พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย จตุกกนิบาต · จุลลกุณาลวรรค
๑๐. เทวตาปัญหาชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๙๘–๗๐๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในจุลลกุณาลวรรคมี ๔ ฉบับ
๓๕๐. เทวตาปญฺหชาตก (๑๐)
๑๐. เทวตาปัญหชาดก (๓๕๐)
ว่าด้วยปัญหาของเทวดา
(พระราชาตรัสบอกปัญหาที่เทวดาถามแก่พระโพธิสัตว์มโหสธบัณฑิตว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก จตุกกนิบาต จุลลกุณาลวรรค เทวตาปัญหาชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๒๒–๑๒๓ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๙๗–๑๙๘
หนฺติ หตฺเถหิ ปาเทหิ มุขญฺจ ปริสุมฺภติ
ส เว ราช ปิโย โหติ กนฺเตน ตฺวาภิปสฺสสิ.
บุคคลใช้มือทั้ง ๒ เท้าทั้ง ๒ ทุบตีและตบปากผู้อื่น
ข้าแต่มหาราช เขากลับเป็นที่รักเพราะเหตุแห่งการทุบตีนั้น
พระองค์ทรงเห็นว่าเป็นใคร
(พระราชาตรัสบอกปัญหาข้อที่ ๒ ตามที่เทวดาถามว่า)
อกฺโกสติ ยถากามํ อาคมญฺจสฺส อิจฺฉติ
ส เว ราช ปิโย โหติ กนฺเตน ตฺวาภิปสฺสสิ.
บุคคลด่าผู้อื่นตามใจชอบ
แต่ปรารถนาการกลับมาของเขา
ข้าแต่มหาราช เขากลับเป็นที่รักเพราะเหตุแห่งการด่านั้น
พระองค์ทรงเห็นว่าเป็นใคร
(พระราชาตรัสบอกปัญหาข้อที่ ๓ ตามที่เทวดาถามว่า)
อพฺภกฺขาติ อภูเตน อลิเกนาภิสารเย
ส เว ราช ปิโย โหติ กนฺเตน ตฺวาภิปสฺสสิ.
บุคคลกล่าวตู่กันด้วยถ้อยคำอันไม่เป็นจริง
พากันโจทกันด้วยถ้อยคำไม่จริง
ข้าแต่มหาราช เขากลับเป็นที่รักของกันและกัน
เพราะเหตุแห่งการกล่าวตู่และโจทกันนั้น
พระองค์ทรงเห็นว่าเป็นใคร
(พระราชาตรัสบอกปัญหาข้อที่ ๔ ตามที่เทวดาถามว่า)
หรํ อนฺนญฺจ ปานญฺจ วตฺถเสนาสนานิ จ
อญฺญทตฺถุหรา สนฺตา เต เว ราชปิยา โหนฺติ
กนฺเตน ตฺวาภิปสฺสสีติ. (๙๐๑)
เทวตาปญฺหชาตกํ ทสมํ. จูฬกุณาลวคฺโค ปญฺจโม. ตสฺสุทฺทานํ
นรานํ อสกฺขิวสิมฺหวโร
นีลิยมคฺคิวรญฺจ ปุน
ปุน รสายสกูฏวโร
ตถารญฺญ สารถิ หนฺติ ทสาติ.
อถ วคฺคุทฺทานํ
วิวรํ (๑) ปุจิมนฺทญฺจ กุฏิทูสํ พหุภาณกํ (๒)
จูฬกุณาลวคฺโค โส ปญฺจโม สุปฺปกาสิโตติ.
จตุกฺกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.
- ๑ฉ.ม. กาลิงฺคํ
- ๒ฉ.ม. กุฏิทูสก โกกิลา
บุคคลนำข้าว น้ำ ผ้า และเสนาสนะไป
พวกเขาผู้นำไปกลับเป็นที่รักโดยแท้
พวกเขากลับเป็นที่รักเพราะเหตุแห่งการนำสิ่งของไป
เทวตาปัญหชาดกที่ ๑๐ จบ
จูฬกุณาลวรรคที่ ๕ จบ
รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. กุณฑลิกชาดก ๒. วานรชาดก
๓. กุนตินีชาดก ๔. อัมพชาดก
๕. คชกุมภชาดก ๖. เกสวชาดก
๗. อยกูฏชาดก ๘. อรัญญชาดก
๙. สันธิเภทชาดก ๑๐. เทวตาปัญหชาดก
รวมวรรคที่มีในนิบาตนี้ คือ
๑. กาลิงควรรค ๒. ปุจิมันทวรรค
๓. กุฏิทูสกวรรค ๔. โกกิลวรรค
๕. จูฬกุณาลวรรค
จตุกกนิบาต จบ
- ๑มโหสธบัณฑิตโพธิสัตว์เฉลยปัญหาว่า ผู้ใช้มือเท้าทุบตีผู้อื่น คือเด็กเล็ก ๆ ผู้ถูกทุบตี คือมารดา ผู้ด่าผู้ อื่นตามชอบใจ คือมารดา ผู้ถูกด่า คือบุตร ผู้กล่าวตู่กันและกันด้วยคำไม่จริง คือคู่รักกัน ผู้ที่นำสิ่งของ ไป คือสมณพราหมณ์ ผู้ที่พอใจให้นำไป คือทายก (ขุ.ชา.อ. ๙/๒๐๐/๒๘๔-๒๘๗)
จบ ๑๐. เทวตาปัญหาชาดก