พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สัตตกนิบาต · กุกกุวรรค
๙. กปิชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๒๘–๑๐๓๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในกุกกุวรรคมี ๔ ฉบับ
๔๐๔. กปิชาตก (๙)
๙. กปิชาดก (๔๐๔)
ว่าด้วยคุณสมบัติของผู้บริหารหมู่คณะ
(พระโพธิสัตว์กล่าวให้โอวาทแก่ฝูงลิงว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก สัตตกนิบาต กุกกุวรรค กปิชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๖๘–๑๖๘ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๖๖–๒๖๖
ยตฺถ เวรี นิวสติ น วเส ตตฺถ ปณฺฑิโต
เอกรตฺตํ ทฺวิรตฺตํ วา ทุกฺขํ วสติ เวริสุ.
บัณฑิตไม่ควรอยู่ในสถานที่ที่คนคู่เวรกันอยู่
เพราะบุคคลเมื่ออยู่ในระหว่างคนเป็นคู่เวรกัน
คืนหนึ่งหรือสองคืนก็ตาม ย่อมอยู่เป็นทุกข์
ทิโส เว ลหุจิตฺตสฺส โปสสฺสานุวิธิยฺยโต
เอกสฺส กปิโน เหตุ ยูถสฺส อนโย กโต.
ลิงตัวหัวหน้ามีจิตเรรวน เพราะทำตามลิงที่มีจิตเรรวน
มันได้ทำความพินาศให้แก่ฝูง เพราะลิงตัวเดียวเป็นเหตุ
พาโล จ ปณฺฑิตมานี ยูถสฺส ปริหารโก
สจิตฺตสฺส วสํ คนฺตฺวา สเยถายํ ยถา กปิ.
สัตว์โง่แต่สำคัญตนว่าฉลาด เป็นผู้นำฝูง
ลุอำนาจใจของตนเอง
ก็จะต้องนอนตายเหมือนอย่างลิงตัวนี้
น สาธุ พลวา พาโล ยูถสฺส ปริหารโก
อหิโต ภวติ ญาตีนํ สกุณานํว เจตโก.
สัตว์โง่แต่มีกำลัง เป็นผู้นำฝูง ไม่ดี
เพราะไม่เกื้อกูลแก่หมู่ญาติ
เหมือนนกต่อไม่เกื้อกูลแก่นกทั้งหลาย
ธีโร จ พลวา สาธุ ยูถสฺส ปริหารโก
หิโต ภวติ ญาตีนํ ติทสานํว วาสโว.
ส่วนสัตว์ฉลาดมีกำลัง เป็นผู้นำฝูง ดี
เพราะเกื้อกูลแก่หมู่ญาติ
เหมือนท้าววาสวะเกื้อกูลแก่หมู่เทพชั้นดาวดึงส์
โย จ สีลญฺจ ปญฺญญฺจ สุตญฺจตฺตนิ ปสฺสติ
อุภินฺนมตฺถํ จรติ อตฺตโน จ ปรสฺส จ.
ส่วนผู้ใดตรวจดูศีล ปัญญา และสุตะในตน
ผู้นั้นย่อมประพฤติประโยชน์ทั้ง ๒ ฝ่าย
คือ ทั้งตนและผู้อื่น
ตสฺมา ตุเลยฺยมตฺตานํ สีลํ ปญฺญํ สุตํปิว (๑)
คณํ วา ปริหเร ธีโร เอโก วาปิ ปริพฺพเชติ.
กปิชาตกํ นวมํ.
- ๑ฉ.ม.สี. สีลปญฺญา สุตามิว
เพราะเหตุนั้น นักปราชญ์พึงตรวจดูตน
เหมือนตรวจดูศีล ปัญญา และสุตะ
แล้วบริหารหมู่คณะบ้าง ปฏิบัติอยู่ลำพังผู้เดียวบ้าง
กปิชาดกที่ ๙ จบ
จบ ๙. กปิชาดก