arnon.onlineเข้าสู่ระบบ

พระวินัยปิฎก ปริวาร · คาถาสังคณิกะ

ท่านพระอุบาลีเข้าเฝ้าทูลถามปัญหา

เล่ม ๘

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๑๖–๑๐๒๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๓ ในคาถาสังคณิกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระวินัยปิฎก ปริวาร คาถาสังคณิกะ ท่านพระอุบาลีเข้าเฝ้าทูลถามปัญหา (ฉบับหลวง เล่ม ๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๑๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๘)

ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่

ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๑๐ หน้า ๕๙๓–๖๐๒

หน้า ๕๙๓

คาถาสังคณิกะ

ท่านพระอุบาลีเข้าเฝ้าทูลถามปัญหา

[๑,๐๑๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส

ถามว่า ท่านห่มผ้าเฉวียงบ่า ประนมมือดู

เหมือนมีความมุ่ง มา ณ สถานที่นี้ เพื่อ

ประสงค์อะไร

ท่านพระอุบายลีกราบทูลว่า สิกขาบท

ที่พระองค์ทรงบัญญัติไว้ในวินัยทั้งสอง ย่อม

มาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถ สิกขาบทเหล่านั้น

มีเท่าไร ทรงบัญญัติไว้ ณ พระนครกี่แห่ง

พ. ปัญญาของท่านดี ท่านสอบถาม

โดยแยบคาย เพราะฉะนั้น เราจักบอกแก่

ท่าน ตามที่ท่านเป็นผู้ฉลาดถาม

สิกขาบทที่บัญญัติไว้ในวินัยทั้งสอง

ย่อมมาสู่อุเทศทุกวันในอุโบสถ สิกขาบท

เหล่านั้นมี ๓๕๐ สิกขาบท ตถาคตบัญญัติไว้

ณ พระนคร ๗ แห่ง.

[๑,๐๑๗] อุ. สิกขาบทที่ทรงบัญญัติ

ไว้ ณ พระนคร ๗ แห่ง ๆ ไหนบ้าง ขอ

พระองค์ได้โปรดแจ้งพระนคร ๗ แห่งนั้น

หน้า ๕๙๔

แก่ข้าพระพุทธเจ้า ๆ ได้ฟังทางแห่งพระดำ-รัสของพระองค์แล้ว จะปฏิบัติ ข้อนั้นจะพึงมีเพื่อความเกื้อกูลแก่พวกข้าพระพุทธเจ้า

พ. สิกขาบทเทล่านั้น บัญญัติ ไว้ ณ

พระนครเวสาลี ๑ พระนครราชคฤห์ ๑

พระนครสาวัตถี ๑ พระนครอาฬวี ๑ พระ-

นครโกสัมพี ๑ สักกชนบท ๑ ภัคคชนบท ๑.

สิกขาบทบัญญัติ

[๑,๐๑๘] อุ. สิกขาบทที่ทรงบัญญัติ

ไว้ ณ พระนครเวสาลี มีเท่าไร ณ พระนคร

ราชคฤห์ มีเท่าไร ณ พระนครสาวัตถี มี

เท่าไร ณ พระนครอาฬวี มีเท่าไร ณ พระ-นครโกสัมพี มีเท่าไร ณ สักกชนบท มีเท่าไรณ ภัคคชนบท มีเท่าไร พระองค์อันข้าพระ-พุทธเจ้าทูลถามแล้ว ขอได้โปรดตอบข้อนั้นแก่ข้าพระพุทธเจ้า

