arnon.onlineSign inAsk AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย · ตติยปัณณาสก์

๕. อาภาวรรค

เล่ม ๒๑

Text layerBuddha’s wordsItems ๑๔๑–๑๕๐ (Royal Thai)5/5 in ตติยปัณณาสก์4 editions

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต ตติยปัณณาสก์ อาภาวรรค (Royal Thai Volume 21 · Mahachula Volume 21 · Mahamakut Volume 35 · Chaloem Phrakiat Volume 21)

The Mahamakut edition prints the commentary in the same volumes as the canon, so this text includes commentary.

ไทย (มหามกุฏฯ), vol. 35, pp. 360–368

Page 360

อาภาวรรคที่ ๕

๑. อาภาสูตร

ว่าด้วยแสงสว่าง ๔

[๑๔๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ นี้ ฯลฯ คือ

จนฺทาภา แสงสว่างแห่งดวงจันทร์

สุริยาภา แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์

อคฺคาภา แสงสว่างแห่งไฟ

ปญฺญาภา แสงสว่างแห่งปัญญา

นี้แล แสงสว่าง ๔ ภิกษุทั้งหลาย บรรดาแสงสว่าง ๔ นี้ แสงสว่างแห่งปัญญาเป็นเลิศ.

จบอาภาสูตรที่ ๑

อาภาวรรควรรณนาที่ ๕

อรรถกถาอาภาสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในอาภาสูตรที่ ๑ วรรคที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :-ดวงจันทร์นั้นแล ชื่อว่าจันทาภา ด้วยอำนาจส่องรัศมี. แม้ในบทที่เหลือก็นัยนี้แล.

Page 361

แม้ในสูตรที่สองเป็นต้น ดวงจันทร์ ชื่อว่าจันทาภา ด้วยอำนาจส่องแสง. ดวงจันทร์ ชื่อว่าจันทาโลก ด้วยอำนาจส่องสว่าง. ดวงจันทร์ชื่อว่าจันโทภาส ด้วยอำนาจเปล่งแสง. ดวงจันทร์ ชื่อว่าจันทัปปัชโชต ด้วยอำนาจส่องโชติช่วง. เนื้อความในบททั้งปวงพึงทราบอย่างนี้.

จบอรรถกถาอาภาสูตรที่ ๑

๒. ปภาสูตร

ว่าด้วยแสง ๔ ประการ

[๑๔๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แสง ๔ นี้ ฯลฯ คือ

จนฺทปฺปภา แสงดวงจันทร์

สุริยปฺปภา แสงดวงอาทิตย์

อคฺคิปฺปภา แสงไฟ

ปญฺญาปภา แสงปัญญา

นี้แล แสง ๔ ประการ ภิกษุทั้งหลาย บรรดาแสง ๔ นี้ แสงปัญญาเป็นเลิศ.

จบปภาสูตรที่ ๒

Page 362

๓. อาโลกสูตร

ว่าด้วยความสว่าง ๔

[๑๔๓] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความสว่าง ๔ นี้ ฯลฯ คือจนฺทาโลโก ความสว่างแห่งดวงจันทร์

สุริยาโลโก ความสว่างแห่งดวงอาทิตย์

อคฺคาโลโก ความสว่างแห่งไฟ

ปญฺญาโลโก ความสว่างแห่งปัญญา

นี้แล ความสว่าง ๔ ภิกษุทั้งหลาย บรรดาความสว่าง ๔ นี้ความสว่างแห่งปัญญาเป็นเลิศ.

จบอาโลกสูตรที่ ๓

๔. โอภาสสูตร

ว่าด้วยโอภาส ๔

[๑๔๔] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โอภาส ๔ นี้ ฯลฯ คือจนฺโทภาโส โอภาสแห่งดวงจันทร์

สุริโยภาโส โอภาสแห่งดวงอาทิตย์

อคฺคภาโส โอภาสแห่งไฟ

ปญฺโภาโส โอภาสแห่งปัญญา

นี้แล โอภาส ๔ ภิกษุทั้งหลาย บรรดาโอภาส ๔ นี้ โอภาสแห่งปัญญาเป็นเลิศ.

