พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต · ทุติยปัณณาสก์
สุขวรรค
เล่ม ๒๐Text layerBuddha’s wordsItems ๓๐๙–๓๒๑ (Royal Thai)2/5 in ทุติยปัณณาสก์4 editions
๒. สุขวคฺโค
๒. สุขวรรค
หมวดว่าด้วยสุข
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ สุขวรรค (Royal Thai Volume 20 · Mahachula Volume 20 · Mahamakut Volume 33 · Chaloem Phrakiat Volume 20)
บาลี (มหาจุฬาฯ), vol. 20, pp. 77–78 · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒), vol. 20, pp. 102–105
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? คิหิสุขญฺจ ปพฺพชิตสุขญฺจ. (๑) อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ ปพฺพชิตสุขนฺติ.๑ (๑)
- 1ก. ปพฺพชฺชาสุขญฺจ
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขของคฤหัสถ์ ๒. สุขของบรรพชิต
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขของบรรพชิตเป็นเลิศ (๑)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? กามสุขญฺจ เนกฺขมฺมสุขญฺจ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ เนกฺขมฺมสุขนฺติ. (๒)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ เนกขัมมสุขเป็นเลิศ (๒)
- 1กามสุข หมายถึงสุขที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยกามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะที่น่าพอใจ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๖/๖๐)
- 2เนกขัมมสุข หมายถึงสุขที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยบรรพชา (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๖/๖๐)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? อุปธิสุขญฺจ นิรุปธิสุขญฺจ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ นิรุปธิสุขนฺติ. (๓)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขที่มีอุปธิ ๒. สุขที่ไม่มีอุปธิ
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่ไม่มีอุปธิเป็นเลิศ (๓)
- 1สุขที่มีอุปธิ หมายถึงสุขเจือกิเลสที่เป็นไปในภูมิ ๓ (กามาวจร, รูปาวจร, อรูปาวจร) เป็นสุขระดับโลกิยะ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๗/๖๐)
- 2สุขที่ไม่มีอุปธิ หมายถึงสุขไม่เจือกิเลส เป็นสุขระดับโลกุตตระ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๗/๖๐)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? สาสวสุขญฺจ (๑) อนาสวสุขญฺจ. (๒) อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อนาสวสุขนฺติ. (๔)
- 1ก. สาสวญฺจ สุขํ
- 2ก. อนาสวญฺจ สุขํ
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขที่มีอาสวะ ๒. สุขที่ไม่มีอาสวะ
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่ไม่มีอาสวะเป็นเลิศ (๔)
- 1สุขที่มีอาสวะ หมายถึงสุขที่นับเนื่องในวัฏฏะที่เป็นปัจจัยแก่อาสวะ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๘/๖๐)
- 2สุขที่ไม่มีอาสวะ หมายถึงสุขที่มีนิพพานเป็นอารมณ์ที่ไม่เป็นปัจจัยแก่อาสวะ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๘/๖๐)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? สามิสญฺจ สุขํ นิรามิสญฺจ สุขํ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ นิรามิสํ สุขนฺติ. (๕)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขที่อิงอามิส ๒. สุขที่ไม่อิงอามิส
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่ไม่อิงอามิสเป็นเลิศ (๕)
- 1สุขที่อิงอามิส หมายถึงสุขอาศัยเหยื่อล่อ เป็นสุขที่ทำให้ใจเศร้าหมอง ทำให้สัตว์อยู่ในวงจรแห่งวัฏฏะ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๙/๖๑)
- 2สุขที่ไม่อิงอามิส หมายถึงสุขที่ไม่ต้องอาศัยเหยื่อล่อ เป็นสุขที่ไม่ทำใจให้เศร้าหมองพ้นจากวงจรแห่ง วัฏฏะ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๖๙/๖๑)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? อริยสุขญฺจ อนริยสุขญฺจ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อริยสุขนฺติ. (๖)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขของพระอริยะ ๒. สุขของผู้ไม่ใช่พระอริยะ
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขของพระอริยะเป็นเลิศ (๖)
- 1สุขของพระอริยะ หมายถึงสุขที่ไม่ใช่ของปุถุชน เป็นสุขของพระอริยบุคคล ๘ จำพวก (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๐/ ๖๑)
