พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนสังยุต ทุติยปัณณาสก์ · ฉฬวรรค
๔. ปมาทวิหารีสูตร
เล่ม ๑๘Text layerBuddha’s wordsItems ๑๔๓–๑๔๔ (Royal Thai)4/10 in ฉฬวรรค4 editions
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค สฬายตนสังยุต ทุติยปัณณาสก์ ฉฬวรรค ปมาทวิหารีสูตร (Royal Thai Volume 18 · Mahachula Volume 18 · Mahamakut Volume 28 · Chaloem Phrakiat Volume 18)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 18, pp. 105–106
ธรรมารมณ์ด้วยมโน ข้อนั้นภิกษุพึงทราบว่า ‘อายตนะนี้เราครอบงำแล้ว เพราะอภิภายตนะนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นอภิภายตนะ’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อายตนะเหล่านี้เรากล่าวว่าอภิภายตนะ ๖”
๔. ปมาทวิหารีสูตร
ว่าด้วยผู้อยู่ด้วยความประมาทและไม่ประมาท
{๑๔๓} [๙๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงภิกษุผู้อยู่ด้วยความประมาทและภิกษุผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาทแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้อยู่ด้วยความประมาทอย่างไร คือ เมื่อภิกษุไม่สำรวมจักขุนทรีย์อยู่ จิตย่อมแส่ไปในรูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ เมื่อภิกษุมีจิตแส่ไปแล้ว ปราโมทย์ก็ไม่มี เมื่อปราโมทย์ไม่มี ปีติก็ไม่มี เมื่อปีติไม่มี ปัสสัทธิก็ไม่มี เมื่อปัสสัทธิไม่มี ภิกษุนั้นก็อยู่ลำบาก จิตของภิกษุผู้มีความลำบากย่อมไม่ตั้งมั่น เมื่อจิตไม่ตั้งมั่น ธรรมทั้งหลายก็ไม่ปรากฏ เพราะธรรมทั้งหลายไม่ปรากฏ ภิกษุนั้นก็ถึงความนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความประมาท’เมื่อภิกษุไม่สำรวมโสตินทรีย์ ... ฆานินทรีย์ ... ชิวหินทรีย์ ... กายินทรีย์ ... เมื่อภิกษุไม่สำรวม มนินทรีย์อยู่ จิตย่อมแส่ไปในธรรมารมณ์ทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน เมื่อภิกษุมีจิตแส่ไปแล้ว ปราโมทย์ก็ไม่มี เมื่อปราโมทย์ไม่มี ปีติก็ไม่มี เมื่อปีติไม่มี ปัสสัทธิก็ไม่มี เมื่อปัสสัทธิไม่มี ภิกษุนั้นก็อยู่ลำบาก จิตของภิกษุผู้มีความลำบากย่อมไม่ตั้งมั่น เมื่อจิตไม่ตั้งมั่น ธรรมทั้งหลายก็ไม่ปรากฏ เพราะธรรมทั้งหลายไม่ปรากฏ ภิกษุนั้นก็ถึงความนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความประมาท’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้อยู่ด้วยความประมาทอย่างนี้แล
{๑๔๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาทอย่างไร คือ เมื่อภิกษุสำรวมจักขุนทรีย์อยู่ จิตก็ไม่แส่ไปในรูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ เมื่อภิกษุนั้นมีจิตไม่แส่ไปแล้ว ปราโมทย์ก็เกิด เมื่อภิกษุเกิดปราโมทย์แล้ว ปีติ ก็เกิด เมื่อภิกษุมีใจเกิดปีติ กายก็สงบ ภิกษุผู้มีกายสงบ ก็อยู่เป็นสุข จิตของภิกษุผู้มีความสุขก็ตั้งมั่น เมื่อจิตตั้งมั่นแล้ว ธรรมทั้งหลายก็ปรากฏ เพราะธรรมทั้งหลายปรากฏ ภิกษุนั้นก็ถึงความนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ ประมาท’ ... เมื่อภิกษุสำรวมมนินทรีย์อยู่ จิตก็ไม่แส่ไปในธรรมารมณ์ทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน เมื่อภิกษุนั้นมีจิตไม่แส่ไปแล้ว ปราโมทย์ก็เกิด เมื่อภิกษุเกิดปราโมทย์แล้ว ปีติก็เกิด เมื่อภิกษุมีใจเกิดปีติ กายก็สงบ ภิกษุผู้มีกายสงบ ก็อยู่เป็นสุข จิตของภิกษุผู้มีความสุขก็ตั้งมั่น เมื่อจิตตั้งมั่นแล้ว ธรรมทั้งหลายก็ปรากฏเพราะธรรมทั้งหลายปรากฏ ภิกษุนั้นก็ถึงความนับว่า ‘เป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาท’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาทอย่างนี้แล”
๕. สังวรสูตร
ว่าด้วยการสำรวมและไม่สำรวม
{๑๔๕} [๙๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงสังวรและอสังวรแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อสังวรย่อมมีอย่างไร คือ รูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ ถ้าภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นรูปเหล่านั้นอยู่ ข้อนั้นภิกษุพึงทราบว่า ‘เราย่อมเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย เพราะข้อนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นความเสื่อม”
เสียงทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยโสตะ ... กลิ่นทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานะ... รสทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา ... โผฏฐัพพะทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย... ธรรมารมณ์ทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่า
End of ๔. ปมาทวิหารีสูตร