พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาราชิกกัณฑ์ · ปฐมปาราชิกสิกขาบท
เรื่องพระสุทินน์
เล่ม ๑ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐–๒๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๓ ในปฐมปาราชิกสิกขาบทมี ๔ ฉบับ
พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาราชิกกัณฑ์ ปฐมปาราชิกสิกขาบท เรื่องพระสุทินน์ (ฉบับหลวง เล่ม ๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑ หน้า ๒๗–๔๖
ในปาราชิกกัณฑ์นั้น ธรรมคือปาราชิก ๔ สิกขาบทเหล่านี้มาสู่อุทเทส
๑. ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑
สุทินนภาณวาร
เรื่องพระสุทินน์
{๑๐}[๒๔] ก็โดยสมัยนั้นแล ณ สถานที่ไม่ห่างไกลจากพระนครเวสาลี มีหมู่บ้านแห่งหนึ่งชื่อกลันทคาม ในหมู่บ้านนั้น มีลูกชายเศรษฐีชาวบ้านกลันทคามผู้หนึ่งชื่อสุทินน์ ครั้งนั้น สุทินน์กลันทบุตรพร้อมกับสหายหลายคนได้ไปยังพระนครเวสาลีด้วยธุระบางอย่าง ขณะนั้นแลพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีบริษัทหมู่ใหญ่แวดล้อมประทับนั่งแสดงธรรมอยู่ สุทินน์กลันทบุตรได้แลเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีบริษัทหมู่ใหญ่แวดล้อมประทับนั่งแสดงธรรมอยู่ ครั้นเห็นแล้วจึงมีความคิดดังนี้ว่า “ไฉนหนอ เราจะพึงได้ฟังธรรมบ้าง” เขาจึงเดินไปทางบริษัทนั้น ครั้นแล้วได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง เขานั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้มีความคิดว่า “ด้วยประการไร ๆ เล่า เราจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้ การที่ผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัด
- ๑ปาราชิกกัณฑ์ หมวดหรือตอนว่าด้วยอาบัติปาราชิก มี ๔ สิกขาบท ซึ่งปรับอาบัติหนัก (ครุกาบัติ) แก่ภิกษุผู้ล่วงละเมิดโดยขาดจากความเป็นภิกษุทันที ภิกษุผู้ล่วงละเมิดสิกขาบทนี้ชื่อว่า ปาราชิก แปลว่า ผู้พ่ายแพ้ (ดูความหมาย ใน วิ.ป. (แปล) ๘/๔๑๗)
- ๒อุทเทส หมายถึงข้อที่ยกขึ้นแสดง หัวข้อการแสดงพระปาติโมกข์โดยย่อ หมวดหนึ่ง ๆ แห่งพระปาติโมกข์ที่จัดไว้สำหรับสวด (นัย วิ.อ. ๑/๒๖๙)
- ๓บริษัท ในที่นี้หมายถึงกลุ่มคนจำนวนมาก (วิ.อ. ๑/๒๑๐)
- ๔พรหมจรรย์ ในที่นี้หมายถึงสิกขา ๓ คือ ศีล สมาธิ ปัญญา (วิ.อ. ๑/๒๑๐)
แล้ว มิใช่ทำได้ง่าย อย่ากระนั้นเลย เราพึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตดีกว่า” ลำดับนั้น บริษัทนั้นที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว พากันลุกจากที่นั่ง ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าทำประทักษิณแล้วหลีกไป
[๒๕] หลังจากบริษัทลุกไปแล้วไม่นานนัก สุทินน์กลันทบุตรได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นนั่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า ด้วยประการไร ๆ เล่า ข้าพระพุทธเจ้าจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระองค์ทรงแสดงแล้วได้ การที่ผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์ได้โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัดแล้วมิใช่ทำได้ง่าย ข้าพระพุทธเจ้าปรารถนาจะปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ กาสายะ ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต ขอพระองค์ทรงพระกรุณาโปรดให้ข้าพระพุทธเจ้าบวชด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนสุทินน์ ก็มารดาบิดาอนุญาตให้เธอออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตแล้วหรือ”
“ยังมิได้อนุญาต พระพุทธเจ้าข้า”
“ดูก่อนสุทินน์ พระตถาคตทั้งหลายย่อมไม่บวชบุตรที่มารดาบิดายังมิได้อนุญาต”
“ข้าพระพุทธเจ้านั้น จักทำโดยวิธีที่มารดาบิดาจักอนุญาตให้ข้าพระพุทธเจ้าออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต พระพุทธเจ้าข้า”
ขออนุญาตบวช
{๑๑} [๒๖] หลังจากนั้น สุทินน์กลันทบุตรเสร็จธุระนั้นในพระนครเวสาลีนั้นแล้วก็กลับกลันทคาม เข้าไปหามารดาบิดาแล้วได้กล่าวกะมารดาบิดา
ดังนี้ว่า “คุณพ่อคุณแม่ขอรับ ด้วยประการไร ๆ เล่า ลูกจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้ การที่ผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ไห้บริบูรณ์บริสุทธิ์โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัดแล้ว มิใช่ทำได้ง่าย ลูกปรารถนาจะปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต ขอพวกท่านจงอนุญาตให้ลูกออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยเถิด”เมื่อสุทินน์กลันทบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว มารดาบิดาของเขาได้กล่าวกะเขาดังนี้ว่า “ลูกสุทินน์ เจ้าเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของเราทั้งสอง เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เจ้าไม่รู้จักความทุกข์แม้แต่น้อยเลย
