พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๖
นิคคหกถา
เล่ม ๓๗Text layerBuddha’s wordsItems ๑๖๓๙–๑๖๔๕ (Royal Thai)1/10 in วรรคที่ ๑๖4 editions
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๖ นิคคหกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 81 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 852–855
๑๖. โสฬสมวรรค
(๑๕๖) ๑. นิคคหกถา
ว่าด้วยเรื่องบุคคลสามารถข่มจิตผู้อื่นได้
{๑๖๓๙} [๗๔๓] สกวาทีถามว่า บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ส. บุคคลอื่นข่มได้ว่า “จิตของบุคคลอื่นอย่ากำหนัด อย่าประทุษร้าย อย่าหลง อย่าเศร้าหมอง” ดังนี้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลอื่นข่มได้ว่า “ผัสสะที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลอื่นข่มได้ว่า “เวทนาที่เกิดขึ้นแล้ว ... สัญญาที่เกิดขึ้นแล้ว ... เจตนาที่เกิดขึ้นแล้ว ... จิตที่เกิดขึ้นแล้ว ... ศรัทธาที่เกิดขึ้นแล้ว ... วิริยะที่เกิดขึ้นแล้ว ... สติที่เกิดขึ้นแล้ว ... สมาธิที่เกิดขึ้นแล้ว ... ปัญญาที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่า เหล่าบุคคลผู้มีกำลังแห่งฤทธิ์มีความชำนาญในฌาน ถ้าไม่สามารถข่มจิตของผู้อื่นได้ กำลังแห่งฤทธิ์และความชำนาญในฌานของพวกเขาหายไปไหน ดังนั้น บุคคลเหล่านั้นต้องใช้กำลังแห่งฤทธิ์และความชำนาญในฌานนั้นข่มจิตของผู้อื่นได้อย่างแน่นอน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๔)
{๑๖๔๐} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว.
ส. บุคคลอื่นละราคะ ละโทสะ ... ละอโนตตัปปะเพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๔๑} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลอื่นเจริญมรรค เจริญสติปัฏฐาน ... เจริญโพชฌงค์เพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๔๒} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลอื่นกำหนดรู้ทุกข์ ละสมุทัย ทำให้แจ้งซึ่งนิโรธ เจริญมรรคเพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๔๓} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลอื่นเป็นผู้ทำแก่บุคคลอื่น สุขและทุกข์คนอื่นทำให้ คนหนึ่งทำ อีกคนหนึ่งเสวยผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๔๔} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
“บุคคลทำชั่วไว้เอง ก็เศร้าหมองเอง ไม่ทำชั่วไว้เอง ก็บริสุทธิ์เอง ความบริสุทธิ์ ความไม่บริสุทธิ์เป็นของเฉพาะตัว คนอื่นจะทำคนอื่นให้บริสุทธิ์หาได้ไม่” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้”
{๑๖๔๕} [๗๔๔] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ชนผู้บรรลุความเป็นผู้มีกำลังมีอยู่ ชนที่เป็นผู้มีความชำนาญมีอยู่ มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าชนผู้บรรลุความเป็นผู้มีกำลังมีอยู่ ชนที่เป็นผู้มีความชำนาญมีอยู่ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้
จบ นิคคหกถา
- ๑พึงดูเทียบใน ขุ.ธ.(แปล) ๒๕/๑๖๕/๗๕
(๑๕๗) ๒. ปัคคหกถา
ว่าด้วยเรื่องบุคคลสามารถประคองจิตผู้อื่นได้
{๑๖๔๖} [๗๔๕] สกวาทีถามว่า บุคคลอื่นประคอง(บังคับ)จิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ส. บุคคลอื่นประคองได้ว่า “จิตของบุคคลอื่นอย่ากำหนัด อย่าประทุษร้าย อย่าหลง อย่าเศร้าหมอง” ดังนี้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๔๗} ส. บุคคลอื่นประคองจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลอื่นยังกุศลมูลคืออโลภะให้เกิด ยังกุศลมูลคืออโทสะให้เกิด ยังกุศลมูลคืออโมหะให้เกิด ยังศรัทธาให้เกิด ยังวิริยะให้เกิด ยังสติให้เกิด ยังสมาธิให้เกิด ยังปัญญาให้เกิดแก่บุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๔๘} ส. บุคคลอื่นประคองจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลอื่นประคองได้ว่า “ผัสสะที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลอื่นประคองได้ว่า “เวทนาที่เกิดขึ้นแล้ว ... ปัญญาที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะเช่นเดียวกับนิคคหกถา (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๔)
End of นิคคหกถา