พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · โมคคัลลานสังยุตต์
๖. วิญญาณัญจายตนสูตร
เล่ม ๑๘Text layerBuddha’s wordsItems ๕๒๐ (Royal Thai)6/11 in โมคคัลลานสังยุตต์4 editions
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค โมคคัลลานสังยุตต์ วิญญาณัญจายตนสูตร (Royal Thai Volume 18 · Mahachula Volume 18 · Mahamakut Volume 29 · Chaloem Phrakiat Volume 18)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 18, pp. 360–361
ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้”
๖. วิญญาณัญจายตนปัญหาสูตร
ว่าด้วยปัญหาเรื่องวิญญาณัญจายตนฌาน
{๕๒๐} [๓๓๗] (ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อผมหลีกเร้นอยู่ในที่ลับในพระเชตวันนี้ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า) ‘ที่เรียกว่า ‘วิญญาณัญจายตนฌาน วิญญาณัญจายตนฌาน’ ดังนี้ วิญญาณัญจายตนฌานเป็นไฉนหนอ’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ นี้เรียกว่าวิญญาณัญจายตนฌาน’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้น เพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า
‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ เมื่อผมนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยอากาสานัญจายตนะย่อมฟุ้งขึ้นดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปหาผมด้วยฤทธิ์แล้วตรัสดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ โมคคัลลานะผู้เป็นพราหมณ์เธออย่าประมาทวิญญาณัญจายตนฌาน เธอจงรวมจิตตั้งไว้ในวิญญาณัญจายตนฌาน จงทำจิตให้มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้นในวิญญาณัญจายตนฌาน จงตั้งจิตมั่นไว้ในวิญญาณัญจายตนฌาน’ สมัยต่อมา ผมนั้นเพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็ได้เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่แล้ว
ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้’’
๗. อากิญจัญญายตนปัญหาสูตร
ว่าด้วยปัญหาเรื่องอากิญจัญญายตนฌาน
{๕๒๑} [๓๓๘] (ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อผมหลีกเร้นอยู่ในที่ลับในพระเชตวันนี้ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า) ‘ที่เรียกว่า ‘อากิญจัญญายตนฌาน อากิญจัญญายตนฌาน’ ดังนี้ อากิญจัญญายตนฌานเป็นไฉนหนอ’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่ นี้เรียกว่าอากิญจัญญายตนฌาน’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้น เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็เข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า
‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่ เมื่อผมนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยวิญญานัญจายตนะย่อมฟุ้งขึ้นดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปหาผมด้วยฤทธิ์แล้วตรัสดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ โมคคัลลานะผู้เป็นพราหมณ์เธออย่าประมาทอากิญจัญญายตนฌาน เธอจงรวมจิตตั้งไว้ในอากิญจัญญายตนฌาน จงทำจิตให้มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้นในอากิญจัญญายตนฌาน จงตั้งจิตมั่นไว้ในอากิญจัญญายตนฌาน’ สมัยต่อมา ผมนั้นเพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็ได้เข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่แล้ว
ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้”
End of ๖. วิญญาณัญจายตนสูตร