arnon.onlineSign inAsk AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรีคาถา · ว่าด้วยคาถาสุภาษิตในโสฬสกนิบาต

๕. สุภากัมมารธีตาเถรีคาถา

เล่ม ๒๖

Text layerBuddha’s wordsItems ๔๗๑ (Royal Thai)6/6 in ว่าด้วยคาถาสุภาษิตในโสฬสกนิบาต4 editions

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรีคาถา ว่าด้วยคาถาสุภาษิตในโสฬสกนิบาต สุภากัมมารธีตาเถรีคาถา (Royal Thai Volume 26 · Mahachula Volume 26 · Mahamakut Volume 54 · Chaloem Phrakiat Volume 26)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 26, pp. 679–684

Page 679

เป็นธิดาผู้ซึ่งเกิดแต่พระอุระ แต่พระโอษฐ์ของพระองค์ เป็นผู้ทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ

(พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อทรงชมเชยการมาของพระสุนทรีเถรี จึงตรัสพระคาถานี้ ความว่า)

[๓๓๘] ดูก่อนสุนทรีผู้เจริญ การที่เธอมานี้ชื่อว่าเป็นการดีแล้ว เธอมาแต่ที่ไกลก็เหมือนมาใกล้ เพราะว่าผู้ที่ฝึกฝน อินทรีย์แล้ว ปราศจากความกำหนัด ไม่เกาะเกี่ยว ทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ย่อมมาไหว้เท้าของพระศาสดาอย่างนี้

๕. สุภากัมมารธีตาเถรีคาถา

สุภาษิตของพระสุภากัมมารธีตาเถรี

(พระสุภาเถรีผู้เป็นธิดาของช่างทองครั้นบรรลุอรหัตแล้ว ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ความว่า)

{๔๗๑}[๓๓๙] เมื่อก่อน เรายังเป็นสาว นุ่งห่มผ้าสะอาด ได้ฟังธรรม ในสำนักของพระศาสดา เมื่อเรานั้นไม่ประมาทอยู่ การตรัสรู้อริยสัจจึงได้มีแล้ว

[๓๔๐] เพราะเหตุนั้น เราจึงบรรลุถึงความไม่ยินดีอย่างแรงกล้า ในกามทั้งปวง เห็นภัยในกายของตน ปรารถนาแต่การออกบวช

Page 680

[๓๔๑] เราละหมู่ญาติ ทาส กรรมกร บ้าน ไร่นาเป็นอันมาก ละกองโภคทรัพย์ที่เป็นเครื่องรื่นเริงบันเทิงใจ

[๓๔๒] และทรัพย์สมบัติไม่น้อยออกจากเรือนบวช เราออกจาก เรือนมาบวชในพระสัทธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรง ประกาศดีแล้วด้วยศรัทธาอย่างนี้

[๓๔๓] การที่จะกลับมาสู่กามทั้งหลายที่เราทิ้งมาแล้วนั้นไม่สมควร แก่เราเลย เพราะเราปรารถนาความเป็นผู้ไม่มีห่วงใย ผู้ใดละทองและเงินมาได้แล้วยังกลับมารับทองและเงิน นั้นอีก ไฉนผู้นั้นจะพึงเงยหน้าในระหว่างบัณฑิตทั้งหลายได้เล่า[๓๔๔] เพราะเงินหรือทองย่อมไม่มีเพื่อความสงบใจแม้แก่บุคคล นั้น เงินและทองนั้นเป็นของไม่สมควรแก่สมณะ ไม่เป็นอริยทรัพย์

[๓๔๕] แท้จริง ทองและเงินนี้เป็นเหตุให้เกิดความโลภ นำมาซึ่งความมัวเมา ให้เกิดความลุ่มหลง เป็นเครื่องให้ กำหนัดพัวพัน มีความระแวง มีความคับแค้นเป็นอันมาก และไม่มีความยั่งยืนมั่นคง[๓๔๖] ก็เหล่านรชนผู้ยินดีในทรัพย์นั้นชื่อว่าเป็นผู้ประมาท มี ใจเศร้าหมอง ต่างผิดใจกันและกัน ทำความบาดหมาง ทะเลาะวิวาทกันเป็นอันมาก

[๓๔๗] การฆ่ากัน การถูกจองจำ การถูกลงโทษมีการตัดมือ และเท้าเป็นต้น ความเสื่อมเสีย ความเศร้าโศกร่ำไร ความฉิบหายวอดวายเป็นอันมากย่อมปรากฏแก่บุคคลผู้ ติดเนื่องอยู่ในกามทั้งหลาย

