พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ · ภูตคามวรรค
สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องภิกษุชาวรัฐอาฬวี [ว่าด้วย ใช้น้ำมีตัวสัตว์]
เล่ม ๒ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๐๒–๔๐๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในภูตคามวรรคมี ๔ ฉบับ
พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ ภูตคามวรรค สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องภิกษุชาวรัฐอาฬวี [ว่าด้วย ใช้น้ำมีตัวสัตว์] (ฉบับหลวง เล่ม ๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒ หน้า ๔๑๙–๔๒๒
ภิกษุสร้างทุกอย่างไม่ต้องอาบัติ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล
จบ มหัลลกวิหารสิกขาบทที่ ๙
๑๐. สัปปาณกสิกขาบท
ว่าด้วยใช้นํ้ามีตัวสัตว์
เรื่องภิกษุชาวเมืองอาฬวี
{๔๐๒} [๑๓๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี ครั้งนั้น พวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีทำการก่อสร้างกันอยู่ รู้อยู่ว่านํ้ามีตัวสัตว์ ยังรดเองบ้าง ให้คนอื่นรดบ้าง ซึ่งหญ้าบ้าง ดินบ้างบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีรู้อยู่ว่านํ้ามีตัวสัตว์ จึงยังได้รดเองบ้าง ให้คนอื่นรดบ้าง ซึ่งหญ้าบ้าง ดินบ้างเล่า” จึงพากันตำหนิพวกภิกษุชาวเมือง อาฬวีโดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท
พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุชาวเมืองอาฬวีว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอรู้อยู่ว่านํ้ามีตัวสัตว์ ยังรดเองบ้าง ให้คนอื่นรดบ้าง ซึ่งหญ้าบ้าง ดินบ้าง จริงหรือ”พวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”
พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย พวกเธอรู้อยู่ว่าน้ำมีตัวสัตว์ ไฉนจึงได้รดเองบ้าง ให้คนอื่นรดบ้าง ซึ่งหญ้าบ้าง ดินบ้างเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวง
ชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า
พระพุทธบัญญัติ
[๑๔๐] อนึ่ง ภิกษุใดรู้อยู่ว่าน้ำมีตัวสัตว์ รดก็ดี ให้รดก็ดี ซึ่งหญ้าก็ดี ดินก็ดี เป็นปาจิตตีย์
สิกขาบทวิภังค์
{๔๐๓} [๑๔๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...
คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า รู้อยู่ ได้แก่ รู้เอง หรือคนเหล่าอื่นบอกเธอ
{๔๐๔} คำว่า รด คือ รดเอง ต้องอาบัติปาจิตตีย์
คำว่า ให้รด คือ ใช้คนอื่นรด ต้องอาบัติปาจิตตีย์
ใช้ครั้งเดียว แต่เขารดหลายครั้ง ต้องอาบัติปาจิตตีย์
บทภาชนีย์
[๑๔๒] นํ้ามีตัวสัตว์ ภิกษุสำคัญว่านํ้ามีตัวสัตว์ รดเองก็ดี ให้คนอื่นรดก็ดี ซึ่งหญ้าก็ดี ดินก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์น้ำมีตัวสัตว์ ภิกษุสงสัย รดเองก็ดี ให้คนอื่นรดก็ดี ซึ่งหญ้าก็ดี ดินก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏน้ำมีตัวสัตว์ ภิกษุสำคัญว่าไม่มีตัวสัตว์ รดเองก็ดี ให้คนอื่นรดก็ดี ซึ่งหญ้าก็ดี ดินก็ดี ไม่ต้องอาบัติ
น้ำไม่มีตัวสัตว์ ภิกษุสำคัญว่ามีตัวสัตว์ ... ต้องอาบัติทุกกฏ
นํ้าไม่มีตัวสัตว์ ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ
นํ้าไม่มีตัวสัตว์ ภิกษุสำคัญว่าไม่มีตัวสัตว์ ... ไม่ต้องอาบัติ
อนาปัตติวาร
{๔๐๕} [๑๔๓] ภิกษุไม่แกล้ง ๑ ภิกษุไม่มีสติ ๑ ภิกษุผู้ไม่รู้ ๑ ภิกษุผู้ วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล
จบ สัปปาณกสิกขาบทที่ ๑๐
จบ ปาจิตตีย์ภูตคามวรรคที่ ๒
หัวข้อประจำหมวด
ภูตคามสิกขาบท ว่าด้วยการพรากภูตคาม ๑
อัญญวาทกสิกขาบท ว่าด้วยแกล้งพูดกลบเกลื่อน ๑
อุชฌาปนกสิกขาบท ว่าด้วยการกล่าวโทษ ๑
ปฐมเสนาสนสิกขาบท ว่าด้วยจากไปไม่เก็บเสนาสนะ ๑
ทุติยเสนาสนสิกขาบท ว่าด้วยใช้เสนาสนะแล้วไม่เก็บ ๑
อนุปขัชชสิกขาบท ว่าด้วยนอนแทรกแซง ๑
นิกกัฑฒนสิกขาบท ว่าด้วยการฉุดคร่าออกไป ๑
เวหาสกุฏิสิกขาบท ว่าด้วยกุฏิมีชั้นลอย ๑
มหัลลกวิหารสิกขาบท ว่าด้วยการสร้างวิหารใหญ่ ๑
สัปปาณกสิกขาบท ว่าด้วยใช้นํ้ามีตัวสัตว์ ๑
๓. โอวาทวรรค
หมวดว่าด้วยโอวาท
๑. โอวาทสิกขาบท
ว่าด้วยการสั่งสอนภิกษุณี
เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์
{๔๐๖} [๑๔๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพระเถระทั้งหลายสั่งสอนพวกภิกษุณีอยู่ ย่อมได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร จึงพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ปรึกษากันว่า “อาวุโสทั้งหลาย บัดนี้พระเถระทั้งหลายสั่งสอนพวกภิกษุณีอยู่ ย่อมได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เอาเถิด แม้พวกเราก็จักสั่งสอน พวกภิกษุณีบ้าง” ครั้นแล้วได้เข้าไปหาพวกภิกษุณีกล่าวว่า “มาเถิด น้องหญิงทั้งหลาย จงไปหาพวกเราบ้าง แม้พวกเราก็จักสั่งสอน”หลังจากนั้น ภิกษุณีเหล่านั้นได้เข้าไปหาพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ถึงสำนัก ครั้นแล้วอภิวาทพวกภิกษุฉัพพัคคีย์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง จึงพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้ทำธรรมีกถาแก่พวกภิกษุณีเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ให้วันเวลาล่วงไปด้วยดิรัจฉานกถา แล้วได้ส่งกลับไปด้วยกล่าวว่า “กลับไปเถิด น้อง
- ๑ธรรมีกถา ถ้อยคำที่ประกอบด้วยธรรม คือการพูดสนทนาเกี่ยวกับธรรม หรือการแสดงธรรม
- ๒ดิรัจฉานกถา ถ้อยคำที่ขวางทางไปสู่สวรรค์และนิพพาน หมายถึงเรื่องราวที่ภิกษุไม่ควรนำมาพูดคุยกันในแง่ที่ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ เช่น พูดคุยเรื่องพระราชาในทำนองว่า พระราชาองค์นี้มีรูปงามอย่างนั้น องค์นั้นมีรูปงามอย่างนี้ เป็นต้น ซึ่งไม่เกี่ยวกับการพิจารณาสั่งสอนแนะนำทางธรรม อันทำให้คิดฟุ้งเฟ้อและพากันหลงเพลินเสียเวลา เสียกิจหน้าที่ที่พึงปฏิบัติ ตามธรรม (ที.สี.อ. ๘๔)
จบ สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องภิกษุชาวรัฐอาฬวี [ว่าด้วย ใช้น้ำมีตัวสัตว์]