arnon.onlineSign inAsk AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อิทธิปาทสังยุต · อโยคุฬวรรค

๔. คังคาทิเปยยาล

เล่ม ๑๙

Text layerBuddha’s wordsItems ๑๒๔๙–๑๒๕๒ (Royal Thai)12/12 in อโยคุฬวรรค4 editions

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค อิทธิปาทสังยุต อโยคุฬวรรค คังคาทิเปยยาล (Royal Thai Volume 19 · Mahachula Volume 19 · Mahamakut Volume 31 · Chaloem Phrakiat Volume 19)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 19, pp. 444–448

Page 444

๔. คังคาทิเปยยาลวรรค

๑ - ๑๒. คังคานทีอาทิสูตร

ว่าด้วยผลแห่งอิทธิบาท ๔

{๑๒๔๙} [๘๔๕-๘๕๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าคงคาไหลไปสู่ทิศปราจีน หลั่งไปสู่ทิศปราจีน บ่าไปสู่ทิศปราจีน แม้ฉันใด ภิกษุเจริญอิทธิบาท ๔ ทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ ย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน ฉันนั้นเหมือนกัน

{๑๒๕๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเจริญอิทธิบาท ๔ ทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ อย่างไรเล่า จึงเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเจริญอิทธิบาท ๔ ทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ อย่างนี้แลย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพานโอนไปสู่นิพพาน

(พึงขยายความบาลีในอิทธิบาทจนกระทั่งถึงความแสวงหา)

จบ คังคาทิเปยยาลวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

วรรคนี้ว่าด้วยการน้อมไปสู่นิพพาน ๖ สูตรแรกอุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่ทิศปราจีน ๖ สูตรหลังอุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่สมุทร รวมเป็น ๑๒ สูตรแล

Page 445

พึงขยายอัปปมาทวรรคที่ ๕ ให้พิสดาร

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ตถาคตสูตร ๒. ปทสูตร

๓. กูฏสูตร ๔. มูลคันธสูตร

๕. สารคันธสูตร ๖. ปุปผคันธสูตร

๗. กุฏฐราชาสูตร ๘. จันทิมสูตร

๙. สุริยสูตร ๑๐. วัตถสูตร

พึงขยายพลกรณียวรรคที่ ๖ ให้พิสดาร

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑ .พลสูตร ๒. พีชสูตร

๓. นาคสูตร ๔. รุกขสูตร

๕. กุมภสูตร ๖. สูกสูตร

๗. อากาสสูตร ๘. ปฐมเมฆสูตร

๙. ทุติยเมฆสูตร ๑๐. นาวาสูตร

๑๑. อาคันตุกสูตร ๑๒. นทีสูตร

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑พึงเทียบดูความพิสดารในข้อ ๑๓๙-๑๑๔๘ (อัปปมาทวรรค มัคคสังยุต) หน้า ๘๐-๘๖ ในเล่มนี้
  2. ๒พึงเทียบดูความพิสดารในข้อ ๑๔๙-๑๖๐ (พลกรณียวรรค มัคคสังยุต) หน้า ๘๗-๙๙ ในเล่มนี้
Page 446

พึงขยายเอสนาวรรคที่ ๗ ให้พิสดาร

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. เอสนาสูตร ๒. วิธาสูตร

๓. อาสวสูตร ๔. ภวสูตร

๕. ทุกขตาสูตร ๖. ขีลสูตร

๗. มลสูตร ๘. นีฆสูตร

๙. เวทนาสูตร ๑๐. ตัณหาสูตร

๑๑. ตสินาสูตร

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑พึงเทียบดูความพิสดารในข้อ ๑๖๑-๑๗๑ (เอสนาวรรค มัคคสังยุต) หน้า ๑๐๐-๑๐๙ ในเล่มนี้
Page 447

๘. โอฆวรรค

๑ - ๑๐. โอฆาทิสูตร

{๑๒๕๑} [๘๕๗-๘๙๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุทธัมภาคิยสังโยชน์มี ๕ ประการ เหล่านี้ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ รูปราคะ ๑ อรูปราคะ ๑ มานะ ๑ อุทธัจจะ ๑ อวิชชา ๑ อุทธัมภาคิยสังโยชน์มี ๕ ประการเหล่านี้แล{๑๒๕๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเจริญอิทธิบาท ๔ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการเหล่านี้แล อิทธิบาท ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ภิกษุพึงเจริญอิทธิบาท ๔ เหล่านี้เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการเหล่านี้แล”(คังคาทิเปยยาลเหมือนมัคคสังยุตที่ข้าพเจ้าให้พิสดารแล้ว พึงขยายความบาลีในอิทธิบาทจนกระทั่งถึงความแสวงหา)

จบ โอฆวรรคที่ ๘

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โอฆสูตร ๒. โยคสูตร

๓. อุปาทานสูตร ๔. คันถสูตร

๕. อนุสยสูตร ๖. กามคุณสูตร

๗. นีวรณสูตร ๘. ขันธสูตร

๙. โอรัมภาคิยสูตร ๑๐. อุทธัมภาคิยสูตร

จบ อิทธิปาทสังยุตที่ ๗

Page 448

๘. อนุรุทธสังยุต

๑. รโหคตวรรค

๑. ปฐมรโหคตสูตร

ว่าด้วยสติปัฏฐาน ๔

{๑๒๕๓} [๘๙๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง ท่านพระอนุรุทธะอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะหลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้เกิดความปริวิตกขึ้นในใจอย่างนี้ว่า “สติปัฏฐาน ๔ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งพลาดแล้ว อริยมรรคอันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบชื่อว่าอันชนเหล่านั้นพลาดแล้วด้วย สติปัฏฐาน ๔ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคอันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วย”{๑๒๕๔} ลำดับนั้น ท่านมหาโมคคัลลานะรู้ความปริวิตกในใจของท่านอนุรุทธะด้วยใจ จึงไปปรากฏตัวต่อหน้าท่านพระอนุรุทธะ เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น

ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้ถามท่านพระอนุรุทธะว่า “ดูก่อนท่านอนุรุทธะ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุจึงจะชื่อว่าปรารภสติปัฏฐาน ๔”

{๑๒๕๕} ท่านพระอนุรุทธะตอบว่า “ดูก่อนผู้มีอายุ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นในกายภายใน มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณาเห็นธรรม

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ปรารภแล้ว ในที่นี้หมายถึงบำเพ็ญให้บริบูรณ์แล้ว (สํ.ม.อ. ๓๔๑)