พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ทสกนิบาต
๕. จุลลโพธิชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๖๗–๑๓๗๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๖ ในทสกนิบาตมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ทสกนิบาต จุลลโพธิชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๕๘–๓๖๐
๕. จุลลโพธิชาดก (๔๔๗)
ว่าด้วยพิษภัยของความโกรธ
(พระราชาตรัสถามพระดาบสโพธิสัตว์ว่า)
{๑๓๖๗} [๑๓๙๗] ดูก่อนพราหมณ์ ผู้ใดมาพาเอานางปริพาชิกาผู้มีนัยน์ตากว้าง มีใบหน้ายิ้มแย้ม ผู้เป็นที่รักของท่านไปโดยพลการ ท่านจะทำอย่างไรกะผู้นั้น(พระดาบสโพธิสัตว์ตอบว่า)
{๑๓๖๘} [๑๓๙๘] ถ้าความโกรธพึงเกิดขึ้นแก่อาตมภาพแล้วยังไม่คลายไปเมื่อ อาตมภาพยังมีชีวิตอยู่ ก็ยังไม่หาย อาตมภาพก็จะหักห้ามเสีย โดยพลันทีเดียว ดังฝนห่าใหญ่ชำระล้างฝุ่นฉะนั้น(พระราชาตรัสว่า)
{๑๓๖๙} [๑๓๙๙] ท่านคุยอวดตัวไว้ในวันก่อนอย่างไรหนอ วันนี้ทำเป็นเหมือนมีกำลัง นั่งนิ่งเย็บผ้าซ้อนนอก (สังฆาฏิ) อยู่ในบัดนี้
(พระดาบสโพธิสัตว์ตอบว่า)
{๑๓๗๐} [๑๔๐๐] ความโกรธเกิดขึ้นแก่อาตมภาพแล้วยังไม่คลายไป เมื่ออาตมภาพ ยังมีชีวิตอยู่ ก็ยังไม่หาย อาตมภาพจะหักห้ามเสียโดยพลัน ทีเดียว ดังฝนห่าใหญ่ชำระล้างฝุ่นฉะนั้น(พระราชาตรัสถามว่า)
{๑๓๗๑} [๑๔๐๑] ความโกรธเกิดขึ้นแก่ท่านแล้วยังไม่คลายไปอย่างไรเมื่อท่าน ยังมีชีวิตอยู่ ความโกรธก็ยังไม่หายอย่างไรท่านได้ห้ามกัน ความโกรธดังฝนห่าใหญ่ชำระล้างฝุ่นอย่างไร
(พระโพธิสัตว์ตอบว่า)
{๑๓๗๒} [๑๔๐๒] ความโกรธใดเกิดขึ้นแล้วบุคคลย่อมมองไม่เห็นประโยชน์ ทั้งหลาย ต่อเมี่อ <*> ไม่เกิด จึงจะเห็นได้ดี ความโกรธนั้นเกิดขึ้นแก่ อาตมภาพแล้ว ยังไม่คลายไป ความโกรธเป็นอารมณ์ของคนโง่{๑๓๗๓} [๑๔๐๓] ความโกรธใดเกิดขึ้นแล้วเป็นเหตุให้ศัตรูผู้จ้องหาทุกข์ยินดีปรีดา ความโกรธนั้นเกิดขึ้นแก่อาตมภาพแล้วยังไม่คลายไปเลย ความ โกรธเป็นอารมณ์ของคนโง่
{๑๓๗๔} [๑๔๐๔]อนึ่ง เมื่อความโกรธใดเกิดขึ้น บุคคลย่อมไม่รู้สึกถึงประโยชน์ตน ความโกรธนั้นเกิดขึ้นแก่อาตมภาพแล้ว ยังไม่คลายไป ความโกรธเป็นอารมณ์ของคนโง่
