พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธสังยุต มัชฌิมปัณณาสก์ · ปุปผวรรค
๗. คัททูลสูตร ที่ ๑
เล่ม ๑๗Text layerBuddha’s wordsItems ๒๕๖–๒๕๗ (Royal Thai)7/10 in ปุปผวรรค4 editions
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ขันธสังยุต มัชฌิมปัณณาสก์ ปุปผวรรค คัททูลสูตร ที่ ๑ (Royal Thai Volume 17 · Mahachula Volume 17 · Mahamakut Volume 27 · Chaloem Phrakiat Volume 17)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 17, pp. 193–195
บางอย่างที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักคงเที่ยงอยู่เสมออย่างนั้น”
๗. คัททูลพัทธสูตร
ว่าด้วยอุปมาขันธ์ ๕ เหมือนเสาล่ามสุนัข
{๒๕๖} [๙๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้ ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ สำหรับเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรยังมีสมัยเวลาที่จะเหือดแห้งไป มีอยู่ไม่ได้ แต่เราไม่กล่าวว่า สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ขุนเขาสิเนรุยังมีสมัยเวลาที่จะถูกไฟไหม้พินาศไปมีอยู่ไม่ได้ แต่เราไม่กล่าวว่า สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แผ่นดินใหญ่ยังมีสมัยเวลาที่จะถูกไฟไหม้พินาศไปมีอยู่ไม่ได้ แต่เราไม่กล่าวว่า สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้{๒๕๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สุนัขที่ถูกเขาเอาโซ่ผูกล่ามไว้ที่หลักหรือเสาอันแข็งแรง ย่อมวิ่งวนเวียนรอบหลักหรือเสานั้นเอง แม้ฉันใด
- ๑สังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ หมายถึงลำดับที่เป็นไปไม่ขาดสายแห่งขันธ์ เป็นต้น หรือการเวียนว่ายตายเกิดซึ่งถึงแม้บุคคลตามไปดูด้วยญาณถึง ๑๐๐ ปี ๑,๐๐๐ ปี ก็ไม่รู้ที่สุด คือไม่สามารถกำหนดรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ (สํ.นิ.อ. ๑๗๖)
ก็ฉันนั้นเหมือนกันแหละ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว ไม่ได้พบพระอริยเจ้าทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้พบสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา เห็นอัตตามีรูป เห็นรูปในอัตตา หรือเห็นอัตตาในรูป ย่อมเห็นเวทนา … เห็นสัญญา ... เห็นสังขาร ... เห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา เห็นอัตตามีวิญญาณ เห็นวิญญาณในอัตตา หรือเห็นอัตตาในวิญญาณ เขาย่อมแล่นวนเวียนไปตามรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นเอง เมื่อเขาแล่นวนเวียนไปตามรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณอยู่ ย่อมไม่พ้นไปจากรูป
ไม่พ้นไปจากเวทนา ไม่พ้นไปจากสัญญา ไม่พ้นไปจากสังขาร ไม่พ้นไปจากวิญญาณ ไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสได้ เรากล่าวว่าย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ได้พบพระอริยเจ้าทั้งหลาย ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ได้รับการแนะดีแล้วในธรรมของพระอริยเจ้า ได้พบสัตบุรุษ ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ได้รับแนะนำดีแล้วในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมไม่เห็นรูปโดยความเป็นอัตตา … ไม่เห็นเวทนาโดยความเป็นอัตตา ... ไม่เห็นสัญญาโดยความเป็นอัตตา ... ไม่เห็นสังขารโดยความเป็นอัตตา ... ไม่เห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา ไม่เห็นอัตตามีวิญญาณ ไม่เห็นวิญญาณในอัตตา หรือไม่เห็นอัตตาในวิญญาณ อริยสาวกนั้นย่อมไม่แล่นวนเวียนไปตามรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อริยสาวกนั้นเมื่อไม่แล่นวนเวียนไปตามรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ย่อมพ้นไปจากรูป พ้นไปจากเวทนา พ้นไปจากสัญญา พ้นไปจากสังขาร พ้นไปจากวิญญาณ พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสได้ เรากล่าวว่าย่อมพ้นไปจากทุกข์”
๘. ทุติยคัททูลพัทธสูตร
ว่าด้วยอุปมาขันธ์ ๕ เหมือนเสาล่ามสุนัข สูตรที่ ๒
{๒๕๘} [๑๐๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ สำหรับเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สุนัขที่ถูกเขาเอาโซ่ผูกล่ามไว้ที่หลักหรือเสาอันมั่นคง ถ้าแม้มันเดิน มันก็เดินอยูใกล้ๆ หลักหรือเสานั้นเอง ถ้าแม้มันยืน มันก็ยืนอยู่ใกล้ๆ หลักหรือเสานั้นเอง ถ้าแม้มันนั่ง มันก็นั่งอยู่ใกล้ๆ หลักหรือเสานั้นเอง ถ้าแม้มันนอน มันก็นอนอยู่ใกล้ๆ หลักหรือเสานั้นเอง แม้ฉันใด ก็ฉันนั้นเหมือนกันแหละ ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมเห็นรูปว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ย่อมเห็นเวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ปุถุชนนั้นถ้าแม้เดิน เขาก็เดินอยู่ใกล้ๆ อุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้นั้นเอง ถ้าแม้ยืน เขาก็ยืนอยู่ใกล้ๆ อุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้นั้นเอง ถ้าแม้นั่ง เขาก็นั่งอยู่ใกล้ๆ อุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้นั้นเอง ถ้าแม้นอน เขาก็นอนอยู่ใกล้ๆ อุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้นั้นเอง{๒๕๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงพิจารณาจิตของตนเนืองๆ ว่า ‘จิตนี้เศร้าหมองแล้วด้วยราคะ โทสะ โมหะสิ้นกาลนาน’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมเศร้าหมองเพราะจิตเศร้าหมอง สัตว์ทั้งหลายย่อมบริสุทธิ์เพราะจิตผ่องแผ้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเคยเห็นภาพจิตรกรรมเคลื่อนที่ไหม”
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เคยเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
End of ๗. คัททูลสูตร ที่ ๑