อันตรายิกธรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์ปฏิบัติให้สงฆ์ยินดี เช่นนี้แล กลับมาแล้ว พึงให้อุปสมบท

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้ากุลบุตรผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์เปลือยกายมา ต้องแสวงหาจีวรซึ่งมีอุปัชฌาย์เป็นเจ้าของ ถ้ายังมิได้ปลงผมมา สงฆ์พึงอปโลกน์ เพื่อปลงผม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชฎิลผู้บูชาไฟมาแล้ว พึงให้อุปสมบท ไม่ต้องให้ปริวาสแก่พวกเธอ ข้อนั้นเป็นเพราะเหตุไร เพราะชฎิลเหล่านั้นเป็น กรรมวาที เป็นกิริยวาที

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเจ้าศากยะโดยกำเนิดผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์มา เธอมาแล้วพึงให้อุปสมบท ไม่ต้องให้ปริวาสแก่เธอ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราให้ข้อยกเว้นนี้เป็นส่วนพิเศษเฉพาะหมู่ญาติ”

จบ เรื่องภิกษุเคยเป็นอัญเดียรถีย์

จบ ภาณวารที่ ๗

๒๖. ปัญจพาธวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องโรคห้ามอุปสมบท ๕ ชนิด

{๑๐๑} [๘๘] ก็โดยสมัยนั้นแล ในแคว้นมคธเกิดโรคระบาดขึ้น ๕ ชนิด คือ โรคเรื้อน ๑ โรคฝี ๑ โรคกลาก ๑ โรคมองคร่อ ๑ โรคลมบ้าหมู ๑ ประชาชนถูกโรค ๕ ชนิดกระทบเข้าแล้วได้เข้าไปหาหมอชีวกโกมารภัจจ์ แล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “ขอโอกาส ท่านอาจารย์ ขอท่านกรุณาช่วยรักษา พวกเราด้วย”

หมอชีวกปฏิเสธว่า “ท่านทั้งหลาย ฉันเองมีกิจมาก มีงานที่ต้องทำมาก ไหนจะต้องถวายอภิบาลพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช ไหนจะต้องรักษาพวกฝ่ายในและพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ฉันไม่สามารถจะช่วยรักษาได้”

“ท่านอาจารย์ ทรัพย์สมบัติทั้งหมดขอยกให้ท่าน และพวกเรายอมเป็นทาสของท่าน ขอโอกาส ท่านอาจารย์ ขอท่านกรุณาช่วยรักษาพวกเราด้วย”

“ท่านทั้งหลาย ฉันเองมีกิจมาก มีงานที่ต้องทำมาก ไหนจะต้องถวายอภิบาลพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช ไหนจะต้องรักษาพวกฝ่ายใน และพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ฉันไม่สามารถจะช่วยรักษาได้”

จึงประชาชนเหล่านั้นได้คิดว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร เหล่านี้แลมีความสุขเป็นปกติ มีความประพฤติเรียบร้อย บริโภคอาหารที่ดี นอนในห้องนอนอันมิดชิด ถ้ากระไร พวกเราพึงบวชในสำนักพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร ในที่นั้น ภิกษุทั้งหลายจักพยาบาล และหมอชีวก โกมารภัจจ์จักรักษา” จึงพวกเขาพากันเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายแล้ว ขอบรรพชา ภิกษุทั้งหลายให้พวกเขาบรรพชาอุปสมบท แล้วต้องพยาบาล ภิกษุเหล่านั้น และหมอชีวกโกมารภัจจ์ก็ต้องรักษาพวกเธอโดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายมัวสาละวนพยาบาลภิกษุอาพาธมากรูปอยู่ จึงมากด้วยการขอ มากด้วยการออกปากว่า “ขอจงถวายภัตตาหารสำหรับภิกษุผู้อาพาธ ขอจงถวายภัตตาหารสำหรับภิกษุผู้พยาบาลภิกษุอาพาธ ขอจงถวายเภสัชสำหรับภิกษุผู้อาพาธ” แม้หมอชีวกโกมารภัจจ์ก็มัวสาละวนรักษาภิกษุอาพาธมากรูปอยู่ จึงได้ปฏิบัติราชการบางอย่างบกพร่อง