แม้เจ้าจะตายไป เราก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเจ้า เหตุไฉนเล่า เราจึงจะอนุญาตให้เจ้าผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเล่า”สุทินน์กลันทบุตรก็ได้กล่าวกะมารดาบิดาเป็นครั้งที่ ๒ ดังนี้ว่า “คุณพ่อคุณแม่ขอรับ ด้วยประการไร ๆ เล่า ลูกจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้ การที่ผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัดแล้ว มิใช่ทำได้ง่าย ลูกปรารถนาจะปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต ขอพวกท่านจงอนุญาตให้ลูกออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยเถิด”แม้ครั้งที่ ๒ มารดาบิดาของเขาก็ได้กล่าวกะเขาดังนี้ว่า
“ลูกสุทินน์ เจ้าเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของเราทั้งสอง เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เจ้าไม่รู้จักความทุกข์แม้แต่น้อยเลย แม้เจ้าจะตายไป เราก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเจ้า เหตุไฉนเล่า เราจึงจะอนุญาตให้เจ้าผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเล่า”สุทินน์กลันทบุตรก็ได้กล่าวกะมารดาบิดาเป็นครั้งที่ ๓ ดังนี้ว่า “คุณพ่อคุณแม่ขอรับ ด้วยประการไร ๆ เล่า ลูกจึงจะรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้ การที่ผู้ยังครองเรือนอยู่จะประพฤติพรหมจรรย์นี้
ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์โดยส่วนเดียวดุจสังข์ที่ขัดแล้ว มิใช่ทำได้ง่าย ลูกปรารถนาจะปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต ขอพวกท่านจงอนุญาตให้ลูกออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยเถิด”
แม้ครั้งที่ ๓ มารดาบิดาของเขาก็ได้กล่าวกะเขาดังนี้ว่า “ลูกสุทินน์เจ้าเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของเราทั้งสอง เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เจ้าไม่รู้จักความทุกข์แม้แต่น้อยเลย แม้เจ้าจะตายไป เราก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเจ้า เหตุไฉนเล่า เราจึงจะอนุญาตให้เจ้าผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเล่า”
[๒๗] ครั้งนั้นแล สุทินน์กลันทบุตรแน่ใจว่า “มารดาบิดาไม่อนุญาตให้เราออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตแน่” จึงนอนลงบนพื้นที่ปราศจากเครื่องปูลาด ณ ที่นั้นเอง ด้วยตัดสินใจว่า “ที่นี้แหละจักเป็นที่ตายหรือที่บวชของเรา” ต่อจากนั้น เขาก็ไม่ยอมบริโภคอาหารแม้หนึ่งมื้อ ไม่บริโภคอาหารแม้สองมื้อ ไม่บริโภคอาหารแม้สามมื้อ ไม่บริโภคอาหารแม้สี่มื้อ ไม่บริโภคอาหารแม้ห้ามื้อ ไม่บริโภคอาหารแม้หกมื้อ ไม่บริโภคอาหารแม้เจ็ดมื้อ
มารดาบิดาไม่อนุญาตให้บวช
{๑๒} [๒๘] ลำดับนั้นแล มารดาบิดาของเขาได้กล่าวดังนี้ว่า “ลูกสุทินน์เจ้าเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของเราทั้งสอง เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เจ้าไม่รู้จักความทุกข์แม้แต่น้อยเลย แม้เจ้าจะตายไป เราก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเจ้า เหตุไฉนเล่า เราจึงจะอนุญาตให้เจ้าผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต จงลุกขึ้นเถิด ลูกสุทินน์ จงกิน จงดื่ม และให้เขาปรนเปรอ เจ้ายินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอ บริโภคกามอยู่ จะอภิรมย์ยินดีไปพลางทำบุญไปพลางก็ได้ เราไม่อนุญาตให้เจ้าออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตแน่”
- ๑บริโภคกามอยู่ หมายถึงร่วมใช้สอยโภคสมบัติพร้อมกับบุตรภรรยาของตน (วิ.อ. ๑/๒๑๒)
เมื่อมารดาบิดากล่าวอย่างนี้แล้ว สุทินน์กลันทบุตรได้นิ่งเสีย
มารดาบิดาของเขาได้ขอร้องเป็นครั้งที่ ๒ ...
มารดาบิดาของเขาได้ขอร้องเป็นครั้งที่ ๓ ดังนี้ว่า “ลูกสุทินน์ เจ้าเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของเราทั้งสอง เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เจ้าไม่รู้จักความทุกข์แม้แต่น้อยเลย แม้เจ้าจะตายไป เราก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเจ้า เหตุไฉนเล่า เราจึงจะอนุญาตให้เจ้าผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต จงลุกขึ้นเถิด ลูกสุทินน์ จงกิน จงดื่ม และให้เขาปรนเปรอ เจ้ายินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอบริโภคกามอยู่ จะอภิรมย์ยินดีไปพลางทำบุญไปพลางก็ได้ เราไม่อนุญาตให้เจ้าออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตแน่”แม้ครั้งที่ ๓ สุทินน์กลันทบุตรก็ได้นิ่งเสีย
พวกสหายช่วยเจรจา
