พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต ปัณณาสก์ · ปัญจาลวรรค
กามเหสสูตร ที่ ๑
เล่ม ๒๓Text layerBuddha’s wordsItems ๒๔๗ (Royal Thai)2/10 in ปัญจาลวรรค4 editions
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต ปัณณาสก์ ปัญจาลวรรค กามเหสสูตร ที่ ๑ (Royal Thai Volume 23 · Mahachula Volume 23 · Mahamakut Volume 37 · Chaloem Phrakiat Volume 23)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 23, pp. 576–577
อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธเพราะก้าวล่วง เนวสัญญานาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวงอยู่ และอาสวะทั้งหลาย ของเธอก็สิ้นไปเพราะเห็นด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยนิปปริยายแม้เพียงเท่านี้แลก็จัดว่าเป็นการบรรลุโอกาสในที่คับแคบที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้”
๒. กายสักขิสูตร
ว่าด้วยกายสักขีบุคคล
{๒๔๗} [๔๓] พระอุทายีถามว่า “ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า ‘กายสักขี กายสักขี ’ ดังนี้ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายเพียงเท่าไรหนอแลพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขี”
พระอานนท์ตอบว่า “ดูก่อนอาวุโส ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้สงัดแล้ว จากกาม ... บรรลุปฐมฌานอยู่ และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอก็ได้สัมผัสอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขีอีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌานอยู่ และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอก็ได้สัมผัสอายตนะนั้นด้วยกาย ด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระ ภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขีอีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุอากาสานัญจายตนฌานฌานโดยกำหนดว่า “อากาศหาที่สุดมิได้”อยู่ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนด
นานัตตสัญญา และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอสัมผัสอายตนะนั้น ด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขี
อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง และอาสวะทั้งหลายของเธอก็สิ้นไปเพราะเห็นด้วยปัญญา ทั้งอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอก็ได้ สัมผัสอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยนิปปริยาย แม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขี”
๓. ปัญญาวิมุตตสูตร
ว่าด้วยปัญญาวิมุตบุคคล
{๒๔๘} [๔๔] พระอุทายีถามว่า “ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า ‘ปัญญาวิมุต ปัญญาวิมุต ’ ดังนี้ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายเพียงเท่าไรหนอแล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าปัญญาวิมุต”
พระอานนท์ตอบว่า “ดูก่อนอาวุโส ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจาก กาม ... บรรลุปฐมฌานอยู่ และเธอย่อมรู้ประจักษ์ด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่าปัญญาวิมุต
อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุทุติยฌานอยู่ ...
อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธเพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง และอาสวะทั้งหลายของเธอย่อมสิ้นไป เพราะเห็นด้วยปัญญา ทั้งเธอก็รู้ประจักษ์ด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยนิปปริยายแม้เพียงเท่านี้แลพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่าปัญญาวิมุต”
- ๑กายสักขี พึงดูความหมายที่เชิงอรรถในข้อ ๑๔ (ปุคคลสูตร อนุสยวรรค สัตตนิบาต) หน้า ๑๘ ในเล่มนี้
End of กามเหสสูตร ที่ ๑