พระวินัยปิฎก ปริวาร · คาถาสังคณิกะ
ท่านพระอุบาลีเข้าเฝ้าทูลถามปัญหา
เล่ม ๘ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๑๖–๑๐๒๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๓ ในคาถาสังคณิกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก ปริวาร คาถาสังคณิกะ ท่านพระอุบาลีเข้าเฝ้าทูลถามปัญหา (ฉบับหลวง เล่ม ๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๑๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๘)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๑๐ หน้า ๕๙๓–๖๐๒
คาถาสังคณิกะ
ท่านพระอุบาลีเข้าเฝ้าทูลถามปัญหา
[๑,๐๑๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส
ถามว่า ท่านห่มผ้าเฉวียงบ่า ประนมมือดู
เหมือนมีความมุ่ง มา ณ สถานที่นี้ เพื่อ
ประสงค์อะไร
ท่านพระอุบายลีกราบทูลว่า สิกขาบท
ที่พระองค์ทรงบัญญัติไว้ในวินัยทั้งสอง ย่อม
มาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถ สิกขาบทเหล่านั้น
มีเท่าไร ทรงบัญญัติไว้ ณ พระนครกี่แห่ง
พ. ปัญญาของท่านดี ท่านสอบถาม
โดยแยบคาย เพราะฉะนั้น เราจักบอกแก่
ท่าน ตามที่ท่านเป็นผู้ฉลาดถาม
สิกขาบทที่บัญญัติไว้ในวินัยทั้งสอง
ย่อมมาสู่อุเทศทุกวันในอุโบสถ สิกขาบท
เหล่านั้นมี ๓๕๐ สิกขาบท ตถาคตบัญญัติไว้
ณ พระนคร ๗ แห่ง.
[๑,๐๑๗] อุ. สิกขาบทที่ทรงบัญญัติ
ไว้ ณ พระนคร ๗ แห่ง ๆ ไหนบ้าง ขอ
พระองค์ได้โปรดแจ้งพระนคร ๗ แห่งนั้น
แก่ข้าพระพุทธเจ้า ๆ ได้ฟังทางแห่งพระดำ-รัสของพระองค์แล้ว จะปฏิบัติ ข้อนั้นจะพึงมีเพื่อความเกื้อกูลแก่พวกข้าพระพุทธเจ้า
พ. สิกขาบทเทล่านั้น บัญญัติ ไว้ ณ
พระนครเวสาลี ๑ พระนครราชคฤห์ ๑
พระนครสาวัตถี ๑ พระนครอาฬวี ๑ พระ-
นครโกสัมพี ๑ สักกชนบท ๑ ภัคคชนบท ๑.
สิกขาบทบัญญัติ
[๑,๐๑๘] อุ. สิกขาบทที่ทรงบัญญัติ
ไว้ ณ พระนครเวสาลี มีเท่าไร ณ พระนคร
ราชคฤห์ มีเท่าไร ณ พระนครสาวัตถี มี
เท่าไร ณ พระนครอาฬวี มีเท่าไร ณ พระ-นครโกสัมพี มีเท่าไร ณ สักกชนบท มีเท่าไรณ ภัคคชนบท มีเท่าไร พระองค์อันข้าพระ-พุทธเจ้าทูลถามแล้ว ขอได้โปรดตอบข้อนั้นแก่ข้าพระพุทธเจ้า
พ. สิกขาบทที่บัญญัติไว้ ในพระ-
นครเวสาลีมี ๑๐ สิกขาบท ในพระนคร
ราชคฤห์มี ๒๑ สิกขาบท ในพระนครสาวัตถี
รวมทั้งหมด มี ๒๙๔ สิกขาบท ในพระนคร
อาฬวี มี ๖ สิกขาบท ในพระนครโกสัมพี
มี ๘ สิกขาบทในสักกชนบท มี ๘ สิกขาบท
ในภัคคชนบท มี ๓ สิกขาบท
สิกขาบทเหล่าใดได้บัญญัติไว้ใน
พระนครเวสาลี ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น
ตามที่จะกล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยเสพ-
เมถุน ๑ สิกขาบทว่าด้วยฆ่ามนุษย์ ๑ สิกขา-
บทว่าด้วยอวดอุตริมนุสธรรมที่ไม่มีจริง ๑