{๑๓} ต่อจากนั้นมา พวกสหายของสุทินน์กลันทบุตรก็ได้เข้าไปหาสุทินน์กลันทบุตร ครั้นแล้วได้กล่าวกะเขาดังนี้ว่า “สุทินน์เพื่อนรัก เพื่อนเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของพ่อแม่ เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เพื่อนไม่รู้จักความทุกข์แม้แต่น้อยเลย แม้เพื่อนจะตายไป พ่อแม่ก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเพื่อน เหตุไฉน ท่านทั้งสองจะอนุญาตให้เพื่อนผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเล่า ลุกขึ้นเถิด สุทินน์เพื่อนรัก จงกิน จงดื่ม และจงให้เขาปรนเปรอ เพื่อนยินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอ บริโภคกามอยู่ จะอภิรมย์ยินดีไปพลางทำบุญไปพลางก็ได้ พ่อแม่คงไม่อนุญาตให้เพื่อนออกจากเรือนไปบวชเป็น บรรพชิตแน่”เมื่อพวกสหายกล่าวอย่างนี้แล้ว สุทินน์กลันทบุตรได้นิ่งเสีย
พวกสหายของสุทินน์กลันทบุตรก็ได้กล่าวกะเขาเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ดังนี้ว่า “สุทินน์เพื่อนรัก เพื่อนเป็นลูกน้อยคนเดียว เป็นที่รักที่พอใจของพ่อแม่ เติบโตมาด้วยความสุข ถูกประคบประหงมมาด้วยความสุข เพื่อนไม่รู้จักความทุกข์แม้แต่น้อยเลย แม้เพื่อนจะตายไป พ่อแม่ก็ไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากเพื่อน เหตุไฉนท่านทั้งสองจะอนุญาตให้เพื่อนผู้ยังมีชีวิตอยู่ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเล่า ลุกขึ้นเถิด สุทินน์เพื่อนรัก จงกิน จงดื่ม และจงให้เขาปรนเปรอ เพื่อนยินดีกิน ดื่ม ให้เขาปรนเปรอบริโภคกามอยู่ จะอภิรมย์ยินดีไปพลางทำบุญไปพลางก็ได้ พ่อแม่คงไม่อนุญาตให้เจ้าออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตแน่”แม้ครั้งที่ ๒... แม้ครั้งที่ ๓ สุทินน์กลันทบุตรก็ได้นิ่งเสีย
[๒๙] ลำดับนั้นแล พวกสหายของสุทินน์กลันทบุตรจึงเข้าไปหามารดาบิดาของสุทินน์กลันทบุตร ครั้นแล้วได้กล่าวกะมารดาบิดาของเขาดังนี้ว่า “คุณพ่อคุณแม่ขอรับ สุทินน์นั่งนอนอยู่บนพื้นอันปราศจากเครื่องปูลาด ด้วยตัดสินใจว่า ‘ที่นี้แหละจักเป็นที่ตายหรือที่บวชของเรา’ ถ้าพวกท่านไม่ยอมอนุญาตให้เขาออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิต เขาก็จะตายอยู่ ณ ที่นั้นเอง แต่ถ้ายอมอนุญาตให้เขาออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตก็จักยังได้พบเห็นเขาแม้บวชแล้ว ถ้าเขาไม่ยินดีในการออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตต่อไป เขาจะมีทางไปที่ไหนอื่นได้เล่า เขาจักกลับมาที่นี้แหละ ขอพวกท่านจงอนุญาตให้เขาออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเถิดขอรับ”มารดาบิดากล่าวยินยอมว่า “พ่อคุณ เราอนุญาตให้ลูกสุทินน์ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตได้”
{๑๔}ทันทีนั้น พวกสหายของสุทินน์กลันทบุตรได้เข้าไปหาสุทินน์กลันทบุตร ครั้นแล้วได้บอกเขาว่า “ลุกขึ้นเถิด สุทินน์เพื่อนรัก พ่อแม่อนุญาตให้เพื่อนออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตแล้ว”
สุทินน์กลันทบุตรออกบวช
[๓๐] พอสุทินน์กลันทบุตรได้ทราบว่ามารดาบิดาอนุญาตให้ออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตแล้ว ก็ร่าเริงดีใจลุกขึ้นลูบเนื้อลูบตัว ครั้นยาเยียกำลังอยู่สองสามวันแล้ว ก็ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นนั่งแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าพระพุทธเจ้าได้รับอนุญาตจากมารดาบิดาให้ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตแล้ว พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดบวชให้ข้าพระพุทธเจ้าด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”สุทินน์กลันทบุตรได้รับบรรพชาอุปสมบทในพุทธสำนักแล้ว ก็แลท่านสุทินน์อุปสมบทแล้วไม่นาน ได้สมาทานประพฤติธุดงค์เห็นปานนี้ คือ เป็นผู้ถึออารัญญิกธุดงค์ ปิณฑปาติกธุดงค์ ปังสุกูลิกธุดงค์ สปทานจาริกธุดงค์ พำนักอยู่ในหมู่บ้านชาววัชชีตำบลหนึ่ง
พระสุทินน์กลับมาเยี่ยมสกุล
{๑๕} ก็โดยสมัยนั้นแล แคว้นวัชชีก็เกิดทุพภิกขภัย ประชาชนหาเลี้ยงชีพฝืดเคือง มีกระดูกคนตายขาวเกลื่อน ต้องมีสลากซื้ออาหาร มิใช่ทำได้ง่ายที่ภิกษุสงฆ์จะยังอัตภาพให้เป็นไปด้วยการถือบาตรแสวงหา ครั้งนั้น ท่านพระสุทินน์ได้มีความคิดว่า “บัดนี้แคว้นวัชชีเกิดมีทุพภิกขภัย ประชาชน
- ๑คำว่า ธุดงค์ หมายถึงองค์คุณเครื่องสลัดหรือกำจัดกิเลส เป็นข้อปฏิบัติประเภทวัตรที่ผู้สมัครใจจะพึงสมาทานประพฤติได้เพื่อเป็นอุบายขัดเกลากิเลสช่วยส่งเสริมความมักน้อย และสันโดษเป็นต้น มี ๑๓ ข้อ แต่ในที่นี้ท่านพระสุทินน์ถือเพียง ๔ ข้อ อารัญญิกธุดงค์ ปฏิเสธการอยู่อาศัยใกล้ละแวกบ้าน ถึอการอยู่ป่าเป็นวัตร ปิณฑปาติกธุดงค์ ปฏิเสธภัต ๑๔ ชนิด ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ปังสุกูลิกธุดงค์ ปฏิเสธผ้าที่เขาถวาย ถือการทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร สปทานจาริกธุดงค์ ปฏิเสธการเที่ยวบิณฑบาตอย่างโลเล ถือการเที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกแถว (วิ.อ. ๑/๒๑๔)