Page 681

[๓๔๘] ท่านทั้งหลายเป็นญาติของเรา แต่เหตุไฉนจึงมาทำเป็นเหมือนศัตรู ชักชวนเราในกามทั้งหลายเล่า ท่านทั้งหลายจงรู้เถิดว่า เรามีปกติเห็นภัยในกามทั้งหลายบวชแล้ว[๓๔๙] อาสวะทั้งหลายย่อมสิ้นไปเพราะเงินและทองไม่ได้ กามทั้งหลายเป็นศัตรู เป็นผู้ฆ่า เป็นข้าศึก เป็นดุจลูกศร และเครื่องจองจำ

[๓๕๐] ท่านทั้งหลายเป็นญาติของเรา แต่เหตุไฉนจึงมาทำเป็นเหมือนศัตรู ชักชวนเราในกามทั้งหลายเล่า ท่านทั้งหลายจงรู้เถิดว่า เราบวชแล้ว มีศีรษะโล้น ครองผ้าสังฆาฏิ[๓๕๑] ก้อนข้าวของชาวราษฎรอันจักต้องยืนรับ การเที่ยว แสวงหาและผ้าบังสุกุลจีวรย่อมสมควรแก่เรา เพราะเป็นเครื่องอาศัยของบรรพชิต

[๓๕๒] กามทั้งหลายทั้งที่เป็นของทิพย์ทั้งที่เป็นของมนุษย์อัน ท่านผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่มีพระพุทธเจ้าเป็นต้นคาย ได้แล้ว ท่านเหล่านั้นมีใจน้อมไปแล้วในสถานที่อันเกษม ได้บรรลุความสุขอันไม่หวั่นไหวกันแล้ว[๓๕๓] เราอย่าได้สมาคมด้วยกามทั้งหลายซึ่งไม่มีที่ต้านทานเลย เพราะกามทั้งหลายเป็นเหมือนข้าศึก เป็นดุจเพชฌฆาต อุปมาด้วยกองไฟ มีแต่นำทุกข์มาให้[๓๕๔] กามนี้เป็นของไม่บริสุทธิ์ มีภัย มีแต่จะเข่นฆ่า เป็นเสี้ยนหนามเป็นเหตุให้กำหนัด ไม่เรียบร้อย มี ความกังวลมาก เป็นทางแห่งความลุ่มหลงใหญ่

Page 682

[๓๕๕] เป็นเหตุให้ขัดข้อง และเป็นของน่ากลัวพิลึก เปรียบด้วย หัวงูเห่าฉะนั้น ซึ่งพวกปุถุชนผู้โง่เขลามืดมนเพลิดเพลินกัน[๓๕๖] ปุถุชนผู้โง่เขลาเป็นอันมากข้องอยู่แล้วด้วยเครื่องข้องคือ กาม จึงไม่รู้จักความสิ้นสุดแห่งความเกิดและความตาย[๓๕๗] มนุษย์เป็นอันมากพากันดำเนินไปสู่หนทางที่นำไปยังทุคตินำโรคมาให้แก่ตน ซึ่งมีกามเป็นสาเหตุ

[๓๕๘] กามทั้งหลายก่อให้เกิดศัตรู ทำให้เดือดร้อน นำมาซึ่งความเศร้าหมอง เป็นเหยื่อในโลก เป็นเครื่องจองจำ เกี่ยวเนื่องด้วยความตาย[๓๕๙] กามทั้งหลายเป็นเหตุให้บ้า ให้บ่นเพ้อ ให้จิตมัวเมา เป็น ของอันมารดักไว้เพื่อความพินาศของหมู่ลัตว์เร็วพลัน[๓๖๐] กามทั้งหลายมีโทษหาที่สุดมิได้ มีทุกข์มาก มีพิษมาก มีคุณน้อย ทำให้รบรากัน เป็นเหตุให้ธรรมฝ่ายขาวเหือดแห้งไป[๓๖๑] เราละความพินาศอันมีกามเป็นเหตุเช่นนั้นแล้ว จักไม่กลับมาบริโภคกามนั้นอีก เป็นผู้ยินดีอย่างยิ่งในนิพพานทุกเมื่อ[๓๖๒] เราหวังความเยือกเย็น จึงทำสงครามต่อกามทั้งหลาย เป็นผู้ไม่ประมาท ยินดีแล้วในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งสังโยชน์อยู่

