พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ นิสสัคคิยกัณฑ์ · ปัตตวรรค
สิกขาบทที่ ๙ เรื่องภิกษุหลายรูป
เล่ม ๒ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๕–๑๖๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในปัตตวรรคมี ๔ ฉบับ
พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ นิสสัคคิยกัณฑ์ ปัตตวรรค สิกขาบทที่ ๙ เรื่องภิกษุหลายรูป (ฉบับหลวง เล่ม ๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒ หน้า ๒๐๔–๒๑๐
อนาปัตติวาร
{๑๖๔} [๖๕๑] ภิกษุอธิษฐานในภายในสมัย ๑ ภิกษุวิกัปไว้ในภายในสมัย ๑ ภิกษุสละไป ๑ จีวรหายไป ๑ จีวรฉิบหายไป ๑ จีวรถูกไฟไหม้ ๑ โจรชิงเอาไป ๑ ภิกษุถือวิสาสะ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล
จบ อัจเจกจีวรสิกขาบทที่ ๘
๙. สาสังกสิกขาบท
ว่าด้วยเสนาสนะป่าที่น่าหวาดระแวง
เรื่องภิกษุหลายรูป
{๑๖๕} [๖๕๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นภิกษุทั้งหลายออกพรรษาแล้วยังคงอยู่ในเสนาสนะป่า พวกโจรเดือนสิบสองเข้าใจว่าภิกษุทั้งหลายได้ลาภ จึงเข้ารบกวน ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ทรงอนุญาตให้เก็บจีวรไว้ในละแวกบ้าน
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะป่าเก็บไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งไว้ในละแวกบ้านได้”
ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรง อนุญาตให้ภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะป่าเก็บไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งไวัในละแวกบ้าน
ได้ จึงเก็บไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งไว้ในละแวกบ้านแล้วอยู่ปราศเกิน ๖ คืน จีวรเหล่านั้นสูญหายไปบ้าง ฉิบหายไปบ้าง ถูกไฟไหม้บ้าง ถูกหนูกัดบ้าง ภิกษุทั้งหลายมีแต่ผ้าไม่ดี มีแต่จีวรปอน ๆ จึงถามกันขึ้นอย่างนี้ว่า “ท่านทั้งหลาย เพราะเหตุใด พวกท่านจึงมีแต่ผ้าไม่ดี มีแต่จีวรปอน ๆ” ครั้น แล้วภิกษุเหล่านั้นได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย
บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุทั้งหลายจึงได้เก็บไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งไว้ในละแวกบ้านแล้ว อยู่ปราศเกิน ๖ คืนเล่า” จึงพากันตำหนิภิกษุเหล่านั้นโดยอเนกปริยายแล้ว กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุเก็บไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งไว้ในละแวกบ้าน แล้วอยู่ปราศเกิน ๖ คืน จริงหรือ”
ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริงพระพุทธเจ้าข้า”
พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นจึงได้เก็บไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งไว้ในละแวกบ้านแล้วอยู่ปราศเกิน ๖ คืนเล่า การกระทำของภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้น นั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความ กลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”
ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิภิกษุเหล่านั้นโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... ที่สมควรแก่เรื่องนั้นที่เหมาะสม แก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ...
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า
พระพุทธบัญญัติ
[๖๕๓] อนึ่ง ภิกษุจำพรรษาแล้ว ปรารถนาจะอยู่ในเสนาสนะป่าที่รู้กันว่าเป็นที่น่าระแวง มีภัยเฉพาะหน้า จนถึงวันเพ็ญเดือน ๑๒ พึงเก็บไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่งไว้ในละแวกบ้านได้ และปัจจัยบางอย่างให้อยู่ปราศจากจีวรนั้นได้จะพึงมีแก่ภิกษุนั้น ภิกษุนั้นพึงอยู่ปราศจากจีวรนั้นได้ ๖ คืนเป็นอย่างมาก ถ้าเธออยู่ปราศเกินกว่ากำหนดนั้นไป เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ
สิกขาบทวิภังค์
{๑๖๖} [๖๕๔] คำว่า อนึ่ง ... จำพรรษาแล้ว คือ ภิกษุผู้ออกพรรษาแล้ว
ดิถีที่ครบสี่เดือน (ฤดูฝน) ในเดือน ๑๒ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า วันเพ็ญเดือน ๑๒
คำว่า เสนาสนะป่าเป็นต้น ความว่า เสนาสนะที่ชื่อว่าป่า มีระยะไกล ๕๐๐ ชั่วธนูเป็นอย่างน้อย
ที่ชื่อว่า เป็นที่น่าระแวง คือ ในอาราม อุปจารแห่งอาราม มีร่องรอยที่พวกโจรซ่องสุม บริโภค ยืน นั่ง นอนปรากฏอยู่
ที่ชื่อว่า มีภัยเฉพาะหน้า คือ ในอาราม อุปจารแห่งอาราม มีชาวบ้านที่ถูกพวกโจรฆ่า ปล้น ทุบตีปรากฏอยู่คำว่า ภิกษุ ... จะอยู่ในเสนาสนะป่า ความว่า ภิกษุจะอยู่ในเสนาสนะ เห็นปานนั้น
คำว่า ปรารถนาอยู่ คือ พอใจอยู่
คำว่า ไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่ง ได้แก่ ผ้าสังฆาฏิ ผ้าอุตตราสงค์ หรือ ผ้าอันตรวาสก
คำว่า พึงเก็บ ... ไว้ในละแวกบ้านได้ คือ พึงเก็บไว้ในโคจรคามโดยรอบได้