หาเลี้ยงชีพฝืดเคือง มีกระดูกคนตายขาวเกลื่อน ต้องมีสลากซื้ออาหาร มิใช่ทำได้ง่ายที่ภิกษุสงฆ์จะยังอัตภาพให้เป็นไปด้วยการถือบาตรแสวงหา ก็แลญาติของเราในพระนครเวสาลีมีมาก ซึ่งล้วนเป็นคนมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีเครื่องอุปกรณ์ที่น่าปลื้มใจมาก มีข้าวเปลือกเป็นทรัพยากรมาก อย่ากระนั้นเลย เราพึงเข้าไปพำนักอยู่ใกล้พวกญาติ แม้พวกญาติก็จักได้อาศัยเราให้ทานทำบุญ และภิกษุทั้งหลายก็จักได้ลาภ ทั้งเราเองก็จักไม่ลำบากเรื่องบิณฑบาต” ดังนั้น ท่านพระสุทินน์จึงเก็บงำเสนาสนะ ถือบาตรจีวรหลีกไปโดยมรรคาอันจะไปสู่พระนครเวสาลี เที่ยวจาริกไปโดยลำดับได้ถึงพระนครเวสาลีแล้ว นัยว่าเธอพำนักอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลีนั้นบรรดาญาติของท่านพระสุทินน์ได้ทราบข่าวว่าพระสุทินน์กลันทบุตรกลับมาที่พระนครเวลาลีแล้ว จึงนำภัตตาหารประมาณ ๖๐ สำรับไปถวายท่านพระสุทินน์ จึงท่านพระสุทินน์สละภัตตาหารประมาณ ๖๐ สำรับนั้นถวายแก่ภิกษุทั้งหลาย เช้าวันนั้นครองอันตรวาสก ถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกลันทคาม เที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในกลันทคามเข้าไปถึงที่อยู่อาศัยของโยมบิดา
[๓๑] ขณะนั้น ทาสีของญาติท่านพระสุทินน์ปรารถนาจะทิ้งขนมกุมมาสบูด จึงท่านพระสุทินน์ได้กล่าวกะนางดังนี้ว่า “น้องหญิง ถ้าของนั้นจำต้องทิ้ง ก็ขอให้เธอใส่ลงในบาตรอาตมานี้เถิด” ขณะที่นางกำลังเกลี่ยขนมกุมมาสบูดนั้นลงในบาตรท่านพระสุทินน์ นางจำเค้ามือเท้าและน้ำเสียงของพระสุทินน์ได้ จึงรีบเข้าไปหามารดาของท่านพระสุทินน์ ครั้นแล้วได้กล่าวกะมารดาของท่านดังนี้ว่า “คุณนายเจ้าขา โปรดทราบด้วยว่าพระสุทินน์ลูกชายคุณนายกลับมาแล้ว เจ้าค่ะ”
มารดาท่านพระสุทินน์กล่าวว่า “แม่ทาสี ถ้าเจ้าพูดจริง ฉันจะให้ตัวเจ้าไม่ต้องเป็นทาสี”
[๓๒] ขณะนั้น ท่านพระสุทินน์กำลังอาศัยพะไลเรือนแห่งหนึ่งฉันขนมกุมมาสบูดนั้นอยู่ ฝ่ายบิดาของท่านพระสุทินน์เดินกลับมาจากที่ทำงานได้แลเห็นท่านพระสุทินน์กำลังอาศัยพะไลเรือนแห่งหนึ่งฉันขนมกุมมา บูดนั้นอยู่ จึงเดินเข้าไปหาท่านพระสุทินน์ ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านว่า “มีหรือ พ่อสุทินน์ ที่พ่อมาฉันขนมกุมมาสบูด พ่อสุทินน์เอ๋ย พ่อควรไปบ้านของตัว มิใช่หรือ”พระสุทินน์กล่าวว่า “คุณโยม อาตมาได้ไปบ้านของคุณโยมแล้วขนมกุมมาสบูดนี้อาตมาได้มาแต่เรือนของคุณโยม”
ทันใดนั้น บิดาของท่านพระสุทินน์จับแขนท่านแล้วได้กล่าวกะท่านว่า “มาเถิด พ่อสุทินน์ เราจักไปบ้านกัน”
ลำดับนั้น ท่านพระสุทินน์ได้เข้าไปยังบ้านของบิดาของตน ครั้นแล้วนั่งบนอาสนะที่เขาจัดถวาย จึงบิดาของท่านได้กล่าวกะท่านว่า “จงฉันต่อเถิด พ่อสุทินน์”
“พอแล้ว คุณโยม ในวันนี้อาตมาทำภัตกิจเสร็จแล้ว”
“พ่อสุทินน์ ขอพ่อจงรับนิมนต์ฉันภัตตาหารในวันพรุ่งนี้เถิด”
ท่านพระสุทินน์รับนิมนต์โดยดุษณีภาพ แล้วลุกจากอาสนะหลีกไป
บิดาวิงวอนให้สึก
{๑๖} [๓๓] ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นผ่านไป มารดาของท่านพระสุทินน์สั่งให้ไล้พื้นดินด้วยโคมัยสด แล้วให้ขนเงินและทองมาแบ่งเป็นสองกอง คือ เงินกองหนึ่ง ทองกองหนึ่ง เป็นกองใหญ่ขนาดคนที่ยืนอยู่ข้างนี้มองไม่เห็นคนที่ยืนอยู่ข้างโน้น คนที่ยืนอยู่ข้างโน้นก็มองไม่เห็นคนที่ยืนอยู่ข้างนี้ ให้เอาเสื่อลำแพนปิดกองทรัพย์เหล่านั้นไว้ ให้จัดอาสนะไว้ตรงกลางวงด้วยม่าน แล้วเรียกอดีตภรรยาของท่านพระสุทินน์มาสั่งว่า “ถ้าอย่างนั้น
ลูกหญิง เจ้าเคยแต่งกายด้วยเครื่องประดับชนิดใด จึงเป็นที่รักที่พอใจของลูกสุทินน์ ก็จงแต่งกายด้วยเครื่องประดับชนิดนั้นเถิด”
นางรับคำมารดาของท่านพระสุทินน์ว่า “อย่างนั้นก็ได้เจ้าค่ะ”
[๓๔] ครั้นเวลาเช้า ท่านพระสุทินน์ครองอันตรวาสก ถือบาตรจีวรเข้าไปยังบ้านบิดาของตน ครั้นแล้วได้นั่งบนอาสนะที่เขาจัดถวาย
ลำดับนั้นแล บิดาของท่านพระสุทินน์เข้าไปหาท่านพระสุทินน์ ครั้นแล้วให้คนเปิดกองทรัพย์เหล่านั้นออก ได้กล่าวกะท่านพระสุทินน์ดังนี้ว่า “พ่อสุทินน์ ทรัพย์กองนี้เป็นส่วนของมารดาพ่อ ซึ่งเป็นสินเดิมฝ่ายหญิงที่ได้มาทางฝ่ายมารดา ส่วนของบิดาต่างหาก ส่วนของปู่ต่างหาก พ่อสุทินน์พ่อกลับมาเป็นคฤหัสถ์ก็จะได้ใช้สอยโภคสมบัติและบำเพ็ญบุญ มาเถิดพ่อสุทินน์ พ่อจงกลับมาเป็นคฤหัสถ์แล้วใช้สอยโภคสมบัติและบำเพ็ญบุญเถิด”“คุณโยม อาตมาไม่อาจไม่สามารถ อาตมายังยินดีประพฤติพรหมจรรย์อยู่”
บิดาของท่านพระสุทินน์ได้อ้อนวอนท่านพระสุทินน์เป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “พ่อสุทินน์ ทรัพย์กองนี้เป็นส่วนของมารดาพ่อ ซึ่งเป็นสินเดิมฝ่ายหญิงที่ได้มาทางฝ่ายมารดา ส่วนของบิดาต่างหาก ส่วนของปู่ต่างหาก พ่อสุทินน์ พ่อกลับมาเป็นคฤหัสถ์ก็จะได้ใช้สอยโภคสมบัติและบำเพ็ญบุญ มาเถิด พ่อสุทินน์ พ่อจงกลับมาเป็นคฤหัสถ์แล้วใช้สอยโภคสมบัติและบาเพ็ญบุญเถิด”พระสุทินน์กล่าวว่า “คุณโยม อาตมาขอพูดกะคุณโยมบ้าง ถ้าคุณโยมจะไม่โกรธ”
