้ว ...

๕. เทวทัตมีจิตถูกสักการะครอบงำย่ำยีแล้ว ...

๖. เทวทัตมีจิตถูกความเสื่อมสักการะครอบงำย่ำยีแล้ว ...

๗. เทวทัตมีจิตถูกความปรารถนาอันต่ำช้าครอบงำย่ำยีแล้ว ...

๘. เทวทัตมีจิตถูกความมีมิตรชั่วครอบงำย่ำยีแล้ว จักเกิดใน อบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัป ไม่มีใครช่วยเหลือได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวทัตมีจิตถูกอสัทธรรม ๘ ประการนี้แล ครอบงำย่ำยีแล้ว จักเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัป ไม่มีใคร ช่วยเหลือได้

[๓๔๙] ดีละ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงครอบงำย่ำยีลาภที่เกิดขึ้นแล้ว อยู่ พึงครอบงำย่ำยีความเสื่อมลาภที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ พึงครอบงำย่ำยียศที่ เกิดขึ้นแล้วอยู่ พึงครอบงำย่ำยีความเสื่อมยศที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ พึงครอบงำ ย่ำยีสักการะที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ พึงครอบงำย่ำยีความเสื่อมสักการะที่เกิดขึ้น แล้วอยู่ พึงครอบงำย่ำยีความปรารถนาอันต่ำช้าที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ พึง ครอบงำย่ำยีความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นแล้วอยู่

Page 232

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุอาศัยอำนาจประโยชน์อะไร จึงพึงครอบงำ ย่ำยีลาภที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความเสื่อมลาภที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ยศที่เกิดขึ้น แล้วอยู่ ... ความเสื่อมยศที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... สักการะที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความเสื่อมสักการะที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความปรารถนาอันต่ำช้าที่เกิดขึ้น แล้วอยู่ ... ความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นแล้วอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อภิกษุนั้นไม่ครอบงำลาภที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ อาสวะทั้งหลาย ที่ทำความคับแค้นและรุ่มร้อนก็จะเกิดขึ้น เมื่อครอบงำ ย่ำยีลาภที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ อาสวะที่ทำความคับแค้นและรุ่มร้อนเหล่านั้นย่อม ไม่มีแก่เธอ ด้วยอาการอย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงอาศัยอำนาจประโยชน์นี้ คือ เมื่อเธอไม่ ครอบงำยํ่ายีความเสื่อมลาภที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ยศที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความ เสื่อมยศที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... สักการะที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความเสื่อมสักการะที่ เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความปรารถนาอันต่ำช้าที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความมีมิตรชั่ว ที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ อาสวะทั้งหลายที่ทำความคับแค้นและรุ่มร้อนก็จะเกิดขึ้น เมื่อครอบงำย่ำยีความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ อาสวะที่ทำความคับแค้น และรุ่มร้อนเหล่านั้นย่อมไม่มีแก่เธอ ด้วยอาการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงครอบงำย่ำยีลาภที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความเสื่อมลาภที่เกิดขึ้นแล้ว อยู่ ... ยศที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความเสื่อมยศที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... สักการะที่

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อาสวะทั้งหลาย คำว่า อาสวะ หมายถึงกิเลสที่หมักดองอยู่ในสันดาน กิเลสที่ไหลซึมซ่านไป ย้อมใจเมื่อประสบอารมณ์ต่าง ๆ ในที่นี้ตรัสไว้ ๓ คือ (๑) กามาสวะ อาสวะคือกาม ได้แก่ ความ กำหนัดยินดีที่เกี่ยวเนื่องด้วยกามคุณ ๕ (๒) ภวาสวะ อาสวะคือภพ ได้แก่ ความกำหนัดยินดี ด้วยอำนาจความพอใจอยู่ในรูปภพและอรูปภพ ความติดใจในฌานสมาบัติ ความยินดีที่ ประกอบด้วยสัสสตทิฏฐิและ อุจเฉททิฎฐ และความปรารถนาภพ (๓) อวิชชาสวะ อาสวะคือ อวิชชา ได้แก่ ความไม่รู้ในอริยสัจ ๔ ในที่บางแห่งจัดอาสวะเป็น ๔ ตามนัยอภิธรรม โดย แยกภวาสวะเป็น ทิฎฐาสวะ อาสวะคือทิฏฐิ ได้แก่ ความติดใจอยู่ในฌานสมาบัติที่ประกอบ ด้วยสัสสตทิฏฐิและอุจเฉททิฏฐิ (นัย ม.มู.อ. ๑/๗๔, สํ.สฬา.อ. ๑๔, ฯลฯ)
Page 233

เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความเสื่อมสักการะที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความปรารถนาอัน ตํ่าช้าที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... พึงครอบงำย่ำยีความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นแล้วอยู่เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาว่า ‘พวกเราจัก ครอบงำยํ่ายีลาภที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความเสื่อมลาภที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ยศที่ เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความเสื่อมยศที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... สักการะที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความเสื่อมสักการะที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ... ความปรารถนาอันต่ำช้าที่เกิดขึ้น แล้วอยู่ ... พวกเราจักครอบงำยํ่ายีความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล{๔๐๒} [๓๕๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวทัตมีจิตถูกอสัทธรรม ๓ ประการ ครอบงำย่ำยีแล้วจักเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัป ไม่มีใคร ช่วยเหลือได้ อสัทธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