คำว่า และปัจจัยบางอย่างให้อยู่ปราศจากจีวรนั้น จะพึงมีแก่ภิกษุนั้น คือ พึงมีเหตุมีกิจจำเป็น
คำว่า ภิกษุนั้นพึงอยู่ปราศจากจีวรนั้นได้ ๖ คืนเป็นอย่างมาก ความว่าพึงอยู่ปราศจากได้เพียง ๖ คืนเป็นอย่างยิ่งคำว่า เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้สมมติ คือ ยกเว้นภิกษุผู้ได้รับสมมติ
คำว่า ถ้าเธออยู่ปราศเกินกว่ากำหนดนั้นไป ความว่า เมื่ออรุณที่ ๗ ขึ้นมา จีวรนั้นเป็นนิสสัคคีย์ คือ เป็นของจำต้องสละแก่สงฆ์ แก่คณะ หรือแก่บุคคลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลภิกษุพึงสละจีวรนั้นอย่างนี้
วิธีสละจีวรที่เป็นนิสสัคคีย์
สละแก่สงฆ์
ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า
‘ท่านเจ้าข้า จีวรผืนนี้ของกระผม อยู่ปราศแล้วเกิน ๖ คืน เป็นนิสสัคคีย์ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่สงฆ์’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้
‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้ เป็นนิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่สงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’
สละแก่คณะ
ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุหลายรูป ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘ท่านเจ้าข้า จีวรผืนนี้ของกระผม อยู่ปราศแล้วเกิน ๖ คืน เป็นนิสสัคคีย์ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่านทั้งหลาย’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้
‘ท่านทั้งหลาย ขอจงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้เป็นนิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่ท่านทั้งหลาย ถ้าความพร้อมพรั่งของท่านทั้งหลายถึงที่แล้ว ท่านทั้งหลายพึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’
สละแก่บุคคล
ภิกษุพึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า
‘อาวุโส จีวรผืนนี้ของผม อยู่ปราศแล้วเกิน ๖ คืน เป็นนิสสัคคีย์ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ ผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่าน’
ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้รับสละนั้นพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยคำว่า ‘ผมให้จีวรผืนนี้แก่ท่าน’
บทภาชนีย์
นิสสัคคิยปาจิตตีย์
{๑๖๗} [๖๕๕] จีวรเกิน ๖ คืน ภิกษุสำคัญว่าเกิน อยู่ปราศ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์จีวรเกิน ๖ คืน ภิกษุสงสัย อยู่ปราศ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์จีวรเกิน ๖ คืน ภิกษุสำคัญว่ายังไม่ถึง อยู่ปราศ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์จีวรยังไม่ได้ถอน ภิกษุสำคัญว่าถอนแล้ว อยู่ปราศ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์จีวรยังไม่ได้สละ ภิกษุสำคัญว่าสละแล้ว อยู่ปราศ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์จีวรยังไม่หาย ภิกษุสำคัญว่าหายแล้ว อยู่ปราศ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์จีวรยังไม่ฉิบหาย ภิกษุสำคัญว่าฉิบหายแล้ว อยู่ปราศ เว้นไว้แต่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์จีวรยังไม่ถูกไฟไหม้ ภิกษุสำคัญว่าถูกไฟไหม้แล้ว อยู่ปราศ เว้นไว้แต่ ภิกษุผู้ได้รับสมมติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์จีวรยังไม่ถูกชิงไป ภิกษุสำคัญว่าถูกชิงไปแล้ว อยู่ปราศ เว้นไว้แต่ ภิกษุผู้ได้รับสมมติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์
ทุกกฏ
จีวรเป็นนิสสัคคีย์ ภิกษุไม่ได้สละ ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ
จีวรยังไม่ถึง ๖ คืน ภิกษุสำคัญว่าเกิน ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ
จีวรยังไม่ถึง ๖ คืน ภิกษุสงสัย ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ
ไม่ต้องอาบัติ
จีวรยังไม่ถึง ๖ คืน ภิกษุสำคัญว่ายังไม่ถึง ๖ คืน ใช้สอย ไม่ต้องอาบัติ
อนาปัตติวาร
{๑๖๘} [๖๕๖] ภิกษุอยู่ปราศ ๖ คืน ๑ ภิกษุอยู่ปราศไม่ถึง ๖ คืน ๑ ภิกษุอยู่ปราศ ๖ คืน แล้วกลับมายังคามสีมา อยู่แล้วหลีกไปใหม่ ๑ ภิกษุถอนเสียภายใน ๖ คืน ๑ ภิกษุสละไป ๑ จีวรหายไป ๑ จีวรฉิบหายไป ๑ จีวรถูกไฟไหม้ ๑ โจรชิงเอาไป ๑ ภิกษุผู้ถือวิสาสะ ๑ ภิกษุผู้ได้รับสมมติ ๑ ภิกษุผู้ วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล
จบ สาสังกสิกขาบทที่ ๙
๑๐. ปริณตสิกขาบท
ว่าด้วยการน้อมลาภของสงฆ์มาเพื่อตน
เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์
{๑๖๙} [๖๕๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นในพระนครสาวัตถี มีกลุ่มชาวบ้านกลุ่มหนึ่งจัดภัตตาหารพร้อมทั้งจีวรไว้ ถวายสงฆ์ด้วยตั้งใจว่าจักให้ฉันแล้วจึงให้ครองจีวร ณ เวลาเดียวกันนั้นแล
จบ สิกขาบทที่ ๙ เรื่องภิกษุหลายรูป