“พูดเถิด พ่อสุทินน์”
“คุณโยม ถ้าเช่นนั้น คุณโยมจงสั่งให้เขาทำกระสอบป่านใบใหญ่ ๆ บรรจุเงินและทองให้เต็มแล้วบรรทุกเกวียนไป ให้เขาเทลงในกระแสนํ้า
กลางแม่นํ้าคงคาเสีย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะความกลัวก็ดี ความหวาดเสียวก็ดี ความขนพองสยองเกล้าก็ดี การเฝ้ารักษาก็ดี อันมีทรัพย์นั้นเป็นต้นเหตุ ที่จักเกิดแก่คุณโยมนั้น ก็จักไม่มีแก่คุณโยมอีกเลย”
เมื่อท่านพระสุทินน์กล่าวอย่างนี้แล้ว บิดาของท่านได้มีความเสียใจว่า “ไฉนลูกสุทินน์จึงได้พูดอย่างนี้”
[๓๕] ทีนั้น บิดาของท่านพระสุทินน์ได้เรียกอดีตภรรยาของท่านพระสุทินน์มาบอกว่า “ลูกหญิง เพราะเจ้าเป็นที่รักเป็นที่พอใจ บางทีลูกสุทินน์จะพึงทำตามคำของเจ้าบ้าง”
ทันใดนั้น นางได้จับเท้าท่านพระสุทินน์ถามว่า “ข้าแต่ลูกนาย พวกนางอัปสรผู้เป็นต้นเหตุให้ท่านประพฤติพรหมจรรย์นั้นเป็นเช่นไรเล่า”
“น้องหญิง ฉันไม่ได้ประพฤติพรหมจรรย์เพราะเหตุแห่งนางอัปสรเลย”
บัดดล นางเสียใจว่า “สุทินน์ลูกนายเรียกเราด้วยถ้อยคำว่า ‘น้องหญิง’ ในวันนี้เป็นวันแรก” ถึงกับล้มสลบลงในที่นั้นเอง
ท่านพระสุทินน์ได้กล่าวกะบิดาว่า “คุณโยม ถ้ามีโภชนะที่จะถวายก็จงถวายเถิด ขออย่าให้อาตมาต้องเดือดร้อนเลย”
“ฉันเถิด พ่อสุทินน์” มารดาบิดาของท่านพระสุทินน์กล่าวดังนี้แล้วได้อังคาสพระสุทินน์ด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือของตน จนถึงพระบอกห้าม และแล้วมารดาของท่านพระสุทินน์ได้กล่าวกะท่านพระสุทินน์ผู้ฉันเสร็จนำมือออกจากบาตรแล้วดังนี้ว่า “พ่อสุทินน์ ตระกูลนี้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีเครื่องอุปกรณ์ที่น่าปลื้มใจมาก มีข้าวเปลือกเป็นทรัพยากรมาก พ่อควรกลับมาเป็นคฤหัสถ์ จะได้ใช้สอยโภคสมบัติและบำเพ็ญบุญ มาเถิด พ่อสุทินน์ พ่อจงกลับมาเป็นคฤหัสถ์แล้วใช้สอยโภคสมบัติและบำเพ็ญบุญเถิด”“คุณโยม อาตมาไม่อาจ ไม่สามารถ อาตมายังยินดีประพฤติพรหมจรรย์อยู่”
มารดาของท่านพระสุทินน์ได้กล่าวกะท่านพระสุทินน์เป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ดังนี้ว่า “พ่อสุทินน์ ตระกูลนี้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีเครื่องอุปกรณ์ที่น่าปลื้มใจมาก มีข้าวเปลือกเป็นทรัพยากรมาก ถ้าอย่างนั้น พ่อจงให้พืชพันธุ์ไว้บ้าง พวกเจ้าลิจฉวีจะได้ไม่ริบทรัพย์สมบัติที่ไม่มีบุตรสืบสกุลของเราไป”“คุณโยม เฉพาะเรื่องนี้อาตมาอาจทำได้”
“พ่อสุทินน์ ก็เวลานี้พ่อพำนักอยู่ที่ไหน”
“ที่ป่ามหาวัน คุณโยม” พระสุทินน์ตอบแล้วได้ลุกจากอาสนะหลีกไป
{๑๗} [๓๖] หลังจากนั้น มารดาของท่านพระสุทินน์สั่งกำชับอดีตภรรยาของท่านพระสุทินน์ว่า “ลูกหญิง ถ้ากระนั้น เมื่อใดเจ้ามีระดู ต่อมโลหิตเกิดมีขึ้นแก่เจ้า เมื่อนั้นเจ้าต้องบอกแม่นะ”
นางรับคำมารดาของท่านพระสุทินน์ว่า “อย่างนั้นก็ได้เจ้าคะ” ต่อมาไม่ช้านัก นางได้มีระดู ต่อมโลหิตได้เกิดขึ้นแก่นาง นางจึงได้แจ้งแก่มารดาของท่านพระสุทินน์ว่า “ดิฉันมีระดู ต่อมโลหิตเกิดขึ้นแก่ดิฉันแล้วเจ้าค่ะ”
“ลูกหญิง ถ้าอย่างนั้น เจ้าจงแต่งตัวด้วยเครื่องประดับที่เจ้าเคยแต่งแล้วเป็นที่รักเป็นที่พอใจของลูกสุทินน์”
นางรับคำมารดาของท่านพระสุทินน์ว่า “อย่างนั้นก็ได้เจ้าคะ” จึงมารดาของท่านพระสุทินน์ได้พานางเข้าไปหาท่านพระสุทินน์ถึงป่ามหาวัน
- ๑คำว่า เมถุนธรรม แปลว่า ธรรมชาติของคนคู่ที่มีความกำหนัดยินดีฉ่ำชุ่มด้วยราคะต่อกันธรรมชาติของคนทั้งสองที่มีสภาพฉ่ำชุ่มด้วยราคะคล้ายกัน ธรรมชาติแห่งการกระทำของคนคู่หรือธรรมชาติที่คนเป็นคู่ ๆ พึงเข้าถึงร่วมกัน (วิ.อ. ๑/๒๗๕) เสพเมถุนธรรม จึงหมายถึงการร่วมประเวณีหรือร่วมสังวาส เป็นคำบัญญัติใช้แก่ภิกษุผู้ล่วงละเมิดศีลโดยการร่วมประเวณี
ครั้นแล้วรำพันว่า “พ่อสุทินน์ ตระกูลนี้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีเครื่องอุปกรณ์ที่น่าปลื้มใจมาก มีข้าวเปลือกเป็นทรัพยากรมาก พ่อควรกลับมาเป็นคฤหัสถ์จะได้ใช้สอยโภคสมบัติและบำเพ็ญบุญ มาเถิด พ่อสุทินน์ พ่อจงกลับมาเป็นคฤหัสถ์แล้วใช้สอยโภคสมบัติและบำเพ็ญบุญเถิด”พระสุทินน์ตอบว่า “คุณโยม อาตมาไม่อาจไม่สามารถ อาตมายังยินดีประพฤติพรหมจรรย์อยู่”
มารดาของท่านพระสุทินน์ได้รำพันเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “พ่อสุทินน์ ตระกูลนี้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีเครื่องอุปกรณ์ที่น่าปลื้มใจมาก มีข้าวเปลือกเป็นทรัพยากรมาก พ่อจงให้พืชพันธุ์ไว้บ้าง พวกเจ้าลิจฉวีจะได้ไม่ริบทรัพย์สมบัติที่ไม่มีบุตรสืบสกุลของเราไป”ท่านพระสุทินน์ตอบว่า “คุณโยม เฉพาะเรื่องนี้อาตมาอาจทำได้” แล้วจูงแขนอดีตภรรยาพาเข้าป่ามหาวัน เป็นผู้มีความเห็นว่าไม่มีโทษในสิกขาบทที่ยังมิได้ทรงบัญญัติไว้ จึงเสพเมถุนธรรมกับอดีตภรรยา ๓ ครั้ง นางได้ตั้งครรภ์เพราะอัชฌาจารนั้นแล้ว