จบโอภาสสูตรที่ ๔

Page 363

๕. ปัชโชตสูตร

ว่าด้วยความโพลง ๔

[๑๔๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความโพลง ๔ นี้ ฯลฯ คือจนฺทปฺปชฺโชโต ความโพลงแห่งดวงจันทร์

สุริยปฺปชฺโชโต ความโพลงแห่งดวงอาทิตย์

อคฺคิปฺปชฺโชโต ความโพลงแห่งไฟ

ปญฺญาปชฺโชโต ความโพลงแห่งปัญญา

นี้แล ความโพลง ๔ ภิกษุทั้งหลาย บรรดาความโพลง ๔ นี้ความโพลงแห่งปัญญาเป็นเลิศ.

จบปัชโชตสูตรที่ ๕

๖. ปฐมกาลสูตร

ว่าด้วยกาล ๔

[๑๔๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ นี้ ฯลฯ คือกาเลน ธมฺมสฺสวนํ การฟังธรรมตามกาล

กาเลน ธมฺมสากจฺฉา การสนทนาธรรมตามกาลกาเลน สมโถ การทำสมถะตามกาลกาเลน วิปสฺสนา การทำวิปัสสนาตามกาล

ภิกษุทั้งหลาย นี้แล กาล ๔.

จบปฐมกาลสูตรที่ ๖

Page 364

อรรถกถาปฐมกาลสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในปฐมกาลสูตรที่ ๖ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า กาลา คือกาลที่เหมาะที่ควร. บทว่า กาเลน ธมฺมสฺสวนํได้แก่ การฟังธรรมในเวลาที่เหมาะที่ควร. บทว่า ธมฺมสากจฺฉา ความว่าการสนทนาที่เป็นไปด้วยอำนาจการถามและการตอบปัญหา.

จบอรรถกถาปฐมกาลสูตรที่ ๖

๗. ทุติยกาลสูตร

ว่าด้วยกาล ๔

[๑๔๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ นี้ อันบุคคลบำเพ็ญโดยชอบเปลี่ยนแปลงโดยชอบอยู่ ย่อมจะยังบุคคลให้ถึงความสิ้นอาสวะโดยลำดับ กาล๔ คืออะไร คือ ฟังธรรมตามกาล ๑ สนทนาธรรมตามกาล ๑ ทำสมถะตามกาล ๑ ทำวิปัสสนาตามกาล ๑ นี้แลกาล ๔ บุคคลบำเพ็ญโดยชอบ เปลี่ยนแปลงโดยชอบอยู่ ย่อมจะยังบุคคลให้ถึงความสิ้นอาสวะโดยลำดับ

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดหนาตกบนภูเขา น้ำไหลไปตามที่ลุ่ม ยังซอกเขาและลำรางทางน้ำให้เต็ม ซอกเขาและลำรางทางน้ำเต็มแล้ว ย่อมยังหนองให้เต็ม หนองเต็มแล้ว ย่อมยังบึงให้เต็ม บึงเต็มแล้วย่อมยังคลองให้เต็ม คลองเต็มแล้ว ย่อมยังแม่น้ำให้เต็ม แม่น้ำเต็มแล้วย่อมยังทะเลให้เต็ม ฉันใด กาล ๔ นี้ เมื่อบุคคลบำเพ็ญโดยชอบ เปลี่ยนแปลงโดยชอบอยู่ ย่อมยังบุคคลให้ถึงความสิ้นอาสวะโดยลำดับฉันนั้นแล.

จบทุติยกาลสูตรที่ ๗

Page 365

อรรถกถาทุติยกาลสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในทุติยกาลสูตรที่ ๗ ดังต่อไปนี้ :-บทว่า กาลา นั่นเป็นชื่อแห่งกุศลธรรมที่เป็นไปด้วยอำนาจการฟังธรรมเป็นต้นในกาลนั้น ๆ กาลเหล่านั้น จักแจ่มชัด และจักเป็นไป. บทว่าอาสวานํ ขยํ ได้แก่ พระอรหัต.

