พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย จตุกกนิบาต · จุลลกุณาลวรรค
๑. กุณฑลิกชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๖๒–๖๖๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในจุลลกุณาลวรรคมี ๔ ฉบับ
_______
๕. จูฬกุณาลวคฺค
๓๔๑. กุณฺฑลิกชาตก (๑)
๕. จูฬกุณาลวรรค
หมวดว่าด้วยนกกุณาละหมวดสั้น
๑. กุณฑลิกชาดก (๓๔๑)
ว่าด้วยกุณฑลิกราชา
(ในเรื่องที่พญานกกุณาละพูดกับนกปุณณมุขะนี้มีคาถาประพันธ์ไว้อีกส่วนหนึ่งว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก จตุกกนิบาต จุลลกุณาลวรรค กุณฑลิกชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๑๗–๑๑๘ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๘๙–๑๙๐
นรานมารามกราสุ นาริสุ
อเนกจิตฺตาสุ อนิคฺคหาสุ จ
สพฺพตฺถ นาปีติกราปิ เจ สิยา (๑)
น วิสฺสเส ติตฺถสมา หิ นาริโย.
- ๑ก. สิยุํ
บรรดาพวกผู้หญิงที่ทำความรื่นรมย์ให้แก่พวกผู้ชาย
เป็นคนหลายใจ ไม่มีใครจะบังคับได้
แม้ถ้าว่าพวกนางจะพึงทำให้เกิดความพอใจในที่ทั้งปวง
ก็ไม่ควรไว้ใจ เพราะว่าพวกผู้หญิงเปรียบเสมือนท่าน้ำ
(พญานกกุณาละเกิดเป็นปัญจาลจัณฑปุโรหิต นำเหตุที่ตนได้เห็นมาแสดงว่า)
ยญฺจ (๑) ทิสฺวา กินฺนรกินฺนรานํ (๒)
สพฺพิตฺถิโย น รมนฺติ อคาเร
ตํ ตาทิสํ มจฺจํ จชิตฺวา ภริยา
อญฺญํ ทิสฺวา ปุริสํ ปีฐสปฺปึ.
- ๑ฉ. ยํ เว
- ๒ฉ. กณฺฑรีกินฺนรานํ, ม. กินฺนรีกินฺนรานํ
บัณฑิตเห็นเหตุคลายความกำหนัดของพญากินนร
และพญากินนรีแล้ว พึงทราบเถิดว่า
ผู้หญิงทั้งปวงไม่ยินดีในเรือนของสามี
เหมือนภรรยาได้ทอดทิ้งสามีคู่ชีวิตเช่นนั้นไป
เพราะพบชายอื่นแม้เป็นคนง่อยเปลี้ย
(พญานกกุณฑลิกะเกิดเป็นพระเจ้าพรหมทัต เมื่อจะแสดงเรื่องที่ตนได้ทราบ มาแล้ว จึงกล่าวว่า)
พกสฺส จ พาวริกสฺส รญฺโญ
อจฺจนฺตกามานุคตสฺส ภริยา
อจฺจาจรี (๑) พทฺธวสานุคสฺส ๔
กึ วาปิ อิตฺถี นาติจเร ตทญฺญํ.
- ๑ฉ. อวาจรี, ม. อนาจาริ
พระมเหสีของพระเจ้าพกะและพระเจ้าพาวรี
ผู้หมกมุ่นอยู่ในกามมากเกินไป
ได้เป็นชู้กับมหาดเล็กคนสนิทของพระนาง
มีหรือผู้หญิงทั้งหลายจะไม่พึงเป็นชู้กับชายอื่น
(พญานกกุณฑลิกะเกิดเป็นพระเจ้าพรหมทัต เมื่อจะแสดงเรื่องที่ตนเห็นมาเอง จึงกล่าวว่า)
ปิงฺคิยานี (๑) สพฺพโลกิสฺสรสฺส
รญฺโญ ปิยา พฺรหฺมทตฺตสฺส ภริยา
อจฺจาจรี๓ พทฺธวสานุคสฺส (๒)
ตํ วาปิ สา นาชฺฌคา กามกามินีติ.
กุณฺฑลิกชาตกํ (๓) ปฐมํ.
- ๑ก. ปิยงฺคานี
- ๒ฉ. ปฏฺฐวสานุคสฺส
- ๓ฉ. กณฺฑรีชาตกํ
พระนางปิงคิยานี อัครมเหสีผู้เป็นที่รัก
ของพระเจ้าพรหมทัตผู้เป็นใหญ่แห่งโลกทั้งมวล
ได้เป็นชู้กับคนเลี้ยงม้าผู้ใกล้ชิดพระนาง
พระนางเป็นผู้มักมากในกาม มิได้ประสบผลแม้ทั้ง ๒ อย่าง
กุณฑลิกชาดกที่ ๑ จบ
- ๑คือ ไม่ได้พบคนเลี้ยงม้าและไม่ได้ครองตำแหน่งอัครมเหสี (ขุ.ชา.อ. ๘/๓๑๓/๓๕๘)
จบ ๑. กุณฑลิกชาดก