เทวดากระจายข่าว
{๑๘} เหล่าภุมมเทพกระจายเสียงไปว่า “โอ ท่านผู้เจริญ ภิกษุสงฆ์ไม่เคยมีเสนียดไม่เคยมีโทษ พระสุทินน์กลันทบุตรก่อเสนียดขึ้นแล้ว ก่อโทษขึ้นแล้ว”
เหล่าเทพชั้นจาตุมมหาราชได้สดับสียงของเหล่าภุมมเทพแล้วได้กระจายเสียงต่อไป ... เหล่าเทพชั้นดาวดึงส์... เหล่าเทพชั้นยามา... เหล่าเทพชั้น
- ๑อัชฌาจาร ความประพฤติชั่ว ความประพฤติผิด ในที่นี้หมายถึงการร่วมสังวาส
- ๒ภุมมเทพ เทวดาผู้อาศัยอยู่บนภาคพื้นดิน มีความสามารถรู้จิตของผู้อื่นได้ (วิ.อ. ๑/๒๒๓)
ดุสิต... เหล่าเทพชั้นนิมมานรดี... เหล่าเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตตี... เหล่าเทพที่นับเนื่องในหมู่พรหมได้สดับเสียงแล้วได้กระจายเสียงกันต่อ ๆ ไปว่า “โอท่านผู้เจริญ ภิกษุสงฆ์ไม่เคยมีเสนียด ไม่เคยมีโทษ พระสุทินน์กลันทบุตรก่อเสนียดขึ้นแล้ว ก่อโทษขึ้นแล้ว” เพียงชั่วขณะครู่หนึ่งนั้น เสียงได้กระฉ่อนขึ้นไปจนถึงพรหมโลกด้วยประการฉะนี้แล
สมัยต่อมา อดีตภรรยาของท่านพระสุทินน์มีครรภ์แก่ ได้คลอดบุตรแล้ว จึงพวกสหายของท่านพระสุทินน์ได้ตั้งชื่อเด็กคนนั้นว่า ‘พีชกะ - เจ้าพืชก์’ ตั้งชื่ออดีตภรรยาของท่านพระสุทินน์ว่า ‘พีชกมารดา - แม่เจ้าพืชก์’ ตั้งชื่อท่านพระสุทินน์ว่า ‘พีชกบิดา - พ่อเจ้าพืชก์’ ภายหลังเขาทั้งสองได้ออกจากเรือนบวชไปเป็นบรรพชิต ได้ทำให้แจ้งซึ่งพระอรหัตแล้ว
พระสุทินน์เกิดวิปฏิสาร
{๑๙} [๓๗] ครั้งนั้นแล ความรังเกียจ ความเดือดร้อนใจได้เกิดแก่ท่านพระสุทินน์ว่า “มิใช่ลาภของเราหนอ ลาภของเราไม่มีหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เราได้บวชในพระธรรมวินัยที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้วอย่างนี้ก็ยังไม่สามารถประพฤติพรหมจรรย์ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์ได้ตลอดชีวิต” เพราะความรังเกียจความเดือดร้อนใจนั้นแหละ ทำให้ท่านซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็น มีเรื่องในใจ มีใจหดหู่ มีทุกข์ เสียใจ เดือดร้อนใจ ซึมเศร้าแล้ว[๓๘] จึงบรรดาภิกษุที่เป็นสหายของท่านพระสุทินน์ได้กล่าวกะท่านพระสุทินน์ดังนี้ว่า “อาวุโสสุทินน์ เมื่อก่อนคุณเป็นผู้มีผิวพรรณ มีอินทรีย์อิ่มเอิบ มีสีหน้าสดใส ผิวพรรณผุดผ่อง มีน้ำมีนวล มาบัดนี้ ดูคุณซูบผอม
- ๑อินทรีย์ ในที่นี้ได้แก่ อายตนะ (อวัยวะเครื่องต่อรับรู้อารมณ์ของจิต) ภายใน ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ (วิ.อ. ๑/๒๒๖) ที่เรียกว่า อินทรีย์ เพราะเป็นใหญ่คือเป็นเจ้าการในการทำหน้าที่หนึ่ง ๆ เช่น ตาเป็นใหญ่หรือเป็นเจ้าการในการเห็น เป็นต้น
เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็น มีเรื่องในใจ มีใจหดหู่ มีทุกข์ เสียใจ เดือดร้อนใจ ซึมเศร้าอยู่ คุณไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์หรือ”
“อาวุโสทั้งหลาย ความจริง มิใช่ว่าผมจะไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ แต่ว่ามีบาปกรรมที่ผมทำไว้อยู่ คือผมได้เสพเมถุนธรรมกับอดีตภรรยา ผมจึงได้มีความรังเกียจความเดือดร้อนใจว่า ‘มิใช่ลาภของเราหนอ ลาภของเราไม่มีหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เราได้บวชในพระธรรมวินัยที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้วอย่างนี้ ก็ยังไม่สามารถประพฤติพรหมจรรย์ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์ได้ตลอดชีวิต’ ดังนี้”“อาวุโสสุทินน์ สมควรที่คุณจะรังเกียจ สมควรที่คุณจะเดือดร้อนใจอยู่หรอก ที่คุณได้บวชในพระธรรมวินัยที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้วอย่างนี้ ก็ยังไม่สามารถประพฤติพรหมจรรย์ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์ได้ตลอดชีวิต
อาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมไว้โดยอเนกปริยาย เพื่อคลายความกำหนัด มิใช่เพื่อมีความกำหนัด เพื่อความพราก มิใช่เพื่อความประกอบ เพื่อความไม่ถือมั่น มิใช่เพื่อความถือมั่น มิใช่หรือ เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าแสดงธรรมเพื่อคลายความกำหนัด คุณก็ยังจะคิดเพื่อความกำหนัด เมื่อทรงแสดงธรรมเพื่อความพราก คุณก็ยังจะคิดเพื่อความประกอบเมื่อทรงแสดงธรรมเพื่อความไม่ถือมั่น คุณก็ยังจะคิดเพื่อมีความถือมั่นอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าแสดงธรรมไว้โดยอเนกปริยาย เพื่อความสำรอกราคะ เพื่อความสร่างเมา เพื่อความดับสูญความกระหาย
- ๑อเนกปริยาย หลายสาเหตุ หลายแง่หลายมุม มีเหตุบรรยายหลากหลาย (วิ.อ. ๑/๒๒๖)
- ๒เพื่อความพราก หมายถึงพรากจากกิเลสทั้งหลาย (วิ.อ. ๑/๒๒๖)
- ๓เพื่อความสร่างเมา คำว่า เมา ในที่นี้หมายถึงความมัวเมาเพราะมานะ (ความสำคัญตัว) และความมัวเมาในความเป็นชายมีร่างกายแข็งแรงเป็นต้น (วิ.อ.๑/๒๒๗)
