พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อินทริยสังยุต · ชราวรรค
สาเกตสูตร
เล่ม ๑๙Text layerBuddha’s wordsItems ๙๗๕–๙๘๒ (Royal Thai)3/10 in ชราวรรค4 editions
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค อินทริยสังยุต ชราวรรค สาเกตสูตร (Royal Thai Volume 19 · Mahachula Volume 19 · Mahamakut Volume 31 · Chaloem Phrakiat Volume 19)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 19, pp. 341–343
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “อย่างนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ศรัทธาในตถาคตของอุณณาภพราหมณ์มั่นคงแล้ว มีรากเกิดแล้ว ตั้งอยู่มั่นแล้ว อันสมณพราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใคร ๆ ในโลกจะพึงชักนำไปไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าอุณณาภพราหมณ์พึงทำกาละในขณะนี้ไซร้ ย่อมไม่มีสังโยชน์ซึ่งเป็นเครื่องประกอบให้อุณณาภพราหมณ์ต้องมายังโลกนี้อีก”
๓. สาเกตสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๕ พละ ๕
{๙๗๕} [๕๑๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าอัญชนมิคทายวัน ใกล้เมืองสาเกต ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุที่อินทรีย์ ๕ อาศัยแล้วกลายเป็นพละ ๕ ที่พละ ๕ อาศัยแล้วกลายเป็นอินทรีย์ ๕ มีอยู่หรือหนอ”
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้แนะนำ มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นที่รวม ขอประทานพระวโรกาส พระพุทธเจ้าข้า ขอเนื้อความแห่งภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งเฉพาะพระผู้มีพระภาคเจ้าเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วจักทรงจำไว้”{๙๗๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาเหตุที่อินทรีย์ ๕ อาศัยแล้วกลายเป็นพละ ๕ ที่พละ ๕ อาศัยแล้วกลายเป็นอินทรีย์ ๕ มีอยู่
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาเหตุที่อินทรีย์ ๕ อาศัยแล้วกลายเป็นพละ ๕ ที่พละ ๕ อาศัยแล้วกลายเป็นอินทรีย์ ๕ เป็นไฉน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๙๗๗} สิ่งใดเป็นสัทธินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นสัทธาพละ สิ่งใดเป็นสัทธาพละ สิ่งนั้นเป็นสัทธินทรีย์ สิ่งใดเป็นวิริยินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นวิริยพละ สิ่งใดเป็นวิริยพละ สิ่งนั้นเป็นวิริยินทรีย์ สิ่งใดเป็นสตินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นสติพละ สิ่งใดเป็นสติพละ สิ่งนั้นเป็นสตินทรีย์ สิ่งใดเป็นสมาธินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นสมาธิพละ สิ่งใดเป็นสมาธิพละ สิ่งนั้นเป็นสมาธินทรีย์ สิ่งใดเป็นปัญญินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นปัญญาพละ สิ่งใดเป็นปัญญาพละ สิ่งนั้นเป็นปัญญินทรีย์{๙๗๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่นํ้าซึ่งไหลไปสู่ทิศปราจีน หลั่งไปสู่ทิศปราจีน บ่าไปสู่ทิศปราจีน ที่ตรงกลางแม่นํ้านั้นมีเกาะอยู่
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๙๗๙} สาเหตุที่แม่นํ้านั้นอาศัยแล้วย่อมถึงการนับว่ามีกระแสเดียวมีอยู่เหตุที่แม่นํ้านั้นอาศัยแล้วย่อมถึงซึ่งความนับว่ามีสองกระแสก็มีอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สาเหตุที่แม่นํ้านั้นอาศัยแล้วย่อมถึงซึ่งความนับว่ามีกระแสเดียวคืออะไร คือ น้ำที่อยู่ด้านทิศตะวันออกและนํ้าที่อยู่ด้านทิศตะวันตกแห่งเกาะนั้น นี้แลคือสาเหตุที่แม่นํ้านั้นอาศัยแล้วย่อมถึงซึ่งความนับว่ามีกระแสเดียวดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๙๘๐} ก็สาเหตุที่นํ้าแห่งแม่นํ้านั้นอาศัยแล้วย่อมถึงซึ่งความนับว่ามีสองกระแสคืออะไร คือ นํ้าที่อยู่ด้านทิศเหนือและนํ้าที่อยู่ด้านทิศใต้แห่งเกาะนั้น นี้แลคือสาเหตุที่แม่น้ำนั้นอาศัยแล้วย่อมถึงซึ่งความนับว่ามีสองกระแส ฉันใด
ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย {๙๘๑} สิ่งใดเป็นสัทธินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นสัทธาพละ สิ่งใดเป็นสัทธาพละ สิ่งนั้นเป็นสัทธินทรีย์ สิ่งใดเป็นวิริยินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นวิริยพละ สิ่งใดเป็นวิริยพละ สิ่งนั้นเป็นวิริยินทรีย์ สิ่งใดเป็นสตินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นสติพละ สิ่งใดเป็นสติพละ สิ่งนั้นเป็นสตินทรีย์ สิ่งใดเป็นสมาธินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นสมาธิพละ สิ่งใดเป็นสมาธิพละ สิ่งนั้นเป็นสมาธินทรีย์ สิ่งใดเป็นปัญญินทรีย์ สิ่งนั้นเป็นปัญญาพละ สิ่งใดเป็นปัญญาพละ สิ่งนั้นเป็นปัญญินทรีย์
{๙๘๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์ ๕ อันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุจึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่”
๔. ปุพพโกฏฐกสูตร
ว่าด้วยพระสารีบุตรไม่เชื่อพระพุทธเจ้า
{๙๘๓} [๕๑๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปุพพโกฏฐกะ ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะท่านพระสารีบุตรว่า
{๙๘๔} “ดูก่อนสารีบุตร เธอเชื่อไหมว่าสัทธินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหลั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”
ท่านพระสารีบุตรกราบทูลว่า {๙๘๕} “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ข้าพระองค์ไม่ถึงความเชื่อต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ด้วยว่าอมตะนั้นชนเหล่าใดยังไม่รู้ ไม่เห็น ไม่ทราบ ไม่ทำให้แจ้ง ไม่พิจารณาเห็นด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นก็จะถึงความเชื่อต่อ
- ๑เจโตวิมุตติ ความหลุดพ้นด้วยอำนาจการฝึกจิตหรือกำลังสมาธิ หมายถึงภาวะที่จิตบรรลุอรหัตตผลซึ๋งหลุดพ้นจากเครื่องผูกพันคือกิเลสทั้งปวง หรือเรียกว่าอรหัตตผลสมาธิ ปัญญาวิมุตติ ความหลุดพ้นด้วยอำนาจปัญญา ได้แก่ ปัญญาที่เป็นเหตุให้บรรลุอรหัตตผลซึ่งทำให้หลุดพ้นจากเครื่องผูกพันคือกิเลสและอวิชชาได้อย่างสิ้นเชิง หรือเรียกว่าอรหัตตผลปัญญา (ที.สี.อ. ๒๘๑, ม.มู.อ. ๑/๑๗๗, สํ.นิ.อ. ๑๙๖)
End of สาเกตสูตร