arnon.onlineSign inAsk AI

พระอภิธรรมปิฎก · กัลยาณวรรค

เหวัตถีติกถา

เล่ม ๓๗

Text layerBuddha’s wordsItems ๔๓๗–๔๔๕ (Royal Thai)13/13 in กัลยาณวรรค4 editions

พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ กัลยาณวรรค เหวัตถีติกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 80 · Chaloem Phrakiat Volume 37)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 261–269

Page 261

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นรัตนะคือสติสัมโพชฌงค์ปรากฏ เพราะความปรากฏแห่งพระตถาคตผู้อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสัมมัปปธาน ... เป็นอิทธิบาท ... เป็นอินทรีย์ ... เป็นพละ ... เป็นโพชฌงค์หรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

จบ สติปัฏฐานกถา

๙. เหวัตถีติกถา

ว่าด้วยการซักถามถึงสภาวธรรมที่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

{๔๓๗} [๓๐๔] สกวาทีถามว่า อดีตมีอยู่หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ความมีอยู่ก็คือความไม่มีอยู่ ความไม่มีอยู่ก็คือความมีอยู่ บัญญัติว่ามี

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๐)
  2. ๒อรรถ ในที่นี้หมายถึงสกภาวะ ภาวะของตน หรือสภาวะ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๑)
Page 262

อยู่หรือว่าไม่มีอยู่ก็ดี ว่าไม่มีอยู่หรือว่ามีอยู่ก็ดี บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๓๘} ส. อนาคตมีอยู่หรือ ?

ป. มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ความมีอยู่ก็คือความไม่มีอยู่ ความไม่มีอยู่ก็คือความมีอยู่ บัญญัติว่ามีอยู่หรือว่าไม่มีอยู่ก็ดี ว่าไม่มีอยู่หรือว่ามีอยู่ก็ดี บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๓๙} ส. ปัจจุบันมีอยู่หรือ ?

ป. มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ?

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

Page 263

{๔๔๐} [๓๐๕] ส. อดีตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ?

ป. อดีตมีอยู่โดยภาวะว่าอดีต อดีตไม่มีอยู่โดยภาวะว่าอนาคต อดีตไม่มีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบันส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีออยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ความมีอยู่ก็คือความไม่มีอยู่ ความไม่มีอยู่ก็คือความมีอยู่ บัญญัติว่ามีอยู่หรือว่าไม่มีอยู่ก็ดี ว่าไม่มีอยู่หรือว่ามีอยู่ก็ดี บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากันเหมือนกันป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๔๑} ส. อนาคตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อนาคตมีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร

ป. อนาคตมีอยู่โดยภาวะว่าอนาคต อนาคตไม่มีอยู่โดยภาวะว่าอดีต อนาคตไม่มีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบันส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

Page 264

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๔๒} ส. ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ?

ป. ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบัน ปัจจุบันไม่มีอยู่โดยภาวะว่าอดีต ปัจจุบันไม่มีอยู่โดยภาวะว่าอนาคตส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็อย่างนั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็อย่างนั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากันเหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๔๓} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “อดีตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ อนาคตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้” หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

Page 265

ป. อดีตมีอยู่โดยภาวะว่าอนาคต อดีตมีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบัน อนาคตมีอยู่โดยภาวะว่าอดีต อนาคตมีอยู่โดยภาวะว่าปัจจุบัน ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะว่าอดีต ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะว่าอนาคตหรือ ?

ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ป. ถ้าอย่างนั้น อดีตก็มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ อนาคตมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ปัจจุบันมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้{๔๔๔} [๓๐๖] ส. รูปมีอยู่หรือ ?

ป. มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ความมีอยู่ก็คือความไม่มีอยู่ ความไม่มีอยู่ก็คือความมีอยู่ บัญญัติว่ามีอยู่หรือว่าไม่มีอยู่ก็ดี ว่าไม่มีอยู่หรือว่ามีอยู่ก็ดี บัญญัติทั้งสองนี้ก็อย่างเดียวกัน มีอรรถอันเดียวกัน เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณมีอยู่หรือ ?

ป. มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

Page 266

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. รูปมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ?

ป. รูปมีอยู่โดยภาวะว่ารูป รูปไม่มีอยู่โดยภาวะว่าเวทนา รูปไม่มีอยู่โดยภาวะว่าสัญญา รูปไม่มีอยู่โดยภาวะว่าสังขาร รูปไม่มีอยู่โดยภาวะว่าวิญญาณส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คือว่าอรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างไร ?

Page 267

ป. วิญญาณมีอยู่โดยภาวะว่าวิญญาณ วิญญาณไม่มีอยู่โดยภาวะว่ารูป ... วิญญาณไม่มีอยู่โดยภาวะว่าเวทนา ... วิญญาณไม่มีอยู่โดยภาวะว่าสัญญา ... วิญญาณไม่มีอยู่โดยภาวะว่าสังขารส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ ... เสมอกัน เท่ากัน เหมือนกันหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

{๔๔๕} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “รูปมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณมีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้” หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. รูปมีอยู่โดยภาวะว่าเวทนา ... รูปมีอยู่โดยภาวะว่าสัญญา ... รูปมีอยู่โดยภาวะว่าสังขาร รูปมีอยู่โดยภาวะว่าวิญญาณ เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณมีอยู่โดยภาวะว่ารูป วิญญาณมีอยู่โดยภาวะว่าเวทนา ... วิญญาณมีอยู่โดยภาวะว่าสังขารหรือ ?

ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ป. ถ้าอย่างนั้น รูปก็มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณก็มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

จบ เหวัตถีติกถา

จบ มหาวรรคที่ ๑

Page 268

รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปุคคลกถา ๒. ปริหานิกถา

๓. (ก) พรหมจริยกถา ๓(ข) โอธิโสกถา

๔. ชหติกถา ๕. สัพพมัตถีติกถา

๖. อดีตขันธาทิกถา ๗. เอกัจจมัตถีติกถา

๘. สติปัฏฐานกถา ๙. เหวัตถีติกถา

Page 269

๒. ทุติยวรรค

(๑๐) ๑. ปรูปหารกถา

ว่าด้วยเรื่องเทวดามารดลบันดาลให้พระอรหันต์หลั่งอสุจิ

{๔๔๖} [๓๐๗] สกวาทีถามว่า การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. ราคะ (ความกำหนัด) กามราคะ (ความกำหนัดในกาม) กามราคปริยุฎฐาน (กิเลสเครื่องกลุ้มรุมจิตคือกามราคะ) กามราคสังโยชน์ (กิเลสเครื่องประกอบไว้ในภพคือกามราคะ) กาโมฆะ (กิเลสดุจห้วงน้ำคือกาม) กามโยคะ (กิเลสเครื่องประกอบคือกาม) กามฉันทนิวรณ์ (กิเลสเครื่องกั้นจิตคือความพอใจในกาม) ของพระอรหันต์มีอยู่หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๔๗} ส. ราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์ไม่มีแก่พระอรหันต์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์ไม่มีแก่พระอรหันต์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “การปล่อยสุกกะคืออสุจิของพระอรหันต์มีอยู่”{๔๔๘} ส. การปล่อยสุกกะคืออสุจิของปุถุชนมีอยู่ และราคะ กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์ของเขาก็ยังมีอยู่หรือ ?

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะและอปรเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า ถ้าถูกเทวดาผู้นับเนื่องในหมู่มารดลบันดาล แม้พระอรหันต์ก็ยังต้องหลั่งนํ้าอสุจิได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๑)