สิกขาบทว่าด้วยทรงอติเรกจีวร ๑ สิกขาบท
ว่าด้วยหล่อสันถัตด้วยขึ้นเจียมดำล้วน ๑
สิกขาบทว่าด้วยอวดอุตริมนุสธรรมที่มีจริง
๑ สิกขาบทว่าด้วยภัตรทีหลัง ๑ สิกขาบท
ว่าด้วยไม้ชำระฟัน ๑ สิกขาบทว่าด้วยให้
ของเคี้ยวของฉันแก่อเจลก ๑ สิกขาบทว่า
ด้วยภิกษุณีด่าภิกษุ ๑ รวมสิกขาบทที่บัญญัติ
ไว้ในพระนครเวสาลี เป็น ๑ สิกขาบท
สิกขาบทเหล่าใดที่บัญญัติไว้ใน
พระนครราชคฤห์ ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่า
นั้น ตามที่จะกล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วย
ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ ณ พระนคร
ราชคฤห์ ๑ สิกขาบทว่าด้วยตามกำจัดภิกษุ
รวม ๒ สิกขาบทว่าด้วยทำลายสงฆ์และประ-
พฤติตามรวม ๒ สิกขาบทว่าด้วยรับอันตร-
วาสก ๑ สิกขาบทว่าด้วยแลกเปลี่ยนรูปิยะ ๑
สิกขาบทว่าด้วยขอด้าย ๑ สิกขาบทว่าด้วย
บ่นว่า ๑ สิกขาบทว่าด้วยฉันโภชนะที่ภิกษุณี
แนะให้เขาถวาย ๑ สิกขาบทว่าด้วยอาหาร
ในโรงทาน ๑ สิกขาบทว่าด้วยฉันหมู่ ๑
สิกขาบทว่าด้วยฉันในเวลาวิกาล ๑ สิกขาบท
ว่าด้วยเที่ยวไปในสกุล ๑ สิกขาบทว่าด้วย
อาบน้ำ ๑ สิกขาบทว่าด้วยบวชคนมีอายุไม่
ครบ ๑ สิกขาบทว่าด้วยให้จีวร ๑ สิกขาบท
ว่าด้วยฉันโภชนะที่ภิกษุณียืนสั่งเสีย ๑ สิก-
ขาบทว่าด้วยเทียวยอดเขา ๑ สิกขาบทว่า
ด้วยจาริก ๑ สิกขาบทเหล่านี้บัญญัติไว้ ในพระราชคฤห์ รวมกับการให้ฉันทะในกรรม
นั้นแหละ เป็น ๒๑ สิกขาบท
สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ในพระ-
นครสาวัตถี ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น
ตามที่กล่าวต่อไป ปาราชิก ๔ ของภิกษุณี
สังฆาทิเสส ๑๖ อนิยต ๒ นิสสัคคิยะ ๒๔
สิกขาบทที่เรียกว่าขุททกสิกขาบทมี ๑๕๖
สิกขาบทที่ควรติเตียน ๑๐ สิกขาบทเสขิยวัตร
๗๒ สิกขาบท รวมสิกขาบททั้งหมดที่บัญญัติ
ไว้ ในพระนครสาวัตถี ๒๙๔ สิกขาบท
สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ ในพระ
นครอาฬวี ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น ดัง
จะกล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยให้ทำกุฎี ๑
สิกขาบทว่าด้วยทำสันถัตเจือไหม ๑ สิกขา-บทว่าด้วยนอนร่วมกับอนุปสัมบัน ๑ สิกขา-
บทว่าด้วยขุดดิน ๑ สิกขาบทว่าด้วยพราก
ภูตคาม ๑ สิกขาบทว่าด้วยน้ำมีตัวสัตว์เอา
รดหญ้าหรือดิน ๑ สิกขาบทเหล่านี้รวม ๖
สิกขาบท บัญญัติไว้ในพระนครอาฬวี
สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ ในพระ
นครโกสัมพี ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น
ดังจะกล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยให้ทำวิหาร
ใหญ่ ๑ สิกขาบทว่าด้วยภิกษุว่ายากสอน
ยาก ๑ สิกขาบทว่าด้วยแกล้งพูดคำอื่นกลบ