พ. สิกขาบทที่บัญญัติไว้ ในพระ-

นครเวสาลีมี ๑๐ สิกขาบท ในพระนคร

ราชคฤห์มี ๒๑ สิกขาบท ในพระนครสาวัตถี

รวมทั้งหมด มี ๒๙๔ สิกขาบท ในพระนคร

หน้า ๕๙๕

อาฬวี มี ๖ สิกขาบท ในพระนครโกสัมพี

มี ๘ สิกขาบทในสักกชนบท มี ๘ สิกขาบท

ในภัคคชนบท มี ๓ สิกขาบท

สิกขาบทเหล่าใดได้บัญญัติไว้ใน

พระนครเวสาลี ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น

ตามที่จะกล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยเสพ-

เมถุน ๑ สิกขาบทว่าด้วยฆ่ามนุษย์ ๑ สิกขา-

บทว่าด้วยอวดอุตริมนุสธรรมที่ไม่มีจริง ๑

สิกขาบทว่าด้วยทรงอติเรกจีวร ๑ สิกขาบท

ว่าด้วยหล่อสันถัตด้วยขึ้นเจียมดำล้วน ๑

สิกขาบทว่าด้วยอวดอุตริมนุสธรรมที่มีจริง

๑ สิกขาบทว่าด้วยภัตรทีหลัง ๑ สิกขาบท

ว่าด้วยไม้ชำระฟัน ๑ สิกขาบทว่าด้วยให้

ของเคี้ยวของฉันแก่อเจลก ๑ สิกขาบทว่า

ด้วยภิกษุณีด่าภิกษุ ๑ รวมสิกขาบทที่บัญญัติ

ไว้ในพระนครเวสาลี เป็น ๑ สิกขาบท

สิกขาบทเหล่าใดที่บัญญัติไว้ใน

พระนครราชคฤห์ ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่า

นั้น ตามที่จะกล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วย

ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ ณ พระนคร

หน้า ๕๙๖

ราชคฤห์ ๑ สิกขาบทว่าด้วยตามกำจัดภิกษุ

รวม ๒ สิกขาบทว่าด้วยทำลายสงฆ์และประ-

พฤติตามรวม ๒ สิกขาบทว่าด้วยรับอันตร-

วาสก ๑ สิกขาบทว่าด้วยแลกเปลี่ยนรูปิยะ ๑

สิกขาบทว่าด้วยขอด้าย ๑ สิกขาบทว่าด้วย

บ่นว่า ๑ สิกขาบทว่าด้วยฉันโภชนะที่ภิกษุณี

แนะให้เขาถวาย ๑ สิกขาบทว่าด้วยอาหาร

ในโรงทาน ๑ สิกขาบทว่าด้วยฉันหมู่ ๑

สิกขาบทว่าด้วยฉันในเวลาวิกาล ๑ สิกขาบท

ว่าด้วยเที่ยวไปในสกุล ๑ สิกขาบทว่าด้วย

อาบน้ำ ๑ สิกขาบทว่าด้วยบวชคนมีอายุไม่

ครบ ๑ สิกขาบทว่าด้วยให้จีวร ๑ สิกขาบท

ว่าด้วยฉันโภชนะที่ภิกษุณียืนสั่งเสีย ๑ สิก-

ขาบทว่าด้วยเทียวยอดเขา ๑ สิกขาบทว่า

ด้วยจาริก ๑ สิกขาบทเหล่านี้บัญญัติไว้ ในพระราชคฤห์ รวมกับการให้ฉันทะในกรรม

นั้นแหละ เป็น ๒๑ สิกขาบท

สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ในพระ-

นครสาวัตถี ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น

ตามที่กล่าวต่อไป ปาราชิก ๔ ของภิกษุณี

สังฆาทิเสส ๑๖ อนิยต ๒ นิสสัคคิยะ ๒๔

หน้า ๕๙๗

สิกขาบทที่เรียกว่าขุททกสิกขาบทมี ๑๕๖

สิกขาบทที่ควรติเตียน ๑๐ สิกขาบทเสขิยวัตร

๗๒ สิกขาบท รวมสิกขาบททั้งหมดที่บัญญัติ

ไว้ ในพระนครสาวัตถี ๒๙๔ สิกขาบท

สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ ในพระ

นครอาฬวี ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น ดัง

จะกล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยให้ทำกุฎี ๑

สิกขาบทว่าด้วยทำสันถัตเจือไหม ๑ สิกขา-บทว่าด้วยนอนร่วมกับอนุปสัมบัน ๑ สิกขา-

บทว่าด้วยขุดดิน ๑ สิกขาบทว่าด้วยพราก

ภูตคาม ๑ สิกขาบทว่าด้วยน้ำมีตัวสัตว์เอา

รดหญ้าหรือดิน ๑ สิกขาบทเหล่านี้รวม ๖

สิกขาบท บัญญัติไว้ในพระนครอาฬวี

สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ ในพระ

นครโกสัมพี ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น

