arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ทสกนิบาต

๓. จตุโปสถชาดก

เล่ม ๒๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๔๒–๑๓๕๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๖ ในทสกนิบาตมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ทสกนิบาต จตุโปสถชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๕๒–๓๕๕

หน้า ๓๕๒

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

{๑๓๔๐} [๑๓๗๐] ดูก่อนพราหมณ์ คำนั้นท่านกล่าวดีแล้ว สมควรเป็นสุภาษิต ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านอย่างหนึ่งตามแต่ใจท่านปรารถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

{๑๓๔๑} [๑๓๗๑] ท่านท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าเทวดาทั้งปวงถ้าพระองค์จะ โปรดประทานพรแก่อาตมา ขอให้ใจหรือร่างกายของอาตมา อย่าเข้าไปกระทบกระทั้งใคร ๆ ในกาลไหน ๆ เลย ขอได้ทรง โปรดประทานพรนี้เถิด

๓. จตุโปสถชาดก (๔๔๑)

ว่าด้วยผู้เป็นสมณะ

(วรุณนาคราชกล่าวว่า)

{๑๓๔๒} [๑๓๗๒] นรชนใดไม่ทำความโกรธในบุคคลผู้ควรโกรธเป็นสัตบุรุษ ไม่โกรธในกาลไหนๆ แม้จะโกรธ ก็ไม่เผยความโกรธให้เห็น นรชนนั้นแลนักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่าเป็นสมณะในโลก(พญาครุฑกล่าวว่า)

{๑๓๔๓} [๑๓๗๓] นรชนใดมีท้องพร่อง ทนความหิวได้ เป็นผู้ฝึกตนแล้ว มีตบะ มีข้าวและนํ้าพอประมาณ ไม่ทำบาปเพราะเหตุแห่งอาหาร นรชนนั้นแลนักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่าเป็นสมณะในโลก

หน้า ๓๕๓

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

{๑๓๔๔} [๑๓๗๔] นรชนใดละการเล่นและความยินดีทั้งปวงได้เด็ดขาด ไม่พูดจาเหลาะแหละอะไรในโลกเว้นจากการแต่งเนื้อแต่งตัว และ เว้นจากเมถุนธรรมได้ นรชนนั้นแลนักปราชญ์ทั้งหลายกล่าว ว่าเป็นสมณะในโลก(พระเจ้าธนัญชัยทรงสดับดังนั้นจึงตรัสว่า)

{๑๓๔๕} [๑๓๗๕] นรชนใดสละความหวงแหนและโลภธรรมทั้งปวงเสียได้ด้วย ปัญญาเครื่องกำหนดรู้ นรชนนั้นแลผู้ฝึกตนแล้ว มีจิตตั้งมั่น ไม่มีตัณหา ไม่มีความหวัง นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่าเป็นสมณะในโลก(พระราชาเหล่านั้นตรัสถามวิธุรบัณฑิตโพธิสัตว์ว่า)

{๑๓๔๖} [๑๓๗๖] ดูก่อนท่านผู้มีปัญญาไม่ด้อย เราขอถามท่าน พวกเราเกิดทุ่มเถียงกันในถ้อยคำทั้งหลายขอท่านช่วยตัดความสงสัยความ เคลือบแคลงในวันนี้ขอได้ช่วยเราทั้งหมดให้ข้ามพ้นความ สงสัยนั้นในวันนี้ด้วยเถิด(วิธุรบัณฑิตโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๓๔๗} [๑๓๗๗] เหล่าบัณฑิตผู้เห็นเนื้อความก่อนจึงจะกล่าวโดยแยบคาย ในกาลนั้นได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมชน ท่านผู้ฉลาดทั้งหลาย จะวินิจฉัยเนื้อความแห่งถ้อยคำที่ยังมิได้กล่าวได้อย่างไรเล่า{๑๓๔๘} [๑๓๗๘] พญานาคกล่าวอย่างไร พญาครุฑกล่าวอย่างไรท้าวสักกะ ผู้เป็นพระราชาของคนธรรพ์ตรัสอย่างไร และพระราชา ผู้ประเสริฐของชาวกุรุรัฐตรัสอย่างไรเล่า

หน้า ๓๕๔

(พระราชาเหล่านั้นตรัสว่า)

{๑๓๔๙} [๑๓๗๙] พญานาคกล่าวสรรเสริญขันติพญาครุฑกล่าวยกย่องการ ไม่ประหารท้าวสักกะผู้เป็นพระราชาของคนธรรพ์ตรัสชม การละความยินดีพระราชาผู้ประเสริฐของชาวกุรุรัฐตรัส สรรเสริญความไม่กังวล

(วิธุรบัณฑิตโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๓๕๐} [๑๓๘๐] คำเหล่านี้ทั้งหมดเป็นสุภาษิต ในถ้อยคำของท่านทั้ง ๔ นี้ ไม่มีคำทุพภาษิตแม้สักน้อยเลย คุณทั้ง ๔ มีขันติเป็นต้นนี้ตั้งมั่นอยู่ ในผู้ใด ก็เปรียบได้กับซี่กำรถซี่งสอดใส่แน่นดีที่ดุมรถฉะนั้น บุคคล ผู้เพียบพร้อมด้วยธรรม ๔ ประการนั้นแลนักปราชญ์ทั้งหลาย กล่าว ว่าเป็นสมณะในโลก(พระราชาทั้ง ๔ พระองค์ตรัสว่า)

{๑๓๕๑} [๑๓๘๑] ตัวท่านแลเป็นผู้ประเสริฐ ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นผู้ถึงธรรม รู้แจ้งธรรมมีปัญญาดีพิจารณาปัญหาด้วยปัญญาเป็น นักปราชญ์ตัดความสงสัยความเคลือบแคลงทั้งหลายไต้ ตัดความสงสัยความเคลือบแคลงทั้งหลายสำเร็จแล้วดุจ ช่างงาตัดงาช้างด้วยเครื่องมืออันคมฉะนั้น{๑๓๕๒} [๑๓๘๒] ดูก่อนท่านผู้เป็นปราชญ์ ข้าพเจ้าพอใจการพยากรณ์ปัญหาของ ท่าน จึงขอมอบผ้าผืนนี้ซึ่งมีสีสดใสดุจสีอุบลเขียว ไม่หม่นหมอง ตีราคามิได้ มีสีเสมอด้วยควันไฟให้แก่ท่านเพื่อบูชาธรรม

{๑๓๕๓} [๑๓๘๓] ดูก่อนท่านผู้เป็นปราชญ์ ข้าพเจ้าพอใจการพยากรณ์ปัญหาของ ท่าน จึงขอมอบดอกไม้ทองซึ่งมีกลีบอันแย้มบานร้อยกลีบ มีเกสร ประดับด้วยรัตนะจำนวนพันให้แก่ท่านเพื่อบูชาธรรม

หน้า ๓๕๕

{๑๓๕๔} [๑๓๘๔] ดูก่อนท่านผู้เป็นปราชญ์ข้าพเจ้าพอใจการพยากรณ์ปัญหา ของท่าน จึงขอมอบแก้วมณีอันตีค่ามิได้ งามผ่องใส คล้อง อยู่ที่คอเป็นแก้วมณีเครื่องประดับคอของข้าพเจ้าให้แก่ท่าน เพื่อบูชาธรรม{๑๓๕๕} [๑๓๘๕] ดูก่อนท่านผู้เป็นปราชญ์ข้าพเจ้าพอใจการพยากรณ์ปัญหา ของท่าน จึงขอมอบโคนม โคผู้ และช้าง อย่างละ ๑,๐๐๐ รถเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑๐ คัน และบ้านส่วย ๑๖ ตำบลให้ แก่ท่าน

(พระบรมศาสดาทรงประมวลชาดกแล้วตรัสว่า)

{๑๓๕๖} [๑๓๘๖] พญานาคในกาลนั้นเป็นสารีบุตร พญาครุฑเป็นโมคคัลลานะ ท้าวสักกเทวราชเป็นอนุรุทธะพระเจ้าโกรัพยะเป็นอานนท์ วิธูรบัณฑิตเป็นพระโพธิสัตว์นั่นเอง เธอทั้งหลายจงจำชาดกไว้ อย่างนี้

๔. สังขชาดก (๔๔๒)

ว่าด้วยสังขพราหมณ์ได้รับอานิสงส์ถวายรองเท้า

(ชายผู้รับใช้ของสังขพราหมณ์โพธิสัตว์ไม่เห็นเทวดา ได้ยินแต่เสียง จึงกล่าวว่า)

{๑๓๕๗} [๑๓๘๗] ท่านสังขพราหมณ์ท่านเป็นพหูสูตได้ฟังธรรมมาแล้ว สมณพราหมณ์ทั้งหลายท่านก็ได้เห็นมาแล้วเมื่อเป็นเช่นนี้ ไยท่านจึงแสดงอาการพรํ่าเพ้อในเวลาอันไม่ควรคนอื่นใคร เล่านอกจากข้าพเจ้าจะมาพูดคุยกับท่าน