พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย จตุกกนิบาต · กาลิงควรรค
๑. จุลลกาลิงคชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๐๒–๕๐๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในกาลิงควรรคมี ๔ ฉบับ
๔. จตุกฺกนิปาต
๑. กาลิงฺควคฺค
๓๐๑. จูฬกาลิงฺคชาตก (๑)
๔. จตุกกนิบาต
๑. กาลิงควรรค
หมวดว่าด้วยพระเจ้ากาลิงคะ
๑. จูฬกาลิงคชาดก (๓๐๑)
ว่าด้วยพระเจ้าจูฬกาลิงคะ
(นันทิเสนอำมาตย์เรียกคนรักษาประตูพระนคร ให้เขาเปิดประตูรับพระราชธิดา ของพระเจ้าอัสสกะว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก จตุกกนิบาต กาลิงควรรค จุลลกาลิงคชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๙๖–๙๖ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๕๖–๑๕๗
วิวรถิมาสํ ทฺวารํ นครํ ปวิสนฺตุ อรุณราชสฺส
สีเหน สุสิฏฺเฐน สุรกฺขิตํ นนฺทิเสเนน.
ท่านทั้งหลายจงเปิดประตูถวายพระราชธิดาเหล่านี้
ขอพระราชธิดาเหล่านี้จงเสด็จเข้าพระนคร
ซึ่งข้าพเจ้าผู้มีนามว่านันทิเสนผู้เป็นดุจสีหะ
ได้รับการสั่งสอนมาดี ผู้เป็นอำมาตย์ของพระเจ้าอรุณ
ได้จัดการรักษาไว้ดีแล้ว
(พระเจ้ากาลิงคะทรงกลัวต่อมรณภัย จึงด่าดาบสว่า)
ชโย กลิงฺคานมสยฺหสาหินํ
ปราชโย อนโย (๑) อสฺสกานํ
อิจฺเจว เต ภาสิตํ พฺรหฺมจาริ
น อุชฺชุภูตา วิตถํ ภณนฺติ.
- ๑ก. อชโย
ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ท่านได้กล่าวว่า
ชัยชนะจะมีแก่พระเจ้ากาลิงคะ
ผู้สามารถย่ำยีบุคคลที่ใครย่ำยีไม่ได้
ส่วนความปราชัย ความหายนะจะมีแก่พระเจ้าอัสสกะ
คนซื่อย่อมไม่พูดเท็จ
(ดาบสทูลถามท้าวสักกะว่า)
เทวา มุสาวาทมุปาติวตฺตา
สจฺจํ ธนํ ปรมํ เตสุ สกฺก (๑)
ตนฺเต มุสา ภาสิตํ เทวราช
กึ วา ปฏิจฺจ มฆวา มหินฺท. (๒)
- ๑ก. ตถํ ปรมํ กรํ นุ สกฺก, ม. ตถํ เปมกรํ นุ สกฺก
- ๒สี. ชนินฺท
ข้าแต่ท้าวสักกะ พวกเทวดายังกล่าวเท็จอยู่อีกหรือ
บรรดาคำเหล่านั้น คำสัตย์เป็นทรัพย์อย่างยิ่ง
ข้าแต่ท้าวมัฆวานเทวราชผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน
พระองค์ทรงอาศัยเหตุอะไรจึงตรัสคำเท็จ
(ท้าวสักกะทรงสดับดังนั้น จึงตรัสว่า)
นนุ เต สุตํ พฺราหฺมณ ภญฺญมาเน
เทวา น อิสฺสนฺติ ปุริสปรกฺกมสฺส
ทโม สมาธิ มนโส อเภชฺโช (๑)
อพฺยคฺคตา (๒) นิกฺกมนญฺจ กาเล
ทฬฺหญฺจ วิริยํ ปุริสปรกฺกโม จ
เตเนว อาสิ วิชโย อสฺสกานนฺติ.
จูฬกาลิงฺคชาตกํ ปฐมํ.
- ๑ม. อภิชฺโช, สี.อิ. อเทชฺโช
- ๒สี. อพฺยคฺฆตา
พราหมณ์ ท่านเคยฟังมาแล้วมิใช่หรือ เขากล่าวกันว่า
เทวดาทั้งหลายกีดกันความบากบั่นของคนไว้ไม่ได้
การฝึกตนก็ดี ความตั้งใจไว้อย่างมั่นคงก็ดี
ความมีใจไม่แตกแยกก็ดี ความไม่ท้อถอยก็ดี
การรุกในเวลาที่ควรรุกก็ดี ความเพียรอันมั่นคงก็ดี
ความบากบั่นของคนก็ดี ได้มีแก่พระเจ้าอัสสกะ
เพราะเหตุนั้นแหละ ชัยชนะจึงได้มีแก่พระเจ้าอัสสกะ
จูฬกาลิงคชาดกที่ ๑ จบ
จบ ๑. จุลลกาลิงคชาดก