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งสังโยชน์ หมายถึงพระนิพพาน (ขุ.เถรี.อ. ๓๐๗)
Page 683

[๓๖๓] เราจะเดินไปตามอริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ อันเป็นทางที่ไม่มีความเศร้าโศก ปราศจากธุลี อันเกษมเป็นทางตรง ที่ท่านผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ดำเนินข้ามไปแล้ว(พระผู้มีพระภาคเจ้าทงแสดงพระเถรีให้ปรากฏแก่ภิกษุณีทั้งหลายเมื่อจะทรงสรรเสริญ จึงตรัสพระคาถา ๓ พระคาถาเหล่านี้ ความว่า)[๓๖๔] ท่านทั้งหลายจงดูสุภาเถรีผู้เป็นธิดาของนายช่างทอง ซึ่งตั้งอยู่ในธรรมนี้เถิด นางได้บรรลุผลเลิศอันไม่หวั่นไหวแล้ว เพ่งฌานอยู่ที่โคนตันไม้[๓๖๕] วันนี้เป็นวันที่ ๘ นางบวชแล้วเป็นผู้มีศรัทธา งามด้วย การบรรลุสัทธรรม เป็นผู้ที่อุบลวัณณาเถรีแนะนำแล้ว บรรลุวิชชา ๓ เป็นผู้ละมัจจุมาร[๓๖๖] สุภาภิกษุณีเป็นไทแก่ตัวเอง ไม่เป็นหนี้ เป็นผู้อบรมอินทรีย์ดีแล้ว ปราศจากเครื่องเกาะเกี่ยวทั้งปวง ทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ

(ท่านพระสังคีติกาจารย์ทั้งหลายรจนาคาถานี้ว่า)

[๓๖๗] ท้าวสักกะผู้ยิ่งใหญ่กว่าเหล่าสัตว์พร้อมด้วยหมู่เทวดา พากันลงมาไหว้สุภากัมมารธีตาเถรีนั้นด้วยฤทธิ์

จบ วีสตินิบาต

Page 684

๑๔. ติงสนิบาต

๑. สุภาชีวกัมพวนิกาเถรีคาถา

คาถาสุภาษิตของพระสุภาชีวกัมพวนิกาเถรี

(พระสุภาชีวกัมพวนิกาเถรีครั้นบรรลุอรหัตแล้วพิจารณาดูข้อปฏิบติของ ตน ได้ประมวลคาถาที่ตนและนักเลงเจ้าชู้คนหนึ่งกล่าวโต้ตอบกันมาภาษิต ไว้เป็นอุทานคาถา ความว่า){๔๗๒}[๓๖๘] นักเลงเจ้าชู้คนหนึ่งได้ยืนขวางภิกษุณีชื่อว่าสุภาผู้กำลัง เดินไปยังสวนอัมพวันที่ร่มรื่นของหมอชีวกโกมารภัจ สุภาภิกษุณีจึงได้กล่าวกะนักเลงคนนั้นว่า[๓๖๙] ฉันทำผิดอะไรต่อท่านหรือ ท่านจึงมายืนขวางทางเราไว้ ดูก่อนอาวุโส บุรุษย่อมไม่ควรถูกต้องหญิงที่บวชแล้วเลย

[๓๗๐] สิกขาอันใดอันพระสุคตทรงบัญญัติไว้แล้วในพระศาสนา ที่น่าเคารพแห่งพระศาสดาของเรา ท่านมายืนขวางเรา ผู้มีส่วนบริสุทธิ์ด้วยสิกขาเหล่านั้นไม่มีกิเลสเครื่อง ยั่วยวนทำไม[๓๗๑] ทำไม ท่านผู้มีจิตขุ่นมัว มีธุลีคือราคะ จึงมายืนขวาง เราผู้มีจิตไม่ขุ่นมัว ปราศจากธุลีคือราคะ ไม่มีกิเลส เครื่องยั่วยวน มีจิตหลุดพ้นแล้วจากเบญจขันธ์ทั้งปวง

(เมื่อพระเถรีกล่าวเช่นนี้แล้วนักเลงเจ้าชู้เมื่อจะประกาศความ ประสงค์ของตน จึงได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ความว่า)

End of ๕. สุภากัมมารธีตาเถรีคาถา