arnon.onlineSign inAsk AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ · จตุกกนิบาต

๒. จัตตาริสูตร

เล่ม ๒๕

Text layerBuddha’s wordsItems ๒๘๑ (Royal Thai)2/13 in จตุกกนิบาต4 editions

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ จตุกกนิบาต จัตตาริสูตร (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 45 · Chaloem Phrakiat Volume 25)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 471–473

Page 471

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบูชานี้มี ๒ อย่าง คือ การบูชาด้วยอามิส กับการบูชาด้วยธรรม ในการบูชา ๒ อย่างนี้ การบูชาด้วยธรรมจัดเป็นเลิศ”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระ ภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

เหล่าสัตว์ย่อมนอบน้อมพระตถาคตเจ้าผู้ทรงให้

ธรรมทาน ไม่ทรงมีความตระหนี่ ทรงอนุเคราะห์

สรรพสัตว์เสมอ ทรงเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทวดา

และมนุษย์ ผู้ทรงถึงฝั่งแห่งภพ

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๒. สุลภสูตร

ว่าด้วยปัจจัยที่หาได้ง่าย ๔ อย่าง

{๒๘๑} [๑๐๑] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปัจจัย ๔ อย่างนี้จัดว่าเป็นของเล็กน้อย ทั้งหาได้ง่าย และหาโทษมิได้ ปัจจัย ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

๑. ประเภทเครื่องนุ่งห่ม ผ้าบังสุกุลจัดว่าเป็นของเล็กน้อยทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ

๒. ประเภทอาหาร อาหารบิณฑบาตจัดว่าเป็นของเล็กน้อยทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ

Page 472

๒. สุลภสูตร

๓. ประเภทที่อยู่อาศัย โคนไม้จัดว่าเป็นของเล็กน้อย ทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ

๔. ประเภทยารักษาโรค มูตรเน่าจัดว่าเป็นของเล็กน้อย ทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปัจจัย ๔ อย่างนี้แลจัดว่าเป็นของเล็กน้อย ทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยปัจจัยที่ทั้งเล็กน้อยและหาได้ง่ายนี้ เรากล่าวว่า ‘เป็นองค์ประกอบแห่งความเป็นสมณะอย่างหนึ่ง’ ของเธอ”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ภิกษุผู้สันโดษด้วยปัจจัยอันไม่มีโทษ ทั้งเล็กน้อยและ

หาได้ง่าย ย่อมไม่มีความคับใจเพราะปรารภเสนาสนะ

จีวร ปานะ และโภชนะ ไม่กระทบกระเทือนทุกทิศ

และธรรมทั้งหลายอันเหมาะสมแก่สมณธรรมที่พระ

ตถาคตตรัสไว้ดีแล้ว อันภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความสันโดษ

ยึดได้มั่นคงแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑มูตรเน่า (ปูติมุตตะ) ในที่นี้หมายถึงโคมูตร (นํ้าปัสสาวะโค) อย่างใดอย่างหนึ่ง ความจริง ไม่ได้เน่าเพียงแต่เรียกเท่านั้น เปรียบเหมือนร่างกายแม้จะมีสีผิวดั่งทอง ก็เรียกว่าปูติกาย คือกายเน่าฉันใดก็ฉันนั้น มูตรแม้จะ(ปล่อย)มาใหม่ ๆ ก็เรียกว่ามูตรเน่าทั้งนั้น มติของเกจิอาจาย์กล่าวว่า ‘มูตรเน่า ได้แก่ ชิ้นสมอที่ดองด้วยนํ้าปัสสาวะโค’ มติของอาจารย์อีกพวกหนึ่งกล่าวว่า ‘มูตรเน่าหมายถึงเภสัชชนิดหนึ่งที่เขาปล่อยทิ้งจากร้านตลาดเป็นต้นโดยเป็นของเน่าเสีย’ (ขุ.อิติ.อ. ๓๖๘)
Page 473

๓. อาสวักขยสูตร

ว่าด้วยการรู้เห็นอะไรจึงสิ้นอาสวะ

{๒๘๒} [๑๐๒] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความสิ้นอาสวะไว้สำหรับภิกษุผู้รู้เห็นอยู่ มิได้กล่าวไว้สำหรับผู้ไม่รู้ไม่เห็น

ก็เมื่อภิกษุรู้เห็นอะไร อาสวะทั้งหลายจึงสิ้นไป

เมื่อภิกษุรู้เห็นว่า ‘นี้คือทุกข์ นี้คือทุกขสมุทัย นี้คือทุกขนิโรธ นี้คือทุกขนิโรธคามินิปฏิปทาอาสวะทั้งหลายจึงสิ้นไปดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมื่อภิกษุรู้เห็นอยู่อย่างนี้ อาสวะทั้งหลายจึงสิ้นไป”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

เมื่อเสขบุคคลบำเพ็ญสิกขา ปฏิบัติตามทางตรงอยู่

ญาณในความสิ้นกิเลสคืออนัญญา ตัญญัสสามีตินทรีย์

ย่อมเกิดขึ้นเป็นปฐม ต่อจากนั้น อัญญินทรีย์จึงเกิดขึ้น

(แก่เสขบุคคล)

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ทุกข์ ได้แก่ ขันธ์ ๕ (คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) ในภูมิทั้ง ๓ (คือ กามภูมิ รูปภูมิ อรูปภูมิ) ยกเว้นตัณหา(ซึ่งรวมอยู่ในสังขาร) ทุกขสมุทัย เหตุให้ทุกข์เกิด ได้แก่ ตัณหา ทุกขนิโรธ ความดับทุกข์ ได้แก่ นิพพาน ทุกขนิโรธคามินิปฏิปทา ทางปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ได้แก่ อริยมรรคมีองค์ ๘ (ที.สี.อ. ๒๐๒,๓๑๒, ม.มู.อ. ๑/๑๓๗)
  2. ๒ดูความหมายที่เชิงอรรถ อินทรีย์ ข้อ ๖๒ (อินทริยสูตร ทุติยวรรค ติกนิบาต อิติวุตตกะ) หน้า ๔๑๐ ในเล่มนี้