พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ทสกนิบาต
๑. จตุทวารชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๑๙–๑๓๒๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๖ ในทสกนิบาตมี ๔ ฉบับ
๑๐. ทสกนิปาต
๔๓๙. จตุทฺวารชาตก (๑)
๑๐. ทสกนิบาต
๑. จตุทวารชาดก (๔๓๙)
ว่าด้วยเมืองมี ๔ ประตู
(นายมิตตวินทกะถามรุกขเทวดาโพธิสัตว์ว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ทสกนิบาต จตุทวารชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๐๙–๒๑๐ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๒๑–๓๒๒
จตุทฺวารมิทํ นครํ อายสํ ทฬฺหโตรณํ (๑)
โอรุทฺธปฏิรุทฺโธสฺมิ กึ ปาปํ ปกตํ มยา.
- ๑ฉ.ม. ทฬฺหปาการํ
เมืองนี้มี ๔ ประตู มีกำแพงเหล็กมั่นคง
ข้าพเจ้าได้ทำกรรมชั่วอะไร จึงถูกกักขังไว้
สพฺเพ อปิหิตา ทฺวารา โอรุทฺโธสฺมิ ยถา ทิโช
กิมาธิกรณํ ยกฺข จกฺกาภินิหโต อหํ.
ประตูทุกบานได้ถูกปิดไว้ ข้าพเจ้าถูกขังเหมือนกับนก
เทพผู้ควรบูชา เหตุอะไรหนอ ข้าพเจ้าจึงถูกจักรบดขยี้
(รุกขเทวดาตอบว่า)
ลทฺธา สตสหสฺสานิ อติเรกานิ วีสติ
อนุกมฺปกานํ ญาตีนํ วจนํ สมฺม นากริ.
นี่สหาย ท่านได้ทรัพย์ถึง ๑๒๐,๐๐๐ แล้ว
ก็ไม่กระทำตามคำของพวกญาติผู้อนุเคราะห์
ลงฺฆึ สมุทฺทํ ปกฺขนฺทิ สาครํ อปฺปสิทฺธิยํ (๑)
จตุพฺภิ อฏฺฐชฺฌคมา อฏฺฐาหิปิ จ โสฬส.
- ๑ฉ.ม. อปฺปสิทฺธิกํ
ท่านได้แล่นเรือออกไปสู่สมุทรสาคร
ซึ่งทำให้เรือโลดเต้นได้ อันมีความสำเร็จน้อย
ท่านเมื่อมีความปรารถนามากเกินไป
ได้ครอบครองนารี ๔ นาง ไม่พอใจนางทั้ง ๔
ได้ครอบครองนารี ๘ นาง ไม่พอใจนางทั้ง ๘
โสฬสาภิ จ พตฺตึส อตฺริจฺฉํ จกฺกมาสโท
อิจฺฉาหตสฺส โปสสฺส จกฺกํ ภมติ มตฺถเก.
ได้ครอบครองนารี ๑๖ นาง ไม่พอใจนางทั้ง ๑๖
ได้ครอบครองนารี ๓๒ นาง ไม่พอใจนางทั้ง ๓๒
จึงได้ประสบจักร
จักรจึงพัดผันอยู่ที่ศีรษะของท่าน
ผู้ถูกความปรารถนามากเกินไปขจัดแล้ว
อุปริ วิสาลา ทุปฺปูรา อิจฺฉา วิสฏคามินี
เย จ ตํ อนุคิชฺฌนฺติ เต โหนฺติ จกฺกธาริโน.
อันความอยากที่แผ่ซ่านไป กว้างขวางยิ่งนัก ให้เต็มได้ยาก
คนเหล่าใดย่อมกำหนัดตามความอยากนั้น
คนเหล่านั้นต้องเป็นผู้ทูนจักรไว้
พหุภณฺฑํ อวหาย มคฺคํ อปฺปฏิเวกฺขิย
เยสํ เจตํ อสงฺขาตํ เต โหนฺติ จกฺกธาริโน.
คนเหล่าใดละทิ้งทรัพย์เป็นจำนวนมาก
ไม่พิจารณาหนทางที่ยังมิได้ใคร่ครวญ
คนเหล่านั้นต้องเป็นผู้ทูนจักรไว้
กมฺมํ สเมกฺเข วิปุลญฺจ โภคํ
อิจฺฉํ น เสเวยฺย อนตฺถสญฺหิตํ
กเรยฺย วากฺยํ อนุกมฺปกานํ
ตํ ตาทิสํ นาติวตฺเตยฺย จกฺกํ.
บัณฑิตพึงพิจารณาการงานและโภคะอันไพบูลย์
เมื่ออยากได้ก็อย่าพึงส้องเสพสิ่งที่ประกอบด้วยความฉิบหาย
พึงทำตามคำบอกกล่าวของผู้อนุเคราะห์ทั้งหลาย
บุคคลเช่นนั้นจักรก็จะไม่พึงกล้ำกราย
(นายมิตตวินทกะถามว่า)
กีวจิรนฺนุ เม ยกฺข จกฺกํ สิรสิ ฐสฺสติ
กติ วสฺสสหสฺสานิ ตมฺเม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.
เทพผู้ควรบูชา จักรบนศีรษะของข้าพเจ้า
จะอยู่นานสักเท่าไรเล่าหนอ กี่พันปี
ข้าพเจ้าถามแล้ว ขอท่านจงบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพเจ้า
(รุกขเทวดาตอบว่า)
อติสโร อจฺจสโร (๑) มิตฺตวินฺท สุโณหิ เม
จกฺกนฺเต สิรสฺมิมาวิทฺธํ (๒) น ตํ ชีวํ ปโมกฺขสีติ.
จตุทฺวารชาตกํ ปฐมํ.
- ๑ฉ.ม. ปจฺจสโร
- ๒ฉ.ม.สี. สิริส ...
มิตตวินทกะ ท่านจงฟังข้าพเจ้า
เจ้าต้องระลึกถึงให้มาก ตระหนักไว้โดยยิ่ง
จักรยังคงพัดผันอยู่บนศีรษะของเจ้า
เมื่อเจ้ามีชีวิตอยู่ ก็จะไม่พ้นมันหรอก
จตุทวารชาดกที่ ๑ จบ
จบ ๑. จตุทวารชาดก