พระวินัยปิฎก ภิกขุนีวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ · นัคควรรค
สิกขาบทที่ ๗ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา
เล่ม ๓ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๔๒–๒๔๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในนัคควรรคมี ๔ ฉบับ
พระวินัยปิฎก ภิกขุนีวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ นัคควรรค สิกขาบทที่ ๗ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา (ฉบับหลวง เล่ม ๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓ หน้า ๑๙๖–๑๙๘
สิกขาบทที่ ๗
เรื่องภิกษุณีห้ามการแจกจีวรที่เป็นไปโดยชอบธรรม
{๒๔๒} [๙๑๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล อกาลจีวรได้เกิดขึ้นแก่ภิกษุณีสงฆ์ จึงภิกษุณีสงฆ์ประสงค์จะแจกจีวรนั้น จึงประชุมกันแต่เวลานั้นพวกภิกษุณีอันเตวาสินีของภิกษุณีถุลลนันทา หลีกไปกันแล้ว ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้กล่าวกะภิกษุณีทั้งหลายว่า “แม่เจ้า ภิกษุณีทั้งหลายหลีกไปกันแล้วยังแจกจีวรกันไม่ได้ก่อน”ดังนี้แล้วห้าม การแจกจีวรไว้ภิกษุณีทั้งหลายกล่าวกันว่ายังแจกจีวรกันไม่ได้ก่อน จึงพากันกลับไป เมื่อพวกภิกษุณีอันเตวาสินีกลับมาแล้วภิกษุณีถุลลนันทาจึงสั่งให้แจก จีวรนั้น
บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้ห้ามการแจกจีวรอันเป็นไปโดยชอบธรรมเล่า” ...
ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท
พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลายทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาห้ามการแจกจีวรอันเป็นไปโดย ชอบธรรม จริงหรือ”
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”
พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ห้ามการแจกจีวรอันเป็นไปโดยชอบธรรมเล่าการ กระทำของภิกษุณีถุลลนันทานั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยัง ไม่เลื่อมใส ...
ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า
พระพุทธบัญญัติ
[๙๑๒] อนึ่ง ภิกษุณีใดห้ามการแจกจีวรอันเป็นไปโดยชอบธรรม เป็นปาจิตตีย์
สิกขาบทวิภังค์
{๒๔๓} [๙๑๓] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ... คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้การแจกจีวรที่ชื่อว่า เป็นไปโดยชอบธรรม คือ ภิกษุณีสงฆ์ผู้พร้อม เพรียงประชุมกันแจกคำว่า ห้าม คือ ห้ามว่า ‘จะแจกจีวรนี้ได้อย่างไรกัน’ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์
บทภาชนีย์
{๒๔๔} [๙๑๔] การแจกเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นธรรม ห้าม ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์การแจกเป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ห้าม ต้องอาบัติทุกกฏ
การแจกเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่าไม่เป็นธรรม ห้าม ไม่ต้องอาบัติ
การแจกไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นธรรม ห้าม ต้องอาบัติ ทุกกฏ
การแจกไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย ห้าม ต้องอาบัติทุกกฏ
การแจกไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่าไม่เป็นธรรม ห้าม ไม่ต้องอาบัติ
อนาปัตติวาร
{๒๔๕} [๙๑๕] ภิกษุณีแสดงอานิสงส์แล้วห้าม ๑ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล
จบ สิกขาบทที่ ๗
สิกขาบทที่ ๘
เรื่องภิกษุณีให้จีวรแก่ชาวบ้านหรือปริพาชกปริพาชิกา
{๒๔๖} [๙๑๖] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาให้สมณจีวรแก่พวกครูฟ้อนรำบ้างพวกนักฟ้อนรำบ้าง พวกกายกรรมบ้าง พวกเล่นกลบ้าง พวกเล่นกลองบ้าง พร้อมกับสั่งว่า “พวกท่านจงกล่าวสรรเสริญข้าพเจ้าในที่ชุมนุมชน”พวกครูฟ้อนรำก็ดี พวกนักฟ้อนรำก็ดี พวกกายกรรมก็ดี พวกเล่นกลก็ดี พวกเล่นกลองก็ดี ต่างก็กล่าวสรรเสริญภิกษุณีถุลลนันทาในที่ชุมนุมชนว่า “แม่เจ้าถุลลนันทา เป็นพหูสูต เป็นคนช่างพูด องอาจ สามารถแสดงธรรมได้ ท่านทั้งหลาย จงถวายทานแก่แม่เจ้า จงทำบุญแก่แม่เจ้า”บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงให้สมณจีวรแก่ชาวบ้านเล่า”...
ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท
พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาให้สมณจีวรแก่ชาวบ้าน จริงหรือ”
- ๑แสดงอานิสงส์แล้วห้าม ในที่นี้หมายถึงว่า เมื่อผ้าที่จะแจกไม่พอแก่ภิกษุณีรูปหนึ่ง จึงแสดง อานิสงส์คือให้เหตุผลทำนองให้รอจนกว่าผ้าจะครบพอแจกได้ (นัย วิ.อ. ๒/๕๐๒)
จบ สิกขาบทที่ ๗ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา