arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ · ภูตคามวรรค

สิกขาบทที่ ๗ เรื่องพระสัตตรสวัคคีย์

เล่ม ๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๘๗–๓๙๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในภูตคามวรรคมี ๔ ฉบับ

พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ ภูตคามวรรค สิกขาบทที่ ๗ เรื่องพระสัตตรสวัคคีย์ (ฉบับหลวง เล่ม ๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒ หน้า ๔๐๙–๔๑๓

หน้า ๔๐๙

๗. นิกกัฑฒนสิกขาบท

ว่าด้วยการฉุดคร่าออกไป

เรื่องภิกษุสัตตรสวัคคีย์

{๓๘๗} [๑๒๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ปฏิสังขรณ์วิหารใหญ่แห่งหนึ่งซึ่งตั้งอยู่สุดเขตวัด ด้วยหมายใจว่า “พวกเราจักอยู่จำพรรษา ณ ที่นี้” พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้เห็นพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์กำลังปฏิสังขรณ์วิหารกันอยู่ ครั้นแล้วจึงพูดกันอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุสัตตรสวัคคีย์เหล่านี้กำลังปฏิสังขรณ์วิหารกัน อย่ากระนั้นเลย พวกเราจักไล่พวกเธอไปเสีย” ภิกษุบางพวกพูดอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขอให้รอไปจนกว่าพวกเธอจะปฏิสังขรณ์เสร็จก่อน เมื่อพวกเธอปฏิสังขรณ์เสร็จแล้ว พวกเราจึงค่อยไล่ไป”ครั้นพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ปฏิสังขรณ์เสร็จแล้ว พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ ได้กล่าวกะพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ดังนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกท่านจงย้ายออกไป วิหารตกถึงพวกเรา”พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกท่านควรจะบอกล่วงหน้ามิใช่หรือ พวกผมจะได้ปฏิสังขรณ์วิหารหลังอื่น”

“อาวุโสทั้งหลาย วิหารเป็นของสงฆ์มิใช่หรือ”

“ขอรับ วิหารเป็นของสงฆ์”

“พวกท่านจงย้ายออกไป วิหารตกถึงพวกเรา”

“วิหารหลังใหญ่ แม้พวกท่านก็อยู่ได้ แม้พวกผมก็จักอยู่”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์กล่าวว่า “พวกท่านจงย้ายออกไป วิหารตกถึงพวกเรา” ดังนี้แล้วทำเป็นโกรธ ไม่พอใจ จับคอฉุดคร่าออกไป

หน้า ๔๑๐

พวกภิกฺษุสัตตรสวัคคีย์ถูกฉุดลากออกไปก็ร้องไห้

ภิกษุทั้งหลายพากันถามอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกท่านร้องไห้ ทำไม”

พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุฉัพพัคคีย์เหล่านี้ โกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าพวกกระผมออกไปจากวิหารอันเป็นของสงฆ์”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างก็เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้โกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าภิกษุทั้งหลายออกจากวิหาร อันเป็นของสงฆ์เล่า” จึงพากันตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยาย แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่า พวกเธอโกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าภิกษุทั้งหลายออกจากวิหารอันเป็นของสงฆ์ จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้โกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าภิกษุทั้งหลายออกจากวิหารอันเป็นของสงฆ์เล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๒๕] อนึ่ง ภิกษุใดโกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุออกจากวิหารอันเป็นของสงฆ์ เป็นปาจิตตีย์

หน้า ๔๑๑

สิกขาบทวิภังค์

{๓๘๘} [๑๒๖] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้คำว่า ซึ่งภิกษุ ได้แก่ ภิกษุอื่น

คำว่า โกรธ ไม่พอใจ คือ ไม่ชอบใจ แค้นใจ เจ็บใจ

{๓๘๙} วิหารที่ชื่อว่า เป็นของสงฆ์ ได้แก่ วิหารที่เขาถวายแล้วบริจาคแล้วแก่สงฆ์

คำว่า ฉุดคร่า คือ จับตัวในห้อง ฉุดคร่าออกไปหน้ามุข ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จับตัวที่หน้ามุข ฉุดคร่าออกไปข้างนอก ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ให้ก้าวพ้นประตูแม้หลายแห่ง ด้วยการฉุดคร่าครั้งเดียว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