จบอรรถกถาทุติยกาลสูตรที่ ๗

๘. ปฐมจริตสูตร

ว่าด้วยวจีทุจริต ๔

[๑๔๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ นี้ ฯลฯ คือมุสาวาโท พูดเท็จ

ปิสุณา วาจา พูดส่อเสียด

ผรุสา วาจา พูดคำหยาบ

สมฺผปฺปลาโป พูดเหลวไหล

ภิกษุทั้งหลาย นี้แล วจีทุจริต ๔.

จบปฐมจริตสูตรที่ ๘

ปฐมจริตสูตรที่ ๘ ง่ายทั้งนั้น.

Page 366

๙. ทุติยจริตสูตร

ว่าด้วยวจีสุจริต ๔

[๑๔๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ นี้ ฯลฯ คือ

สจฺจวาจา พูดจริง

อปิสุณวาจา ไม่พูดส่อเสียด

สณฺหวาจา พูดสุภาพ

มนฺตาภาสา พูดด้วยปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย นี้แล วจีสุจริต ๔.

จบทุติยจริตสูตรที่ ๙

อรรถกถาทุติยจริตสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในทุติยจริตสูตรที่ ๙ ดังต่อไปนี้ :-บทว่า สณฺหวาจา ได้แก่ วาจาอ่อนโยน. บทว่า มนฺตาภาสาได้แก่ เรื่องที่กำหนดด้วยปัญญา ที่เรียกว่ามันตาแล้ว จึงกล่าว.

จบอรรถกถาทุติยจริตสูตรที่ ๙

Page 367

๑๐. สารสูตร

ว่าด้วยสาระ ๔ ประการ

[๑๕๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาระ ๔ นี้ ฯลฯ คือ สีลสาระสมาธิสาระ ปัญญาสาระ วิมุตติสาระ นี้แล สาระ ๔ ประการ.

จบสารสูตรที่ ๑๐

จบอาภาวรรคที่ ๕

จบตติยปัณณาสก์

อรรถกถาสารสูตร

สารสูตรที่ ๑๐ บทว่า สีลสาโร คือศีลที่ให้ถึงสาระ. แม้ในบทที่เหลือก็นัยนี้แล.

จบอรรถกถาสารสูตรที่ ๑๐

จบอาภาวรรควรรณนาที่ ๕

จบตติยปัณณาสก์

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ลาภาสูตร ๒. ปภาสูตร ๓. อาโลกสูตร ๔.โอภาสสูตร๕. ปัชโชตสูตร ๖. ปฐมกาลสูตร ๗. ทุติยกาลสูตร ๘. ปฐมจริตสูตร๙. ทุติยจริตสูตร ๑๐. สารสูตร และอรรถกถา.

Page 368

จตุตถปัณณาสก์

อินทริยวรรคที่ ๑

๑. อินทริยสูตร

ว่าด้วยอินทรีย์ ๔ ประการ

[๑๕๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๔ ประการนี้ ฯลฯ คือสทฺธินฺทฺริยํ อินทรีย์คือศรัทธา

วิริยินฺทฺริยํ อินทรีย์คือวิริยะ

สมาธินฺทฺริยํ อินทรีย์คือสมาธิ

ปญฺญินฺทฺริยํ อินทรีย์คือปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย นี้แล อินทรีย์ ๔.

จบอินทริยสูตรที่ ๑

จตุตถปัณณาสก์

อินทริยวรรควรรณนาที่ ๑

อรรถกถาอินทริยสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในอินทริยสูตรที่ ๑ แห่งปัณณาสก์ที่ ๔ ดังต่อไปนี้ :-ชื่อว่า สัทธินทรีย์ เพราะทำความเป็นใหญ่ในสัทธาธุระ. แม้ในบทที่เหลือก็นัยนี้แล.

จบอรรถกถาอินทริยสูตรที่ ๑