เกลื่อน ๑ สิกขาบทว่าด้วยกรอบประตู ๑
สิกขาบทว่าด้วยดื่มสุราเมรัย ๑ สิกขาบทว่า
ด้วยไม่เอื้อเฟื้อ ๑ สิกขาบทว่าด้วยกล่าวโดย
ชอบธรรม ๑ รวมเป็น ๘ สิกขาบททั้งดื่ม
น้ำนม
สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ ในสัก-
กชนบท ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น ดังจะ
กล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยให้ซักขนเจียม ๑
สิกขาบทว่าด้วยบาตรมีรอยร้าวหย่อน ๕
แห่ง ๑ สิกขาบทว่าด้วยสั่งสอนภิกษุณีถึงที่
อยู่ ๑ สิกขาบทว่าด้วยขอเภสัช ๑ สิกขาบท
ว่าด้วยกล่องเข็ม ๑ สิกขาบทว่าด้วยเสนา-
สนะป่า ๑ รวม ๖ สิกขาบทนี้บัญญัติไว้ ณ
พระนครกบิลพัสดุ์ สิกขาบทว่าด้วยทำความ
สะอาดด้วยน้ำ ๑ สิกขาบทว่าด้วยไม่รับโอ-
วาท ๑ ตถาคตได้กล่าวไว้ในหมู่ภิกษุณี
สิกขาบทเหล่าใดบัญญัติไว้ ในภัค-
คชนบท ท่านจงฟังสิกขาบทเหล่านั้น ดังจะ
กล่าวต่อไป สิกขาบทว่าด้วยติดไฟผิง ๑
สิกขาบทว่าด้วยมือเปื้อนอามิส ๑ สิกขาบท
ว่าด้วยล้างบาตรมีเมล็ดข้าวสุก ๑ สิกขาบท
เหล่านี้ คือ ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๗
นิสสัคคิยะ ๘ ขุททกะ ๓๒ ปาฏิเทสนียะ
สิกขาบทที่น่าติ ๒ เสขิยวัตร ๓ อันพระ-
พุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระราชาผู้สูง-
ศักดิ์ บัญญัติไว้ใน ๖ พระนคร รวม ๕๖
สิกขาบท ในพระนครสาวัตถี พระโคดมผู้
มียศ บัญญัติไว้ทั้งหมดรวม ๒๙๔ สิกขาบท.
ทรงพยากรณ์อาบัติหนักและอาบัติเบาเป็นต้น
[๑,๐๑๙] อุ. ข้าพระพุทธเจ้า ได้ทูล
ถามปัญหาข้อใดกะพระองค์ พระองค์ได้
ทรงแก้ปัญหาข้อนั้นแก่ข้าพระพุทธเจ้า ได้
ทรงแก้ปัญหานั้น ๆ โดยมิได้เป็นอย่างอื่น
ข้าพระพุทธเจ้า ขอทูลถามปัญหาข้ออื่นกะ
พระองค์ ขอพระองค์ทรงโปรดตอบปัญหา
นั้นต่อไป คือ อาบัติหนัก ๑ อาบัติเบา ๑
อาบัติมีส่วนเหลือ ๑ อาบัติไม่มีส่วนเหลือ ๑
อาบัติชั่วหยาบ ๑ อาบัติไม่ชั่วหยาบ ๑
สิกขาบทเป็นยาวตติยกะ ๑ สิกขาบททั่วไป ๑
สิกขาบทไม่ทั่วไป ๑ สิกขาบทที่จำแนก
ไว้ ระงับด้วยสมถะเหล่าใด ๑ ขอพระองค์
ได้โปรดชี้แจงสิกขาบทนี้แม้ทั้งมวล พระ- ฅ
พุทธเจ้าข้า ข้าพระพุทธเจ้าจะฟังพระดำรัสของพระองค์
พ. อาบัติหนักมี ๓๐ ศีลวิบัติและ
อาจารวิบัติในอาบัติหนักเหล่านั้น อาบัติ
ปาราชิกที่ไม่มีส่วนเหลือมี ๘ อาบัติใดหนัก
อาบัตินั้นชั่วหยาบ อาบัติใดชั่วหยาบ อาบัติ
นั้นเป็นศีลวิบัติ อาบัติปาราชิก อาบัติ
สังฆาทิเสส เรียกชื่อว่าศีลวิบัติ อาบัติ
ถุลลัจจัย ปาจิตติยะ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ
ทุพภาสิต คือด่าประสงค์จะล้อเล่น.
อาบัตินี้นั้นรวมเรียกว่า อาจารวิบัติ.
ทิฏฐิวิบัติ
[๑,๐๒๐] บุคคลมีปัญญาเขลา อัน
โมหะครอบงำ ถูกอสัทธรรมรุมล้อม ย่อม
ถือทิฏฐิวิบัติ กล่าวตู่ พระสัมมาสัมพุทธเจ้า.
