arnon.onlineSign inAsk AI

พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ · สุราปานวรรค

สิกขาบทที่ ๙ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

เล่ม ๒

Text layerBuddha’s wordsItems ๖๒๓–๖๒๖ (Royal Thai)9/10 in สุราปานวรรค4 editions

พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ สุราปานวรรค สิกขาบทที่ ๙ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร (Royal Thai Volume 2 · Mahachula Volume 2 · Mahamakut Volume 4 · Chaloem Phrakiat Volume 2)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 2, pp. 592–595

Page 592

อนาปัตติวาร

{๖๒๒} [๓๗๑] ภิกษุถือเอาแล้วใช้นุ่งห่ม ๑ ภิกษุใช้จีวรที่มีเครื่องหมายพินทุกัปปะหายสูญไป ๑ ภิกษุใช้จีวรที่มีร่องรอยทำเครื่องหมายพินทุกัปปะไว้แต่จางไป ๑ ภิกษุใช้จีวรที่ยังมิได้ทำเครื่องหมายพินทุกัปปะแต่เย็บติดกับจีวรที่ทำเครื่องหมายพินทุกัปปะแล้ว ๑ ภิกษุใช้ผ้าปะ ๑ ภิกษุใช้ผ้าทาบ ๑ ภิกษุใช้ผ้าดาม ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ทุพพัณณกรณสิกขาบทที่ ๘

๙. วิกัปปนสิกขาบท

ว่าด้วยการวิกัปจีวร

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๖๒๓} [๓๗๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นท่านพระอุปนันทศากยบุตรวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุสัทธิวิหาริกของพระพี่ชายแล้วใช้สอย จีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอน ต่อมา ภิกษุนั้นเล่าเรื่องนั้นแก่ภิกษุ ทั้งหลายว่า “อาวุโสทั้งหลาย ท่านพระอุปนันทศากยบุตรนี้วิกัปจีวรเองแก่กระผมแล้วใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอน”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ท่านพระอุปนันทศากยบุตรวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุแล้ว ไฉนจึงได้ใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอนเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑วิกัป ดูความหมายที่เชิงอรรถ ๔ หน้า ๖ ในเล่มนี้
Page 593

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนอุปนันทะ ทราบมาว่าเธอวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุแล้วใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอน จริงหรือ”พระอุปนันทศากยบุตรทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ เธอวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุแล้ว ไฉนจึงได้ใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอนเล่า การกระทำของเธอนั้นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๗๓] อนึ่ง ภิกษุใดวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุก็ดี ภิกษุณีก็ดี สิกขมานาก็ดี สามเณรก็ดี สามเณรีก็ดี แล้วใช้สอยจีวรซึ่งยังมิได้ถอนก่อนนั้น เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๖๒๔} [๓๗๔] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า แก่ภิกษุ คือ แก่ภิกษุรูปอื่น

ที่ชื่อว่า ภิกษุณี ได้แก่ สตรีผู้อุปสมบทแล้วในสงฆ์สองฝ่าย

ที่ชื่อว่า สิกขมานาได้แก่ สามเณรีผู้ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการ ตลอด ๒ ปีมาแล้ว

Page 594

ที่ชื่อว่า สามเณร ได้แก่ บุรุษผู้ถือสิกขาบท ๑๐ ข้อ

ที่ชื่อว่า สามเณรี ได้แก่ สตรีผู้ถือสิกขาบท ๑๐ ข้อ

คำว่า เอง คือ วิกัปด้วยตน

ที่ชื่อว่า จีวร ได้แก่ ผ้า ๖ ชนิด ชนิดใดชนิดหนึ่ง ซึ่งเข้าองค์กำหนดแห่งผ้าต้องวิกัปเป็นอย่างต่ำ

ที่ชื่อว่า วิกัป มี ๒ อย่าง คือ วิกัปต่อหน้า ๑ วิกัปลับหลัง ๑

ที่ชื่อว่า วิกัปต่อหน้า คือ กล่าวคำว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปจีวรผืนนี้แก่ท่าน’ หรือว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปจีวรผืนนี้แก่สหธรรมิกชื่อนี้’ที่ชื่อว่า วิกัปลับหลัง คือ กล่าวคำว่า ‘ข้าพเจ้าให้จีวรผืนนี้แก่ท่านเพื่อช่วยวิกัป’ ภิกษุผู้รับวิกัปนั้นพึงถามว่า ‘ใครเป็นมิตรหรือเป็นผู้เคยเห็นของท่าน’ ภิกษุผู้วิกัปพึงตอบว่า ‘ท่านชื่อนี้และท่านชื่อนี้’ ภิกษุผู้รับวิกัปนั้น พึงกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าให้แก่ภิกษุชื่อนั้นและภิกษุชื่อนี้ จีวรผืนนี้ซึ่งเป็นของภิกษุเหล่านั้น ท่านใช้สอยก็ได้ สละเสียก็ได้ ทำตามปัจจัยก็ได้’ที่ชื่อว่า ซึ่งยังมิได้ถอนก่อน คือ จีวรที่ผู้รับวิกัปนั้นยังมิได้คืนให้ หรือภิกษุยังมิได้วิสาสะแก่ภิกษุผู้รับวิกัปนั้นแล้วใช้สอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๖๒๕} [๓๗๕] จีวรยังมิได้ถอน ภิกษุสำคัญว่ายังมิได้ถอน ใช้สอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จีวรยังมิได้ถอน ภิกษุสงสัย ใช้สอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จีวรยังมิได้ถอน ภิกษุสำคัญว่าถอนแล้ว ใช้สอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

Page 595

ติกทุกกฏ

ภิกษุอธิษฐานหรือสละให้ไป ต้องอาบัติทุกกฏ

จีวรที่ถอนแล้ว ภิกษุสำคัญว่ายังมิได้ถอน ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

จีวรที่ถอนแล้ว ภิกษุสงสัย ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

จีวรที่ถอนแล้ว ภิกษุสำคัญว่าถอนแล้ว ใช้สอย ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๖๒๖} [๓๗๖] ภิกษุใช้สอยจีวรที่ภิกษุผู้รับวิกัปคืนให้ หรือถือวิสาสะแก่ภิกษุ ผู้รับวิกัป ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ วิกัปปนสิกขาบทที่ ๙

๑๐ จีวรอปนิธานสิกขาบท

ว่าด้วยการซ่อนจีวร

เรื่องภิกษุสัตตรสวัคคีย์

{๖๒๗} [๓๗๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ไม่เก็บงำบริขาร พวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงซ่อนบาตรบ้าง จีวรบ้างของพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ขอร้องพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขอพวกท่านจงคืนบาตรให้แก่พวกกระผม ขอท่านจงคืนจีวรให้แก่พวกกระผม”