๑. ความปรารถนาอันต่ำช้า

๒. ความมีมิตรชั่ว

๓. พอบรรลุคุณวิเศษเพียงขั้นตํ่า ก็เลิกเสียในระหว่าง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวทัตมีจิตถูกอสัทธรรม ๓ ประการนี้แล ครอบงำยํ่ายีแล้วจักเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัป ไม่มีใคร ช่วยเหลือได้”

นิคมคาถา

{๔๐๓} ใคร ๆ จงอย่าเกิดเป็นคนปรารถนาตํ่าช้าในโลก ท่าน

ทั้งหลายจงรู้จักเทวทัตนั้นตามเหตุแม้นี้ว่า มีคติเหมือน

คติของคนปรารถนาตํ่าช้า

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑นิคมคาถา คาถายํ้าความหรือสรุปความท้ายเรื่อง ในที่นี้เป็นนิคมคาถาที่สรุปพฤติกรรมของ พระเทวทัตและผลกรรมที่จะพึงได้รับต่อไป
Page 234

เทวทัตปรากฏว่าเป็นบัณฑิต รู้กันว่าเป็นผู้อบรมตน

แล้ว เราก็ได้ทราบว่าเทวทัตดำรงอยู่ดุจผู้รุ่งเรืองด้วยยศ

เธอสั่งสมความประมาท เบียดเบียนตถาคตนั้น จึง

ตกนรกอเวจีมีประตูถึง ๔ ประตู อันน่ากลัว

ก็ผู้ใดประทุษร้ายต่อผู้ไม่ประทุษร้าย ผู้ไม่ทำบาป

กรรม บาปย่อมถูกต้องผู้นั้นนั่นแลผู้มีจิตประทุษร้าย

ไม่มีความเอื้อเฟื้อ

ผู้ใดตั้งใจประทุษร้ายมหาสมุทรด้วยยาพิษเป็นหม้อๆ

ผู้นั้นจะประทุษร้ายมหาสมุทรด้วยยาพิษนั้นไม่ได้เลย

เพราะมหาสมุทรเป็นสิ่งน่ากลัว ฉันใด

ผู้ใดจะเบียดเบียนตถาคตผู้เสด็จออกไปดีแล้ว มี

พระทัยสงบด้วยกล่าวติเตียน การกล่าวติเตียนในตถาคต

นั้นจะฟังไม่ขึ้น ฉันนั้นเหมือนกัน

ภิกษุผู้ดำเนินตามมรรคาของพระพุทธเจ้าหรือสาวก

ของพระพุทธเจ้าพระองค์ใด พึงถึงความสิ้นทุกข์ได้

บัณฑิตพึงกระทำพระพุทธเจ้าหรือสาวกของพระพุทธเจ้า

เช่นนั้นให้เป็นมิตร และพึงคบหาท่าน

Page 235

อุปาลิปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของพระอุบาลี

สังฆราชี

{๔๐๔} [๓๕๑] ครั้งนั้นแล ท่านพระอุบาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ตรัสว่า ‘สังฆราชี สังฆราชี’ ดังนี้ ด้วยเหตุเท่าไรหนอ จึงเป็นสังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภท ด้วยเหตุเท่าไรหนอ จึงเป็นทั้งสังฆราชี เป็นทั้งสังฆเภท”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีภิกษุ ๑ รูป ฝ่ายหนึ่งมี ๒ รูป รูปที่ ๔ ประกาศให้จับสลากว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้ เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลายจงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้, ดูก่อน อุบาลี แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ ก็เป็นสังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภท

ดูก่อนอุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีภิกษุ ๒ รูป ฝ่ายหนึ่งก็มี ๒ รูป รูปที่ ๕ ประกาศ ให้จับสลากว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลาย จงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้’ ดูก่อนอุบาลี แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ ก็เป็น สังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภท

ดูก่อนอุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีภิกษุ ๒ รูป ฝ่ายหนึ่งมี ๓ รูป รูปที่ ๖ ประกาศ ให้จับสลากว่า “นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลาย จงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้’ ดูก่อนอุบาลี แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ ก็เป็น สังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภท

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑สังฆราชี ความร้าวรานแห่งสงฆ์ หมายถึงสงฆ์กำลังแตกแยกกัน แต่ยังไม่ถึงกับแยกทำอุโบสถ ปวารณา และสังฆกรรมต่างหากกัน สังฆเภท ความแตกแห่งสงฆ์ หมายถึงการทำลายสงฆ์ ให้แตกจากกัน จัดเป็นหนึ่งในอนันตริยกรรม (กรรมหนักที่สุดฝ่ายบาปอกุศล ซึ่งให้ผลทันที่) ๕ อย่าง กำหนดเป็นสังฆเภทต่อเมื่อไม่ทำอุโบสถ ปวารณา และสังฆกรรมด้วยกัน

End of พระอัครสาวกพาภิกษุ ๕๐๐ กลับ