- ๔ความกระหาย ในที่นี้ได้แก่ ความใคร่อยากในกามทั้งหลาย (วิ.อ.๑/๒๒๗)
เพื่อความถอนอาลัย เพื่อความเข้าไปตัดวัฏฏะ เพื่อความสิ้นตัณหา เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับทุกข์ เพื่อนิพพาน มิใช่หรือ
อาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสสอนถึงการละกาม การกำหนดรู้ความสำคัญในกาม การกำจัดความกระหายในกาม การเพิกถอนความตรึกอันเกี่ยวด้วยกาม การระงับความกลัดกลุ้มเพราะกามไว้แล้วโดยอเนกปริยาย มิใช่หรืออาวุโส ปาปกรรมของคุณนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ ปาปกรรมของคุณนั่นกลับจะเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของปวงชนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”
- ๑อาลัย ในที่นี้ได้แก่ กามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ (วิ.อ. ๑/๒๒๗)
- ๒วัฏฏะ หมายถึงการวนเวียนอยู่ในภูมิทั้งสาม คือ กามาวจรภูมิ (อบาย ๔ มนุษย์ ๑ สวรรค์ ๖) รูปาวจรภูมิ (รูปพรหม ๑๖) อรูปาวจรภูมิ (อรูปพรหม ๔) [วิ.อ. ๑/๒๒๗] วงเวียนหรือวงจรแห่งทุกข์ตามหลักปฏิจจสมุปบาท หรือการเวียนว่ายตายเกิดในสังขารทุกข์อย่างไม่รู้จบสิ้น จัดเป็น ๓ ด้วยอำนาจกรรม กิเลส วิบาก โดยกิเลสเป็นแรงผลักดันให้ทำกรรม เมี่อทำกรรมก็ได้รับผลของกรรมนั้น อันเป็นปัจจัยให้เกิดกิเลสแล้วทำกรรมหมุนเวียนต่อไปอีก
- ๓ตัณหา หมายถึงความทะยานอยาก หรือภาวะจิตที่ดิ้นเข้าไปสู่อารมณ์มีรูปเป็นต้น มี ๓ อย่าง คือ (๑) กามตัณหา ตัณหาในกามคุณ หมายถึงความอยากในอารมณ์มีรูปเป็นต้นที่เกิดขึ้นด้วยอำนาจความอยากได้กามคุณคือสิ่งสนองความต้องการทางประสาทสัมผัสทั้ง ๕ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย) เป็น ชื่อของกามคุณ ๕ (๒) ภวตัณหา ตัณหาในภพ หมายถึงความอยากในภาวะของตัวตนที่จะได้จะเป็นอย่างใดอย่างหนึ่ง อยากเป็น อยากคงอยู่ตลอดไป ความติดใจอยู่ในรูปภพ อรูปภพ หรือติดใจในฌานสมาบัติ ซึ่งประกอบด้วยสัสสตทิฏฐิ (๓) วิภวตัณหา ตัณหาในวิภพ หมายถึงความอยากในความพรากพ้นไปแห่งตัวตนจากความเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งอันไม่น่าปรารถนา อยากทำลาย อยากให้ดับสูญ ซึ่งประกอบด้วยอุจเฉททิฏฐิ (นัย ที.ปา.อ. ๑๘๒, ที.ม.อ. ๙๘, สํ.ข.อ. ๒๙๐, ขุ.อิติ.อ. ๒๒๖-๒๒๗, ขุ.ม.อ. ๓๙, อภิ.วิ.อ. ๑๑๙)
- ๔คำว่า นิพพาน อรรถกถาได้ให้ความหมายไว้ว่า “ธรรมชาติที่หลุดออก สลัดออก พรากพ้นจากตัณหาที่ได้ชื่อว่าเป็นตัวร้อยรัด ผูกพัน เย็บร้อยสัตว์ไว้ในกำเนิด ๔, คติ ๕, วิญญาณฐิติ ๗ และสัตตาวาส ๙ เรียกว่านิพพาน” (วิ.อ. ๑๒๒๗)
ทรงประชุมสงฆ์บัญญัติสิกขาบท
[๓๙] ต่อจากนั้น ภิกษุสหายเหล่านั้นครั้นตำหนิท่านพระสุทินน์โดยอเนกปริยายแล้วได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
{๒๐} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุที่เป็นมูลเค้านั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามท่านพระสุทินน์ว่า “ดูก่อนสุทินน์ ทราบว่าเธอเสพเมถุนธรรมกับอดีตภรรยา จริงหรือ”
ท่านพระสุทินน์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”
พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ การกระทำของเธอนั่นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ เธอบวชในธรรมวินัยที่เรากล่าวไว้ดีแล้วอย่างนี้ ไฉนจึงไม่สามารถประพฤติพรหมจรรย์ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์ได้ตลอดชีวิตเล่า
ดูก่อนโมฆบุรุษ เราแสดงธรรมไว้โดยอเนกปริยายเพื่อคลายความกำหนัด มิใช่เพื่อมีความกำหนัด เพื่อความพราก มิใช่เพื่อความประกอบ เพื่อความไม่ถือมั่น มิใช่เพื่อความถือมั่น มิใช่หรือ เมื่อเราแสดงธรรมเพื่อคลายความกำหนัด เธอก็ยังจะคิดเพื่อมีความกำหนัด เมื่อเราแสดงธรรมเพื่อความพราก เธอก็ยังจะคิดเพื่อความประกอบ เมื่อเราแสดงธรรมเพื่อความไม่ถือมั่น เธอก็ยังจะคิดเพื่อมีความถือมั่นดูก่อนโมฆบุรุษ เราแสดงธรรมไว้โดยอเนกปริยายเพื่อความสำรอกราคะ เพื่อความสร่างเมา เพื่อความดับสูญความกระหาย เพื่อความถอนอาลัย เพื่อความเข้าไปตัดวัฏฏะ เพื่อความสิ้นตัณหา เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับทุกข์ เพื่อนิพพาน มิใช่หรือ
- ๑โมฆบุรุษ บุรุษเปล่า คนเปล่าประโยชน์ คนโง่ คนหลงงมงาย คนที่ใช้การไม่ได้ เป็นคำที่พระพุทธเจ้าตรัสเรียกคนที่ไม่มีอุปนิสัยต่อการบรรลุมรรคผลในอัตภาพชาติปัจจุบัน หรือแม้จะมีอุปนิสัย แต่ไม่มีการบรรลุมรรคผลในขณะนั้น ในที่นี้คือพระสุทินน์ซึ่งพลาดจากประโยชน์คือมรรคผล (นัย วิ.อ. ๑/๒๒๙, ม.มู.อ. ๑/๓๔๔, องฺ.ปญฺจก.อ. ๔๓, องฺ.อฏฺฐก.อ. ๒๖๘)
ดูก่อนโมฆบุรุษ เราได้สอนถึงการละกาม การกำหนดรู้ความสำคัญในกาม การกำจัดความกระหายในกาม การเพิกถอนความตรึกอันเกี่ยวด้วยกาม การระงับความกลัดกลุ้มเพราะกามไว้แล้วโดยอเนกปริยาย มิใช่หรือ