ดังจะกล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยให้ทำวิหาร

ใหญ่ ๑ สิกขาบทว่าด้วยภิกษุว่ายากสอน

ยาก ๑ สิกขาบทว่าด้วยแกล้งพูดคำอื่นกลบ

เกลื่อน ๑ สิกขาบทว่าด้วยกรอบประตู ๑

สิกขาบทว่าด้วยดื่มสุราเมรัย ๑ สิกขาบทว่า

ด้วยไม่เอื้อเฟื้อ ๑ สิกขาบทว่าด้วยกล่าวโดย

หน้า ๕๙๘

ชอบธรรม ๑ รวมเป็น ๘ สิกขาบททั้งดื่ม

น้ำนม

สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ ในสัก-

กชนบท ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น ดังจะ

กล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยให้ซักขนเจียม ๑

สิกขาบทว่าด้วยบาตรมีรอยร้าวหย่อน ๕

แห่ง ๑ สิกขาบทว่าด้วยสั่งสอนภิกษุณีถึงที่

อยู่ ๑ สิกขาบทว่าด้วยขอเภสัช ๑ สิกขาบท

ว่าด้วยกล่องเข็ม ๑ สิกขาบทว่าด้วยเสนา-

สนะป่า ๑ รวม ๖ สิกขาบทนี้บัญญัติไว้ ณ

พระนครกบิลพัสดุ์ สิกขาบทว่าด้วยทำความ

สะอาดด้วยน้ำ ๑ สิกขาบทว่าด้วยไม่รับโอ-

วาท ๑ ตถาคตได้กล่าวไว้ในหมู่ภิกษุณี

สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ ในภัค-

คชนบท ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น ดังจะ

กล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยติดไฟผิง ๑

สิกขาบทว่าด้วยมือเปื้อนอามิส ๑ สิกขาบท

ว่าด้วยล้างบาตรมีเมล็ดข้าวสุก ๑ สิกขาบท

เหล่านี้ คือ ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๗

นิสสัคคิยะ ๘ ขุททกะ ๓๒ ปาฏิเทสนียะ

สิกขาบทที่น่าติ ๒ เสขิยวัตร ๓ อันพระ-

หน้า ๕๙๙

พุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระราชาผู้สูง-

ศักดิ์ บัญญัติไว้ใน ๖ พระนคร รวม ๕๖

สิกขาบท ในพระนครสาวัตถี พระโคดมผู้

มียศ บัญญัติไว้ทั้งหมดรวม ๒๙๔ สิกขาบท.

ทรงพยากรณ์อาบัติหนักและอาบัติเบาเป็นต้น

[๑,๐๑๙] อุ. ข้าพระพุทธเจ้า ได้ทูล

ถามปัญหาข้อใดกะพระองค์ พระองค์ได้

ทรงแก้ปัญหาข้อนั้นแก่ข้าพระพุทธเจ้า ได้

ทรงแก้ปัญหานั้น ๆ โดยมิได้เป็นอย่างอื่น

ข้าพระพุทธเจ้า ขอทูลถามปัญหาข้ออื่นกะ

พระองค์ ขอพระองค์ทรงโปรดตอบปัญหา

นั้นต่อไป คือ อาบัติหนัก ๑ อาบัติเบา ๑

อาบัติมีส่วนเหลือ ๑ อาบัติไม่มีส่วนเหลือ ๑

อาบัติชั่วหยาบ ๑ อาบัติไม่ชั่วหยาบ ๑

สิกขาบทเป็นยาวตติยกะ ๑ สิกขาบททั่วไป ๑

สิกขาบทไม่ทั่วไป ๑ สิกขาบทที่จำแนก

ไว้ ระงับด้วยสมถะเหล่าใด ๑ ขอพระองค์

ได้โปรดชี้แจงสิกขาบทนี้แม้ทั้งมวล พระ- ฅ

พุทธเจ้าข้า ข้าพระพุทธเจ้าจะฟังพระดำรัสของพระองค์

หน้า ๖๐๐

พ. อาบัติหนักมี ๓๐ ศีลวิบัติและ

อาจารวิบัติในอาบัติหนักเหล่านั้น อาบัติ

ปาราชิกที่ไม่มีส่วนเหลือมี ๘ อาบัติใดหนัก

อาบัตินั้นชั่วหยาบ อาบัติใดชั่วหยาบ อาบัติ

นั้นเป็นศีลวิบัติ อาบัติปาราชิก อาบัติ

สังฆาทิเสส เรียกชื่อว่าศีลวิบัติ อาบัติ

ถุลลัจจัย ปาจิตติยะ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ

ทุพภาสิต คือด่าประสงค์จะล้อเล่น.

อาบัตินี้นั้นรวมเรียกว่า อาจารวิบัติ.

ทิฏฐิวิบัติ

[๑,๐๒๐] บุคคลมีปัญญาเขลา อัน

โมหะครอบงำ ถูกอสัทธรรมรุมล้อม ย่อม

ถือทิฏฐิวิบัติ กล่าวตู่ พระสัมมาสัมพุทธเจ้า.

