พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๓
๑๐. ปริหานสูตร
เล่ม ๒๕Text layerBuddha’s wordsItems ๒๕๗ (Royal Thai)10/10 in วรรคที่ ๓4 editions
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๓ ปริหานสูตร (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 45 · Chaloem Phrakiat Volume 25)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 429–431
พึงจมลงในห้วงน้ำใหญ่ ฉันใด กุลบุตรผู้มีชีวิตอยู่
อย่างดีอาศัยคนเกียจคร้านก็จมลงในสังสารวัฏได้ ฉันนั้น
เพราะฉะนั้น พึงเว้นคนเกียจคร้าน ผู้มีความเพียร
ตํ่าเสีย พึงอยู่ร่วมกับบัณฑิตทั้งหลายผู้สงัด ผู้เป็น
อารยชน มีใจมั่นคง มีความเพ่งพินิจอยู่เสมอ เป็นผู้
ปรารภความเพียรเป็นนิจ
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๑๐. ปริหานสูตร
ว่าด้วยธรรมที่เป็นไปเพื่อความเสื่อมของพระเสขะ
{๒๕๗} [๗๙] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายธรรมที่เป็นไปเพื่อความเสื่อมของภิกษุผู้ยังเป็นเสขะมี ๓ ประการ ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุผู้ยังเป็น เสขะในธรรมวินัยนี้
๑. เป็นผู้ยินดีพอใจในการทำงาน ชอบขวนขวายในการทำงาน
๒. เป็นผู้ยินดีพอใจในการสนทนา ชอบขวนขวายในการสนทนา
๓. เป็นผู้ยินดีพอใจในการนอนหลับ ชอบขวนขวายในการนอนหลับ
- ๑ความเสื่อม ในที่นี้หมายถึงความไม่เจริญต่อไป คือเป็นอุปสรรคขัดขวางต่อการบรรลุมรรคเบื้องสูง ไม่ใช่เสื่อมจากมรรคที่บรรลุแล้ว เพราะความเสื่อมจากมรรคที่บรรลุแล้วย่อมไม่มี (ขุ.อิติ.อ. ๒๘๑)
๓. ตติยวรรค ๑๐. ปริหานสูตร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เป็นไปเพื่อความเสื่อมของภิกษุผู้ยังเป็นเสขะมี ๓ ประการนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมของภิกษุผู้ยังเป็นเสขะมี ๓ ประการ ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุผู้ยังเป็นเสขะในธรรมวินัยนี้
๑. เป็นผู้ไม่ยินดีไม่พอใจในการทำงาน ไม่ขวนขวายในการทำงาน
๒. เป็นผู้ไม่ยินดีไม่พอใจในการสนทนา ไม่ขวนขวายในการสนทนา
๓. เป็นผู้ไม่ยินดีไม่พอใจในการนอนหลับ ไม่ขวนขวายในการนอนหลับ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมของภิกษุผู้ยังเป็นเสขะมี ๓ ประการนี้แล”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
ภิกษุผู้ยินดีในการทำงาน ในการสนทนา และใน
การนอนหลับ มีจิตฟุ้งซ่าน มีความประพฤติเช่นนี้
ย่อมไม่สามารถที่จะสัมผัสอรหัตผลที่ยอดเยี่ยมได้
เพราะเหตุนั้น ภิกษุจึงควรทำงานเป็นต้นแต่น้อย
นอนหลับแต่พอควร ไม่ฟุ้งซ่าน มีความประพฤติเช่นนี้
จึงจะสามารถสัมผัสอรหัตผลที่ยอดเยี่ยมได้
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
จบ ตติยวรรคที่ ๓
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. มิจฉาทิฏฐิกสูตร ๒. สัมมาทิฏฐิกสูตร
๓. นิสสรณิยสูตร ๔. สันตตรสูตร
๕. ปุตตสูตร ๖. อวุฎฐิกสูตร
๗. สุขปัตถนาสูตร ๘. ภิทุรสูตร
๙. ธาตุโสสังสันทนสูตร ๑๐. ปริหานสูตร
๔. จตุตถวรรค
๑. วิตักกสูตร
ว่าด้วยอกุศลวิตก ๓ ประการ
{๒๕๘} [๘๐] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลวิตกนี้มี ๓ ประการ อกุศลวิตก ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ
๑. วิตกเกี่ยวกับการที่ตนจะไม่ถูกคนอื่นดูหมิ่น
๒. วิตกเกี่ยวกับลาภสักการะและการสรรเสริญ
๓. วิตกเกี่ยวกับความเอ็นดูในคนอื่น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลวิตกมี ๓ ประการนี้แล”
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
End of ๑๐. ปริหานสูตร