ดูก่อนโมฆบุรุษ เธอสอดองค์กำเนิดเข้าไปในปากอสรพิษที่มีพิษร้ายยังดีกว่า แต่สอดองค์กำเนิดเข้าไปในองค์กำเนิดของสตรีไม่ดีเลย เธอสอดองค์กำเนิดเข้าไปในปากงูเห่ายังดีกว่า แต่สอดองค์กำเนิดเข้าไปในองค์กำเนิดของสตรีไม่ดีเลย เธอสอดองค์กำเนิดเข้าไปในหลุมถ่านที่ไฟติดลุกโชนโชติช่วงยังดีกว่า แต่สอดองค์กำเนิดเข้าไปในองค์กำเนิดของสตรีไม่ดีเลย
ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลผู้สอดองค์กำเนิดเข้าไปในปากอสรพิษเป็นต้นนั้นพึงถึงความตายหรือความทุกข์เพียงแค่ตายซึ่งมีการกระทำนั้นเป็นเหตุและเพราะการกระทำนั้นเป็นปัจจัย แต่หลังจากตายไปเขาไม่ต้องเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนบุคคลผู้สอดองค์กำเนิดเข้าไปในองค์กำเนิดของสตรีนั้น หลังจากตายไป ต้องเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ซึ่งมีการกระทำนั้นเป็นเหตุ
ดูก่อนโมฆบุรุษ ในข้อที่เธอได้ต้องอสัทธรรมอันเป็นเรื่องของชาวบ้านเป็นธรรมดาของคนชั้นต่ำ เป็นเรื่องชั่วหยาบ มีน้ำเป็นที่สุด ทำกันในที่ลับตา เฉพาะคนสองคน ปฏิบัติกันเป็นคู่ ๆ นั้น เธอเป็นคนที่กระทำอกุศลธรรมเป็นคนแรก นำหน้าคนเป็นอันมาก การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของเธอนั้นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของปวงชนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”
- ๑คำว่า อสัทธรรม ได้แก่สิ่งประพฤติปกติของพวกอสัตบุรุษคนชั้นต่ำ (หรือชาวบ้านทั่วไป) ในที่นี้หมายถึงเมถุนธรรมคือการร่วมประเวณี (นัย วิ.อ. ๑/๒๓๑)
ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิท่านพระสุทินน์โดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ได้ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ความเป็นคนบำรุงยาก ความเป็นคนมักมาก ความเป็นคนไม่สันโดษ ความคลุกคลี ความเกียจคร้าน ตรัสคุณแห่งความเป็นคนเลี้ยงง่าย ความเป็นคนบำรุงง่าย ความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยาย แล้วทรงทำธรรมีกถาที่เหมาะสมคล้อยตามเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ คือเพื่อความรับว่าดีแห่งสงฆ์ ๑
เพื่อความสำราญแห่งสงฆ์ ๑
เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก ๑
เพื่อความอยู่สำราญแห่งภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก ๑
เพื่อป้องกันอาสวะอันจะบังเกิดในปัจจุบัน ๑
เพื่อกำจัดอาสวะอันจักบังเกิดในอนาคต ๑
เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ๑
เพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ๑
เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม ๑
เพื่อเอื้อเฟื้อพระวินัย ๑
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า
พระพุทธบัญญัติ
ภิกษุใดเสพเมถุนธรรม เป็นปาราชิก หาสังวาสมิได้
ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุ ทั้งหลายแล้วด้วยประการฉะนี้
จบ สุทินนภาณวาร
เรื่องภิกษุเสพเมถุนกับลิงเพศเมีย
{๒๑} [๔๐] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเอาเหยื่อล่อลิงเพศเมียในป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี แล้วเสพเมถุนธรรมกับลิงเพศเมียนั้นเสมอ ต่อมาเวลาเช้า ภิกษุนั้นครองผ้าอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตในพระนครเวสาลี
ครั้งนั้นแล ภิกษุหลายรูปเที่ยวจาริกไปตามเสนาสนะ เดินผ่านเข้าไปทางที่อยู่ของภิกษุนั้น ลิงเพศเมียนั้นแลเห็นภิกษุเหล่านั้นกำลังเดินมาแต่ไกล ครั้นแล้วได้เข้าไปหาภิกษุเหล่านั้น แล้วได้ส่ายสะเอวบ้าง โก่งหางบ้าง แอ่นตะโพกบ้าง ทำนิมิตบ้าง ข้างหน้าภิกษุเหล่านั้น จึงถูกภิกษุเหล่านั้นสันนิษฐานว่า “ภิกษุเจ้าถิ่นคงจะเสพเมถุนธรรมกับลิงเพศเมียนี้แน่ ไม่ต้องสงสัย” แล้วแอบอยู่ ณ ที่กำบังแห่งหนึ่ง ฝ่ายภิกษุเจ้าถิ่นเที่ยวบิณฑบาตในพระนครเวสาลีถือบิณฑบาตกลับมาแล้ว[๔๑] ทีนั้น ลิงเพศเมียนั้นได้เข้าไปหาภิกษุเจ้าถิ่นนั้น ครั้นภิกษุเจ้าถิ่นฉันบิณฑบาตนั้นส่วนหนึ่งแล้วได้แบ่งให้มันส่วนหนึ่ง เมื่อมันกินอาหารส่วนนั้นแล้วได้แอ่นตะโพกให้ ถึงภิกษุนั้นก็เสพเมถุนธรรมกับมัน
ทันใด ภิกษุเหล่านั้นได้กล่าวกะภิกษุนั้นว่า “อาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติสิกขาบทไว้แล้ว มิใช่หรือ เหตุไร คุณจึงได้เสพเมถุนธรรมกับลิงเพศเมียนี้เล่า”
ภิกษุนั้นค้านว่า “จริงอยู่ ท่านทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติสิกขาบทไว้แล้ว แต่พระบัญญัตินั้นเฉพาะหญิงมนุษย์ ไม่เกี่ยวถึงสัตว์ดิรัจฉานตัวเมีย”
“อาวุโส พระบัญญัตินั้นย่อมเป็นเหมือนกันทั้งนั้น มิใช่หรือ การกระทำของคุณนั่นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้
- ๑เที่ยวจาริกไปตามเสนาสนะ หมายถึงเดินเพี่อจะดูสถานที่อยู่ของพวกภิกษุ (วิ.อ. ๑/๒๓๘)
จบ เรื่องพระสุทินน์