{๑๓๗๕} [๑๔๐๕] บุคคลถูกความโกรธครอบงำแล้วย่อมละทิ้งกุศลธรรมเสียก็ได้ ย่อมทำประโยชน์มากมายให้เป็นของผู้อื่นก็ได้ ความโกรธนั้นมี เสนาที่น่ากลัว มีกำลังสามารถย่ำยีสัตว์ที่ตนจับไว้ได้ ความ โกรธนั้นยังไม่คลายไปจากอาตมภาพ ขอถวายพระพร{๑๓๗๖} [๑๔๐๖] ธรรมดาไฟย่อมเกิดขึ้นที่ไม้สีไฟที่บุคคลสีอยู่ ไฟเกิดขึ้นจากไม้ใด ย่อมเผาไหม้ไม้นั้นเอง
{๑๓๗๗} [๑๔๐๗] อย่างนั้นเหมือนกัน ความโกรธย่อมเกิดขึ้นแก่คนโง่เขลาเบาปัญญา ไม่รู้จริง เพราะความแข่งดี เขาเองก็ถูกความโกรธนั้นแหละเผาผลาญ
{๑๓๗๘} [๑๔๐๘] ความโกรธของผู้ใดเพิ่มพูนขึ้นดุจไฟที่ลุกฮือขึ้นในกอหญ้าและไม้ ยศของบุคคลนั้นย่อมเสื่อมไปเหมือนดวงจันทร์ข้างแรมฉะนั้น
{๑๓๗๙} [๑๔๐๙] ความโกรธของผู้ใดย่อมสงบลงเหมือนไฟหมดเชื้อ ยศของผู้นั้น ย่อมเต็มเปี่ยมเหมือนดวงจันทร์ข้างขึ้นฉะนั้น
- <*> เมื่อ - ผู้รวบรวม
๖. กัณหทีปายนชาดก (๔๔๔)
ว่าด้วยแรงแห่งสัจจาธิษฐาน
(กัณหทีปายนดาบสผู้เป็นโพธิสัตว์วางมือที่ศีรษะของยัญญทัตตกุมาร ผู้ถูกงูกัดกระทำสัจจวาจาว่า)
{๑๓๘๐} [๑๔๑๐] ข้าพเจ้าเป็นผู้ต้องการบุญ มีจิตเลื่อมใส ได้ประพฤติพรหมจรรย์ อยู่เพียง ๗ วันเท่านั้น ต่อจากนั้นมา แม้เราจะไม่ต้องการบวช แต่ก็ประพฤติพรหมจรรย์อยู่ได้ถึง ๕๐ ปีกว่า ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่ยัญญทัตตกุมาร พิษจงคลายไป ยัญญทัตตกุมารจงรอดชีวิตเถิด(นายมัณฑัพยะผู้เป็นบิดาของยัญญทัตตกุมารก็กระทำสัจจวาจาว่า)
{๑๓๘๑} [๑๔๑๑] เพราะเหตุที่ในบางครั้งข้าพเจ้าเห็นแขกในเวลามาขอพัก บาง ครั้งก็ไม่พอใจจะให้เลยแม้สมณพราหมณ์ผู้เป็นพหูสูตก็ไม่ ทราบความไม่พอใจของข้าพเจ้า แม้ข้าพเจ้าไม่ประสงค์จะให้ แต่ก็ให้ได้ ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่ลูกยัญญทัต พิษจงคลายไป ลูกยัญญทัตจงรอดชีวิตเถิด(มารดาของยัญญทัตตกุมารก็กระทำสัจจวาจาว่า)
{๑๓๘๒} [๑๔๑๒] ลูกรัก อสรพิษที่ออกจากโพรงกัดเจ้านั้นมีเดชมาก อสรพิษนั้น กับบิดาของเจ้าไม่แตกต่างอะไรกันในการที่ไม่เป็นที่รักของแม่ เลยในวันนี้ ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่ลูกยัญญทัต พิษจงคลายไป ลูกยัญญทัตจงรอดชีวิตเถิด
จบ ๕. จุลลโพธิชาดก