พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต ปัณณาสก์ · ทานวรรค
ปุญญกิริยาวัตถุสูตร
เล่ม ๒๓Text layerBuddha’s wordsItems ๑๒๖ (Royal Thai)6/10 in ทานวรรค4 editions
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต ปัณณาสก์ ทานวรรค ปุญญกิริยาวัตถุสูตร (Royal Thai Volume 23 · Mahachula Volume 23 · Mahamakut Volume 37 · Chaloem Phrakiat Volume 23)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 23, pp. 304–307
ทั้งหลาย ความปรารถนาแห่งใจของบุคคลผู้มีศีลย่อมสำเร็จได้ เพราะจิตปราศจากราคะ (๘)
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความอุบัติขึ้นเพราะทานเป็นปัจจัยมี ๘ ประการนี้แล”
๖. ปุญญกิริยาวัตถุสูตร
ว่าด้วยบุญกิริยาวัตถุ ๓ ประการ
{๑๒๖} [๓๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุญกิริยาวัตถุ มี ๓ ประการนี้ บุญกิริยาวัตถุ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) บุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทาน
(๒) บุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีล
(๓) บุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานนิดหน่อย ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลนิดหน่อย แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไปเขาย่อมเข้าถึงความต้อยต่ำในหมู่มนุษย์อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานพอประมาณ ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลพอประมาณ แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไป เขาย่อมเข้าถึงความดีเด่นในหมู่มนุษย์
- <*> ปรนิมมิตตวสวตี - ผู้รวบรวม
อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานมีประมาณยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลมีประมาณยิ่ง แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่ สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไปเขาย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทพชั้นจาตุมหาราช ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาราชทั้ง ๔ ในชั้นนั้น เพราะทำบุญ กิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานอย่างยวดยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลอย่างยวดยิ่ง จึงลํ้าหน้าเทพชั้นจาตุมหาราชโดยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ อธิปไตยทิพย์ รูปทิพย์ เสียงทิพย์ กลิ่นทิพย์ รสทิพย์ โผฏฐัพพะ ทิพย์อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานมีประมาณ
ยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลมีประมาณยิ่ง แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไปเขาย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทพชั้นดาวดึงส์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท้าวสักกะจอมเทพในชั้นดาวดึงส์นั้น เพราะทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานอย่างยวดยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลอย่างยวดยิ่ง จึงลํ้าหน้าพวกเทพชั้นดาวดึงส์โดยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานมีประมาณ ยิ่งทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลมีประมาณยิ่ง แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไปเขาย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทพชั้นยามา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท้าวสุยามาเทพบุตรในชั้นยามานั้น เพราะทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานอย่างยวดยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลอย่างยวดยิ่ง จึงลํ้าหน้าพวกเทพชั้นยามาโดยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุ ทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์
- ๑บุญกิริยาวัตถุ การทำบุญอันเป็นเหตุให้ได้รับผลดี (ที.ปา.อ. ๑๙๔, องฺ.อฏฺฐก.อ. ๒๕๖) หมายถึง หลักหรือที่ตั้งแห่งการทำบุญที่เป็นเหตุให้เกิดอานิสงส์ต่าง ๆ
อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานมีประมาณยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลมีประมาณยิ่ง แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไปเขาย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทพชั้นดุสิต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท้าวสันดุสิตเทพบุตรในชั้นดุสิตนั้น เพราะทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานอย่างยวดยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลอย่างยวดยิ่ง จึงลํ้าหน้าพวกเทพชั้นดุสิตโดยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุ ทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์
อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานมีประมาณยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลมีประมาณยิ่ง แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไปเขาย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทพชั้นนิมมานรดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท้าวสุนิมมิตเทพบุตรในชั้นนิมมานรดีนั้น เพราะทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานอย่างยวดยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลอย่างยวดยิ่ง จึงลํ้าหน้าพวกเทพชั้นนิมมานรดีโดยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ ... โผฏฐัพพะทิพย์
อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานมีประมาณยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลมีประมาณยิ่ง แต่ไม่มีบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนาเลย หลังจากตายไปเขาย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทพ ชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท้าวปรนิมมิตวสวัตดี <*> เทพบุตรในชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> นั้น เพราะทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทานอย่างยวดยิ่ง ทำบุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีลอย่างยวดยิ่ง จึงลํ้าหน้าพวกเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> โดยฐานะ ๑๐ ประการ คือ อายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ อธิปไตยทิพย์ รูปทิพย์ เสียงทิพย์ กลิ่นทิพย์ รสทิพย์ โผฏฐัพพะทิพย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุญกิริยาวัตถุมี ๓ ประการนี้แล”
- ๑โผฏฐัพพะ อารมณ์ที่จะพึงถูกต้องด้วยกาย หมายถึงสิ่งใด ๆ ที่กระทบถูกต้องกายแล้วเกิดการรับรู้ได้ เช่น เย็น ร้อน อ่อน แข็ง เป็นต้น หรือเรียกสามัญว่า สัมผัสทางกาย (นัย วิ.อ. ๑/๕๐๑, องฺ.เอกก.อ. ๒๓) โผฏฐัพพะทิพย์ คือสัมผัสทางกายอันเป็นทิพย์หรือดีเลิศกว่าของมนุษย์
๗. สัปปุริสทานสูตร
ว่าด้วยสัปปุริสทาน ๘ ประการ
{๑๒๗} [๓๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัปปุริสทาน (การให้ทานของสัตบุรุษ) มี ๘ ประการนี้ สัปปุริสทาน ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ให้ของสะอาด (๒) ให้ของประณีต
(๓) ให้ตามกาล (๔) ให้ของสมควร
(๕) เลือกให้ (๖) ให้เป็นประจำ
(๗) กำลังให้ จิตผ่องใส (๘) ให้แล้วดีใจ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัปปุริสทานมี ๘ ประการนี้แล”
สัตบุรุษย่อมให้ทาน คือ ข้าวและน้ำที่สะอาด ประณีต
ตามกาลอันควรเป็นประจำ ในผู้ประพฤติพรหมจรรย์
ผู้เป็นเขตดี
ครั้นบริจาคของมากแล้วก็ไม่รู้สึกเสียดาย ท่านผู้มี
ปัญญาเห็นแจ้งย่อมสรรเสริญทานที่สัตบุรุษให้แล้วอย่างนี้
ผู้มีปัญญา เป็นบัณฑิต มีศรัทธา มีใจเสียสละ บริจาค
ทานอย่างนี้แล้วย่อมเข้าถึงโลกที่มีแต่สุข ไม่มีความเดือดร้อน
๘. สัปปุริสสูตร
ว่าด้วยคุณประโยชน์ของสัตบุรุษ ๘ ประการ
{๑๒๘} [๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษเมื่อเกิดในตระกูล ย่อมเกิดเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก คือ ย่อมเกิดเพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุข
- <*> ปรนิมมิตตวสวตี - ผู้รวบรวม
End of ปุญญกิริยาวัตถุสูตร