อาบัตินี้นั้นรวมเรียกว่า ทิฏฐิวิบัติ

อาชีววิบัติ

[๑,๐๒๑] ภิกษุผู้ปรารถนาลามก ถูกความอยากครอบงำ ย่อมอวดอุตริมนุสธรรม อันไม่มีไม่เป็นจริง เพราะเหตุอาชีวะ เพราะการณ์อาชีวะภิกษุถึงความเที่ยวชักสื่อ เพราะเหตุอาชีวะ เพราะการณ์อาชีวะ ภิกษุกล่าวว่าภิกษุใดอยู่ในวิหารของท่าน ภิกษุนั้นเป็นอรหันต์ เพราะเหตุอาชีวะ เพราะ

หน้า ๖๐๑

การณ์อาชีวะ ภิกษุณีขอโภชนะอันประณีต เพื่อประโยชน์ตนมาฉัน เพราะเหตุอาชีวะ เพราะการณ์อาชีวะ ภิกษุไม่อาพาธ ขอแกงหรือข้าวสุก เพื่อประโยชน์ตนมาฉัน เพราะเหตุอาชีวะ เพราะการณ์อาชีวะ อาบัตินี้นั้นรวมเรียกว่า อาชีววิบัติ.

ยาวตติยกสิกขาบท

[๑,๐๒๒] ยาวตติยกสิกขาบท ๑๑ นั้น

ท่านจงฟัง ดังจะกล่าวต่อไป อุกขิตตานุ-

วัตติกสิกขาบท ๑ ยาวตติยกสิกขาบท ๘

อริฏฐสิกขาบท ๑ จัณฑกาลีสิกขาบท ๑

สิกขาบทเหล่านี้นั้น ชื่อยาวตติยกสิกขาบท.

ทรงพยากรณ์เฉทนกสิกขาบทและเภทนกสิกขาบทเป็นต้น

[๑,๐๒๓] อุ. สิกขาบทว่าด้วยการตัดมีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วยการทำลายมีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วยการรื้อมีเท่าไร สิกขาบทว่าเป็นปาจิตตีย์มิใช่อื่นมีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วยการสมมติภิกษุมีเท่าไร สิกขาบทที่ว่าเป็นความชอบมีเท่าไร สิกขาบทที่ว่าอย่างยิ่งมีเท่าไร สิกขาบทที่พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระราชาผู้สูงศักดิ์ทรงบัญญัติว่ารู้อยู่ มีเท่าไร

พ. สิกขาบทว่าด้วยการตัดมี ๖ สิกขาบท ว่าด้วยการทำลายมี ๑สิกขาบทว่าด้วยการรื้อมี ๑ สิกขาบทที่ว่าเป็นปาจิตตีย์ มิใช่อื่นมี ๔ สิกขาบทว่าด้วยการสมมติภิกษุมี ๔ สิกขาบทที่ว่าเป็นความชอบมี ๗ สิกขาบทที่ว่า

หน้า ๖๐๒

อย่างยิ่งมี ๑๔ สิกขาบทที่พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระราชาผู้สูงศักดิ์ทรงบัญญัติไว้ว่า รู้อยู่มี ๑๖.

จำนวนสิกขาบทของภิกษุเป็นต้น

[๑,๐๒๔] สิกขาบทของภิกษุมาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถรวม ๒๒๐สิกขาบท ของภิกษุณีมาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถรวม ๓๐๔ สิกขาบท

สิกขาบทของภิกษุที่ไม่ทั่วไปกับภิกษุณี มี ๘๖ สิกขาบท

สิกขาบทของภิกษุณีที่ไม่ทั่วไปกับภิกษุ มี ๑๓๐ สิกขาบท

สิกขาบทของทั้งสองฝ่ายที่ไม่ทั่วไปรวม ๑๗๖ สิกขาบทสิกขาบทของทั้งสองฝ่ายที่ศึกษาร่วมกันมี ๑๗๔ สิกขาบท.

ประเภทสิกขาบทของภิกษุ

[๑,๐๒๕] สิกขาบทของภิกษุ ๒๒๐

สิกขาบท มาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถ ท่านจง

ฟังสิกขาบทเทล่านั้น ดังจะกล่าวต่อไป

ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ อนิยต ๒

นิสสัคคิยะ ๓๐ ถ้วน ขุททกะ ๙๒ ปาฏิ-

เทสนียะ ๔ เสขิยะ ๗๕ สิกขาบทของภิกษุ

รวม ๒๒๐ สิกขาบท มาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถ.

ประเภทสิกขาบทของภิกษุณี

[๑,๐๒๖] สิกขาบทของภิกษุณี ๓๐๔

สิกขาบท มาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถ ท่าน