- 2สุขของผู้ไม่ใช่พระอริยะ หมายถึงสุขของปุถุชน ไม่ใช่สุขของพระอริยบุคคล (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๐/๖๑)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? กายิกญฺจ สุขํ เจตสิกญฺจ สุขํ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ เจตสิกํ สุขนฺติ. (๗)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขทางกาย ๒. สุขทางใจ
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อยางนี้ สุขทางใจเป็นเลิศ (๗)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? สปฺปีติกญฺจ สุขํ นิปฺปีติกญฺจ สุขํ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ นิปฺปีติกํ สุขนฺติ. (๘)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขที่มีปีติ ๒. สุขที่ไม่มีปีติ
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่ไม่มีปีติเป็นเลิศ (๘)
- 1สุขที่มีปีติ หมายถึงสุขในปฐมฌานและทุติยฌาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๒/๖๑)
- 2สุขที่ไม่มีปีติ หมายถึงสุขในตติยฌานและจตุตถฌาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๒/๖๑)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? สาตสุขญฺจ อุเปกฺขาสุขญฺจ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อุเปกฺขาสุขนฺติ. (๙)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขที่เกิดจากความยินดี ๒. สุขที่เกิดจากอุเบกขา
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่เกิดจากอุเบกขาเป็นเลิศ (๙)
- 1สุขที่เกิดจากความยินดี หมายถึงสุขในฌาน ๓ (ปฐมฌาน, ทุติยฌาน, ตติยฌาน) (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๓/๖๑)
- 2สุขที่เกิดจากอุเบกขา หมายถึงสุขในจตุตถฌาน (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๓/๖๑)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? สมาธิสุขญฺจ อสมาธิสุขญฺจ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ สมาธิสุขนฺติ. (๑๐)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สมาธิสุขเป็นเลิศ (๑๐)
- 1สมาธิสุข หมายถึงสุขที่ถึงขั้นอัปปนาสมาธิ หรืออุปจารสมาธิ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๔/๖๑)
- 2อสมาธิสุข หมายถึงสุขที่ยังไม่ถึงขั้นอัปปนาสมาธิหรืออุปจารสมาธิ (องฺ. ทุก. อ. ๒/๗๔/๖๑)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? สปฺปีติการมฺมณญฺจ สุขํ นิปฺปีติการมฺมณญฺจ สุขํ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ นิปฺปีติการมฺมณํ สุขนฺติ. (๑๑)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขที่เกิดจากฌานมีปีติเป็นอารมณ์ ๒. สุขที่เกิดจากฌานไม่มีปีติเป็นอารมณ์
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่เกิดจากฌานไม่มีปีติเป็น อารมณ์เป็นเลิศ (๑๑)
- 1สุขที่เกิดจากฌานมีปีติเป็นอารมณ์ หมายถึงสุขที่เกิดแก่ผู้พิจารณาฌาน ๒ มีปีติเป็นอารมณ์ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๕/๖๑)
- 2สุขที่เกิดจากฌานไม่มีปีติเป็นอารมณ์ หมายถึงสุขที่เกิดแก่ผู้พิจารณาฌาน ๒ ไม่มีปีติเป็นอารมณ์ (องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๕/๖๑)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? สาตารมฺมณญฺจ สุขํ อุเปกฺขารมฺมณญฺจ สุขํ. อิมานิ โข ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อุเปกฺขารมฺมณํ สุขนฺติ. (๑๒)
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขที่เกิดจากฌานมีความยินดีเป็นอารมณ์ ๒. สุขที่เกิดจากฌานมีอุเบกขาเป็นอารมณ์
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่เกิดจากฌานมีอุเบกขาเป็น อารมณ์เป็นเลิศ (๑๒)
- 1สุขที่เกิดจากฌานมีความยินดีเป็นอารมณ์ หมายถึงสุขที่เกิดแก่ผู้พิจารณาฌาน ๓ (ปฐมฌาน, ทุติยฌาน, ตติยฌาน) มีความยินดีเป็นอารมณ์ (เทียบ องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๓,๗๕/๖๑)
- 2สุขที่เกิดจากฌานมีอุเบกขาเป็นอารมณ์ หมายถึงสุขที่เกิดแก่ผู้พิจารณาฌานที่ ๔ มีอุเบกขาเป็น อารมณ์ (เทียบ องฺ.ทุก.อ. ๒/๗๓,๗๕/๖๑)
เทฺวมานิ ภิกฺขเว สุขานิ. กตมานิ เทฺว ? รูปารมฺมณญฺจ สุขํ อรูปารมฺมณญฺจ สุขํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว เทฺว สุขานิ. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ ทฺวินฺนํ สุขานํ ยทิทํ อรูปารมฺมณํ สุขนฺติ. (๑๓) สุขวคฺโค ทุติโย.
สุข ๒ อย่างนี้
สุข ๒ อย่าง อะไรบ้าง คือ
๑. สุขที่มีรูปฌานเป็นอารมณ์ ๒. สุขที่มีอรูปฌานเป็นอารมณ์
สุข ๒ อย่างนี้แล บรรดาสุข ๒ อย่างนี้ สุขที่มีอรูปฌานเป็นอารมณ์เป็น เลิศ (๑๓)
สุขวรรคที่ ๒ จบ
End of สุขวรรค