[๘๙] แม้บุรุษคนหนึ่งถูกโรค ๕ ชนิดกระทบเข้าแล้วก็เข้าไปหาหมอชีวกโกมารภัจจ์ แล้วเรียนว่า “ขอโอกาสท่านอาจารย์ ขอท่านกรุณาช่วย รักษากระผมด้วย”

“คุณ ฉันเองมีกิจมาก มีงานที่ต้องทำมาก ไหนจะต้องถวายอภิบาล พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช ไหนจะต้องรักษาพวกฝ่ายในและพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ฉันไม่สามารถจะช่วยรักษาได้”

“ท่านอาจารย์ ทรัพย์สมบัติทั้งหมดขอยกให้ท่านและกระผมยอมเป็นทาสของท่าน ขอโอกาสท่านอาจารย์ ขอท่านกรุณาช่วยรักษากระผมด้วย”

“คุณ ฉันเองมีกิจมาก มีงานที่ต้องทำมาก ไหนจะต้องถวายอภิบาล พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช ไหนจะต้องรักษาพวกฝ่ายในและพระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ฉันไม่สามารถจะช่วยรักษาได้”

ต่อมาบุรุษนั้นได้มีความคิดว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร เหล่านี้แลมีความสุขเป็นปกติ มีความประพฤติเรียบร้อย บริโภคอาหารที่ดี นอนในห้องนอนอันมิดชิด ถ้ากระไร เราพึงบวชในสำนักพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร ในที่นั้น ภิกษุทั้งหลายจักพยาบาล และหมอชีวก โกมารภัจจ์ก็จักรักษา เราหายโรคแล้วก็จักสึก” จึงบุรุษนั้นได้เข้าไปหาภิกษุทั้งหลายแล้วขอบรรพชา ภิกษุทั้งหลายให้บุรุษนั้นบรรพชาอุปสมบท แล้วก็ต้องพยาบาลภิกษุนั้น และหมอชีวกโกมารภัจจ์ก็ต้องรักษาเธอ ภิกษุนั้นหายโรคแล้วก็สึกหมอชีวกโกมารภัจจ์ได้เห็นบุรุษนั้นสึกแล้ว จึงได้ไต่ถามบุรุษนั้นว่า “เจ้าบวชอยู่ในสำนักภิกษุมิใช่หรือ”

“ใช่แล้ว ขอรับ ท่านอาจารย์”

“เจ้าได้ทำพฤติการณ์เช่นนั้นเพื่อประสงค์อะไร”

ลำดับนั้น บุรุษนั้นจึงได้เรียนเรื่องนั้นให้หมอชีวกโกมารภัจจ์ทราบ

หมอชีวกโกมารภัจจ์จึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระคุณเจ้าทั้งหลายจึงได้บวชให้กุลบุตรผู้ถูกโรค ๕ ชนิดกระทบเข้าแล้วเล่า” ครั้นแล้วได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ เฝ้าแล้วได้ถวาย

บังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูล ขอประทานพรต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าพระพุทธเจ้าขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้เป็นเจ้าทั้งหลายไม่พึงบวชให้กุลบุตรผู้ถูกโรค ๕ ชนิด กระทบเข้าแล้ว”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงหมอชีวกโกมารภัจจ์ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา ครั้นหมอชีวก โกมารภัจจ์อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้วลุกจากที่นั่ง ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วกลับไป

ทรงห้ามบวชคนเป็นโรคติดต่อ

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้า มูลนั้นในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้ถูกโรค ๕ ชนิดกระทบเข้าแล้ว ภิกษุไม่พึงให้บวช รูปใดให้บวช ต้องอาบัติทุกกฏ”

๒๗. ราชภฏวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องราชภัฏหนีบวช

{๑๐๒} [๙๐] ก็โดยสมัยนั้นแล เมืองชายแดนของพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชกระด้างกระเดื่อง ครั้งนั้น ท้าวเธอจึงมีพระบรมราชโองการ สั่งพวกมหาอำมาตย์ผู้เป็นแม่ทัพนายกองว่า “ดูก่อนพนาย ท่านทั้งหลาย จงไปปรับปรุงเมืองชายแดนให้เรียบร้อย” พวกมหาอำมาตย์ผู้เป็นแม่ทัพ นายกองกราบทูลรับสนองพระบรมราชโองการพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชว่า “ขอเดชะ พระพุทธเจ้าข้า”