arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · กุลาวกวรรค

๗. ติตติรชาดก

เล่ม ๒๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในกุลาวกวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต กุลาวกวรรค ติตติรชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๙–๒๐

หน้า ๑๙

๖. สกุณชาดก (๓๖)

ว่าด้วยนกโพธิสัตว์เห็นภัยเกิดจากที่พึ่ง

(นกโพธิสัตว์เห็นกิ่งไม้สีกันทำให้เกิดไฟป่า จึงกล่าวกะฝูงนกว่า)

{๓๖} [๓๖] นกทั้งหลายอาศัยต้นไม้ใด ต้นไม้นั้นย่อมปล่อยไฟลงมา นก ทั้งหลายจงพากันหนีไปอยู่ที่อื่นเถิด ภัยได้เกิดจากที่พึ่งของ พวกเราเสียแล้ว

๗. ติตติรชาดก (๓๗)

ว่าด้วยผลของการอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่

(พระบรมศาสดาทรงนำอดีตนิทานที่เสวยพระชาติเป็นนกกระทา บัณฑิตมาตรัสสอนภิกษุทั้งหลายว่า)

{๓๗} [๓๗] นรชนเหล่าใดฉลาดในธรรม นอบน้อมต่อผู้ใหญ่ กว่า นรชนเหล่านั้นเป็นผู้ควรแก่การสรรเสริญในปัจจุบันนี้และมีสุคติ เป็นที่ไปในเบื้องหน้า

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ธรรม ในที่นี้หมายถึงความประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ (ขุ.ชา.อ. ๑/๓๐๑)
  2. ๒ผู้ใหญ่ (หรือ ผู้เจริญ วุฑฒบุคคล) มี ๓ ประเภท (๑) ชาติวุฒ ผู้ใหญ่โดยชาติ คือผู้มีชาติตระกูลสูง (๒) วัยวุฒ ผู้ใหญ่โดยวัย คือผู้เกิดก่อน (๓) คุณวุฒ ผู้ใหญ่โดยคุณ คือผู้มีคุณสมบัติ หรือคุณธรรมความดีมากกว่า ในชาดกนี้หมายถึงวัยวุฒ (ขุ.ชา.อ. ๑/๓๐๑)
  3. ๓ชาดกนี้พระบรมศาสดาทรงปรารภถึงเหตุที่พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ พร้อมทั้งอันเตวาสิกยื้อแย่งเสนาสนะในขณะที่ตามเสด็จจาริกไปในที่ต่าง ๆ โดยไม่เคารพยำเกรงเหล่าภิกษุเถระมีพระสารีบุตรเถระ เป็นต้นจึงนำมาตรัสเป็นคติธรรมว่า แม้แต่สัตว์ดิรัจฉาน (คือ นกกระทา ลิง และช้าง) ยังอยู่อย่างเคารพกัน ทั้งนี้เพื่อให้เหล่าภิกษุเคารพกันตามลำดับความเป็นผู้ใหญ่ และทรงบัญญัติ สิกขาบทปรับเป็นอาบัติทุกกฏแก่ภิกษุผู้ไม่เคารพนบไหว้กันเป็นต้น (ขุ.ชา.อ. ๑/๓๐๑)
หน้า ๒๐

๘. พกชาดก (๓๘)

ว่าด้วยนกยางผู้ฉลาดแกมโกง

(รุกขเทวดาโพธิสัตว์เห็นนกยางถูกปูหนีบตาย จึงกล่าวว่า)

{๓๘} [๓๘] บุคคลผู้ใช้ปัญญาหลอกลวงคนอื่นย่อมได้ความสุขอยู่ไม่นาน เพราะผู้ใช้ปัญญาหลอกลวงคนอื่นย่อมประสพผลแห่ง บาปกรรมที่ตนทำไว้ เหมือนนกยางถูกปูหนีบคอฉะนั้น

๙. นันทชาดก (๓๙)

ว่าด้วยทาสชื่อนันทะกล่าวคำหยาบชี้ขุมทรัพย์

(กุฎุมพีโพธิสัตว์ชี้บอกขุมทรัพยแก่กุมารผู้เป็นบุตรของเพื่อนว่า)

{๓๙} [๓๙] ทาสชื่อนันทกะเป็นบุตรของนางทาสียืนกล่าวคำหยาบคายในที่ใด เราก็รู้ว่ากองแห่งรัตนะและมาลัยทองมีอยู่ในที่นั้น

๑๐. ขทิรังคารชาดก (๔๐)

ว่าด้วยผู้มั่นคงในการให้ทาน

(เศรษฐีโพธิสัตว์ยืนที่ริมหลุมถ่านเพลิงกล่าวกะพระปัจเจกพุทธเจ้าว่า)

{๔๐} [๔๐] ถึงข้าพเจ้าจะตกหลุมถ่านเพลิงมีเท้าชี้ฟ้า มีศีรษะทิ่มลงก็ตาม ข้าพเจ้าก็จักไม่ทำกรรมอันไม่ประเสริฐ (คือ การไม่ให้ทาน การ ไม่รักษาศีล) ขอนิมนต์รับบิณฑบาตนี้ไปเถิด

จบ กุลาวกวรรคที่ ๔