พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ทสกนิบาต
๑๐. กุกกุฏชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๒๒–๑๔๓๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๖ ในทสกนิบาตมี ๔ ฉบับ
๔๔๘. กุกฺกุฏชาตก (๑๐)
๑๐. กุกกุฏชาดก (๔๔๘)
ว่าด้วยพญาไก่
(พญาไก่กล่าวว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ทสกนิบาต กุกกุฏชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๒๔–๒๒๕ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๔๐–๓๔๑
นาสฺมเส กตปาปมฺหิ นาสฺมเส อลิกวาทิเน
นาสฺมเส อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ อติสนฺเตปิ นาสฺมเส.
ไม่ควรวางใจในคนทำความชั่ว
คนพูดเหลาะแหละ คนเห็นแก่ตัว
แม้คนที่สงบเกินไปก็ไม่ควรวางใจ
ภวนฺติ เหเก ปุริสา โคปิปาสิกชาติกา (๑)
ฆสนฺติ มญฺเญ มิตฺตานิ วาจาย น จ กมฺมุนา.
- ๑สี.ก.อิ. โคปิปาสก...
เพราะว่ามีคนพวกหนึ่งเป็นเช่นกับโคกระหายน้ำ
เพียงแต่พูดเสียดสีมิตร แต่ไม่กระทำตามที่พูด
สุกฺขญฺชลิปคฺคหิตา วาจาย ปลิคุณฺฐิตา
มนุสฺสเผคฺคู นาสีเท ยสฺมึ นตฺถิ กตญฺญุตา.
ผู้ใดดีแต่ประณมมือไหว้ พูดวกวน เป็นมนุษย์กระพี้
ไม่มีความกตัญญู ผู้นั้นก็ไม่ควรนั่งใกล้
น หิ อญฺญญฺญจิตฺตานํ อิตฺถีนํ ปุริสาน วา
นานาวิกตฺวา สํสคฺคํ ตาทิสมฺปิ จ นาสฺมเส.
อนึ่ง ไม่พึงวางใจสตรีหรือบุรุษผู้มีจิตแปรปรวน
แม้คนเปิดเผยความสัมพันธ์มีประการต่าง ๆ เช่นนั้น
ก็ไม่ควรวางใจ
อนริยกมฺมโมกฺกนฺตํ อตฺเถตํ (๑) สพฺพฆาตินํ
นิสิตํว ปฏิจฺฉนฺนํ ตาทิสมฺปิ จ นาสฺมเส.
- ๑ฉ.ม. อเถตํ
คนผู้ตกอยู่ในกรรมชั่ว มีวาจาไม่มั่นคง ฆ่าได้ทุกคน
เหมือนดาบที่ลับแล้วซ่อนไว้ แม้คนเช่นนั้นก็ไม่ควรวางใจ
มิตฺตรูเปนิเธกจฺเจ สาขเลฺยน อเจตสา
วิวิเธหิ อุปายนฺติ ตาทิสมฺปิ จ นาสฺมเส.
คนบางพวกในโลกนี้ เป็นคนเทียมมิตร
มีวาจาคมคาย แต่ไร้น้ำใจ เข้าไปหาด้วยอุบายต่าง ๆ
แม้คนเช่นนั้นก็ไม่ควรวางใจ
อามิสํ วา ธนํ วาปิ ยตฺถ ปสฺสติ ตาทิโส
ทุพฺภึ กโรติ ทุมฺเมโธ ตญฺจ หนฺตฺวาน (๑) คจฺฉติ.
- ๑สี.อิ. ฌตฺวาน
คนใดเห็นอามิสหรือทรัพย์ในที่ใดยังละทิ้งเพื่อนนั้นไปเสียได้
คนเช่นนั้นเป็นคนโง่ ทำลายมิตร
(พระราชาตรัสว่า)
มิตฺตรูเปน พหโว ฉนฺนา เสวนฺติ สตฺตโว
ชเห กาปุริเส เหเต กุกฺกุโฏ วิย เสนกํ.
สัตว์จำนวนมากปกปิดตนไว้ เป็นคนเทียมมิตร
คอยคบหาอยู่ คนเหล่านี้เป็นคนชั่ว
ควรละเว้นเสีย เหมือนไก่ละเว้นเหยี่ยว
โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ
อมิตฺตวสมเนฺวติ ปจฺฉาว อนุตปฺปติ.
อนึ่ง ผู้ใดไม่รู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นโดยฉับพลัน
ผู้นั้นจะตกอยู่ในอำนาจของศัตรูและจะเดือดร้อนในภายหลัง
โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว นิโพธติ
มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา กุกฺกุโฏ วิย เสนกา.
ส่วนผู้ใดรู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นโดยฉับพลัน
ผู้นั้นย่อมพ้นจากความคับขันอันเกิดจากศัตรู
เหมือนไก่พ้นจากเหยี่ยว
ตํ ตาทิสํ กูฏมิโวฑฺฑิตํ วเน
อธมฺมิกํ นิจฺจวิธํสการินํ
อารา วิวชฺเชยฺย นโร วิจกฺขโณ
เสนํ ยถา กุกฺกุโฏ วํสกานเนติ.
กุกฺกุฏชาตกํ ทสมํ.
คนผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม มีปกติกำจัดอยู่เป็นนิตย์
เหมือนบ่วงที่เขาดักไว้ในป่าฉะนั้น
นรชนผู้มีปัญญาพิจารณาควรเว้นให้ห่างไกล
เหมือนไก่ในป่าไผ่จะเว้นเหยี่ยว
กุกกุฏชาดกที่ ๑๐ จบ
จบ ๑๐. กุกกุฏชาดก