อาบัตินี้นั้นรวมเรียกว่า ทิฏฐิวิบัติ
อาชีววิบัติ
[๑,๐๒๑] ภิกษุผู้ปรารถนาลามก ถูกความอยากครอบงำ ย่อมอวดอุตริมนุสธรรม อันไม่มีไม่เป็นจริง เพราะเหตุอาชีวะ เพราะการณ์อาชีวะภิกษุถึงความเที่ยวชักสื่อ เพราะเหตุอาชีวะ เพราะการณ์อาชีวะ ภิกษุกล่าวว่าภิกษุใดอยู่ในวิหารของท่าน ภิกษุนั้นเป็นอรหันต์ เพราะเหตุอาชีวะ เพราะ
การณ์อาชีวะ ภิกษุณีขอโภชนะอันประณีต เพื่อประโยชน์ตนมาฉัน เพราะเหตุอาชีวะ เพราะการณ์อาชีวะ ภิกษุไม่อาพาธ ขอแกงหรือข้าวสุก เพื่อประโยชน์ตนมาฉัน เพราะเหตุอาชีวะ เพราะการณ์อาชีวะ อาบัตินี้นั้นรวมเรียกว่า อาชีววิบัติ.
ยาวตติยกสิกขาบท
[๑,๐๒๒] ยาวตติยกสิกขาบท ๑๑ นั้น
ท่านจงฟัง ดังจะกล่าวต่อไป อุกขิตตานุ-
วัตติกสิกขาบท ๑ ยาวตติยกสิกขาบท ๘
อริฏฐสิกขาบท ๑ จัณฑกาลีสิกขาบท ๑
สิกขาบทเหล่านี้นั้น ชื่อยาวตติยกสิกขาบท.
ทรงพยากรณ์เฉทนกสิกขาบทและเภทนกสิกขาบทเป็นต้น
[๑,๐๒๓] อุ. สิกขาบทว่าด้วยการตัดมีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วยการทำลายมีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วยการรื้อมีเท่าไร สิกขาบทว่าเป็นปาจิตตีย์มิใช่อื่นมีเท่าไร สิกขาบทว่าด้วยการสมมติภิกษุมีเท่าไร สิกขาบทที่ว่าเป็นความชอบมีเท่าไร สิกขาบทที่ว่าอย่างยิ่งมีเท่าไร สิกขาบทที่พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระราชาผู้สูงศักดิ์ทรงบัญญัติว่ารู้อยู่ มีเท่าไร
พ. สิกขาบทว่าด้วยการตัดมี ๖ สิกขาบท ว่าด้วยการทำลายมี ๑สิกขาบทว่าด้วยการรื้อมี ๑ สิกขาบทที่ว่าเป็นปาจิตตีย์ มิใช่อื่นมี ๔ สิกขาบทว่าด้วยการสมมติภิกษุมี ๔ สิกขาบทที่ว่าเป็นความชอบมี ๗ สิกขาบทที่ว่า
อย่างยิ่งมี ๑๔ สิกขาบทที่พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระราชาผู้สูงศักดิ์ทรงบัญญัติไว้ว่า รู้อยู่มี ๑๖.
จำนวนสิกขาบทของภิกษุเป็นต้น
[๑,๐๒๔] สิกขาบทของภิกษุมาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถรวม ๒๒๐สิกขาบท ของภิกษุณีมาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถรวม ๓๐๔ สิกขาบท
สิกขาบทของภิกษุที่ไม่ทั่วไปกับภิกษุณี มี ๘๖ สิกขาบท
สิกขาบทของภิกษุณีที่ไม่ทั่วไปกับภิกษุ มี ๑๓๐ สิกขาบท
สิกขาบทของทั้งสองฝ่ายที่ไม่ทั่วไปรวม ๑๗๖ สิกขาบทสิกขาบทของทั้งสองฝ่ายที่ศึกษาร่วมกันมี ๑๗๔ สิกขาบท.
ประเภทสิกขาบทของภิกษุ
[๑,๐๒๕] สิกขาบทของภิกษุ ๒๒๐
สิกขาบท มาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถ ท่านจง
ฟังสิกขาบทเทล่านั้น ดังจะกล่าวต่อไป
ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ อนิยต ๒
นิสสัคคิยะ ๓๐ ถ้วน ขุททกะ ๙๒ ปาฏิ-
เทสนียะ ๔ เสขิยะ ๗๕ สิกขาบทของภิกษุ
รวม ๒๒๐ สิกขาบท มาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถ.
ประเภทสิกขาบทของภิกษุณี
[๑,๐๒๖] สิกขาบทของภิกษุณี ๓๐๔
สิกขาบท มาสู่อุเทศทุกวันอุโบสถ ท่าน
จบ ท่านพระอุบาลีเข้าเฝ้าทูลถามปัญหา