คำว่า ให้ฉุดคร่า ความว่า สั่งผู้อื่น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ สั่งครั้งเดียว ให้ก้าวพ้นประตูแม้หลายแห่ง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๓๙๐} [๑๒๗] วิหารเป็นของสงฆ์ ภิกษุสำคัญว่าเป็นของสงฆ์ โกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์วิหารเป็นของสงฆ์ ภิกษุสงสัย โกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าก็ดี ให้ ฉุดคร่าก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์วิหารเป็นของสงฆ์ ภิกษุสำคัญว่าเป็นของบุคคล โกรธ ไม่พอใจ ฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

หน้า ๔๑๒

ทุกกฏ

ภิกษุขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของภิกษุนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ออกไปจากชานโดยรอบวิหารก็ดี จาก โรงฉันก็ดี จากมณฑปก็ดี จากใต้ต้นไม้ก็ดี จากที่แจ้งก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของภิกษุนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งอนุปสัมบัน จากวิหารก็ดี จากชาน โดยรอบวิหารก็ดี จากโรงฉันก็ดี จากมณฑปก็ดี จากใต้ต้นไม้ก็ดี จากที่ แจ้งก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของอนุปสัมบันนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ

วิหารเป็นของบุคคล ภิกษุสำคัญว่าเป็นของสงฆ์ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

วิหารเป็นของบุคคล ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

วิหารเป็นของบุคคล ภิกษุสำคัญว่าเป็นของบุคคล ... ต้องอาบัติทุกกฏ ในเพราะเป็นของบุคคลของผู้อื่น

ไม่ต้องอาบัติในเพราะเป็นของบุคคลของตน

อนาปัตติวาร

{๓๙๑} [๑๒๘] ภิกษุฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุอลัชชี ๑ ภิกษุขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของภิกษุอลัชชีนั้น ๑ ภิกษุฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของภิกษุผู้วิกลจริตนั้น ๑ ภิกษุฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งภิกษุผู้ก่อการบาดหมางก็ดี ก่อการทะเลาะก็ดี ก่อการวิวาทก็ดี ก่อความอื้อฉาวก็ดี ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ก็ดี ๑ ภิกษุขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของภิกษุผู้ก่อการบาดหมางเป็นต้นนั้น ๑ ภิกษุฉุดคร่าก็ดี ให้ฉุดคร่าก็ดี ซึ่งอันเตวาสิกหรือสัทธิวิหาริกผู้ประพฤติไม่ชอบ ๑ ภิกษุขนก็ดี ให้ขนก็ดี ซึ่งบริขารของอันเตวาสิกหรือสัทธิวิหาริกนั้น ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษ<*>ผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ นิกกัฑฒนสิกขาบทที่ ๗

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ภิกษุ - ผู้รวบรวม
หน้า ๔๑๓

๘. เวหาสกุฏิสิกขาบท

ว่าด้วยกุฏิมีชั้นลอย

เรื่องภิกษุ ๒ รูป

{๓๙๒} [๑๒๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ภิกษุ ๒ รูปอยู่บนกุฏิมีชั้นลอยในวิหารอันเป็นของสงฆ์ รูปหนึ่งอยู่ชั้นล่าง รูปหนึ่งอยู่ชั้นบน ภิกษุผู้อยู่ชั้นบนนั่งทับเตียงที่มีขาเสียบไว้อย่างแรง ขาเตียงตกลงไปโดนศรีษะภิกษุผู้อยู่ชั้นล่าง ภิกษุนั้นส่งเสียงร้องลั่น ภิกษุทั้งหลายพากันวิ่งเข้าไปถามภิกษุนั้นว่า “คุณส่งเสียงร้องลั่นทำไม อาวุโส” จึงภิกษุนั้นได้ชี้แจงเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลายบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุจึงนั่งทับเตียงอันมีขาเสียบไว้อย่างแรงบนกุฏิมีชั้นลอยในวิหารอันเป็นของสงฆ์เล่า” จึงพากันตำหนิภิกษุเหล่านั้นโดยอเนกปริยายแล้ว กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ ทราบมาว่าเธอนั่งทับเตียงอันมีขาเสียบไว้อย่างแรงบนกุฏิมีชั้นลอยในวิหารอันเป็นของสงฆ์ จริงหรือ”

ภิกษุนั้นทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑กุฎิมีชั้นลอย หมายถึงกุฏิมี ๒-๓ ชั้นขึ้นไป ซึ่งยังมิได้ปูพื้นชั้นบน (นัย วิ.อ. ๒/๓๐๙-๓๑๐)