arnon.onlineSign inAsk AI

พระอภิธรรมปิฎก วิภังค์ · อัปปมัญญาวิภังค์

อัปปมัญญา ๔ เมตตากิริยาฌาน จตุกกนัย เมตตากิริยาฌาน ปัญจกนัย กรุณากิริยาฌาน จตุกกนัย กรุณากิริยาฌาน ปัญจกนัย มุทิตากิริยาฌาน จตุกกนัย มุทิตากิริยาฌาน ปัญจกนัย

เล่ม ๓๕

Text layerBuddha’s wordsItems ๗๖๐–๗๖๑ (Royal Thai)4/5 in อัปปมัญญาวิภังค์4 editions

พระอภิธรรมปิฎก วิภังค์ อัปปมัญญาวิภังค์ อัปปมัญญา ๔ เมตตากิริยาฌาน จตุกกนัย เมตตากิริยาฌาน ปัญจกนัย กรุณากิริยาฌาน จตุกกนัย กรุณากิริยาฌาน ปัญจกนัย มุทิตากิริยาฌาน จตุกกนัย มุทิตากิริยาฌาน ปัญจกนัย (Royal Thai Volume 35 · Mahachula Volume 35 · Mahamakut Volume 78 · Chaloem Phrakiat Volume 35)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 35, pp. 484–485

Page 484

๖. กิริยาฌาน

{๗๖๐} [๖๙๖] อัปปมัญญา ๔ คือ

๑. เมตตา ๒. กรุณา

๓. มุทิตา ๔. อุเบกขา

เมตตากิริยาฌาน

{๗๖๑} [๖๙๗] ในอัปปมัญญา ๔ นั้น เมตตา เป็นไฉน

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญรูปาวจรฌานอันเป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก เป็นทิฏฐธรรมสุขวิหาร สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่สหรคตด้วยเมตตาอยู่ในสมัยใด ความรักใคร่ กิริยาที่รักใคร่ ภาวะที่รักใคร่ เมตตาเจโตวิมุตติ ในสมัยนั้น นี้เรียกว่าเมตตา สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเมตตาเมตตา เป็นไฉน

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญรูปาวจรฌานอันเป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก เป็นทิฏฐธรรมสุขวิหาร เพราะวิตกวิจารสงบไป ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌานที่สหรคตด้วยเมตตาอยู่ในสมัยใด ความรักใคร่ กิริยาที่รักใคร่ ภาวะที่รักใคร่ เมตตาเจโตวิมุตติ ในสมัยนั้น นี้เรียกว่าเมตตา สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเมตตา

กรุณากิริยาฌาน

[๖๙๘] ในอัปปมัญญา ๔ นั้น กรุณา เป็นไฉน

Page 485

ในอัปปมัญญา ๔ นั้น มุทิตา เป็นไฉน

...

ในอัปปมัญญา ๔ นั้น อุเบกขา เป็นไฉน

...

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญรูปาวจรฌานอันเป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก เป็นทิฏฐธรรมสุขวิหาร บรรลุจตุตถฌานที่สหรคตด้วยอุเบกขา ... เพราะละสุขละทุกข์ได้ ... อยู่ในสมัยใด ความวางเฉย กิริยาที่วางเฉย ภาวะที่วางเฉย อุเปกขาเจโตวิมุตติ ในสมัยนั้น นี้เรียกว่าอุเบกขา สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยอุเบกขา

จบ อภิธัมมภาชนีย์

๓. ปัญหาปุจฉกะ

{๗๖๒} [๖๙๙] อัปปมัญญา ๔ คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑. มีจิตประกอบด้วยเมตตาแผ่ไปตลอดทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ปฏิบัติโดยนัยนี้ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกหมู่เหล่า ในที่ทุกสถานด้วยจิตประกอบด้วยเมตตาอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่๒. มีจิตประกอบด้วยกรุณาแผ่ไปตลอดทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ปฏิบัติโดยนัยนี้ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกหมู่เหล่า ในที่ทุกสถานด้วยจิตประกอบด้วยกรุณาอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่

End of อัปปมัญญา ๔ เมตตากิริยาฌาน จตุกกนัย เมตตากิริยาฌาน ปัญจกนัย กรุณากิริยาฌาน จตุกกนัย กรุณากิริยาฌาน ปัญจกนัย มุทิตากิริยาฌาน จตุกกนัย มุทิตากิริยาฌาน ปัญจกนัย