พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · นวกนิบาต
๕. หริตจชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๒๔๖–๑๒๕๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๒ ในนวกนิบาตมี ๔ ฉบับ
๔๓๑. หริตจชาตก (๕)
๕. หริตจชาดก (๔๓๑)
ว่าด้วยหริตจดาบสโพธิสัตว์
(พระราชาตรัสถามหริตจดาบสว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก นวกนิบาต หริตจชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๙๘–๑๙๙ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๐๗–๓๐๘
สุตํ เมตํ มหาพฺรเหฺม กาเม ภุญฺชติ หาริโต
กจฺเจตํ วจนํ ตุจฺฉํ กจฺจิ สุทฺโธ อิริยสิ.
ท่านมหาพรหม โยมทราบข่าวมาว่า
หริตจดาบสบริโภคกาม คำกล่าวนั้นคงเป็นเท็จใช่ไหม
พระคุณเจ้ายังบริสุทธิ์อยู่ใช่ไหม
(หริตจดาบสกราบทูลว่า)
เอวเมตํ มหาราช ยถา เต วจนํ สุตํ
กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺโนสฺมิ โมหเนยฺเยสุ มุจฺฉิโต.
ขอถวายพระพรมหาบพิตร
ข้อนี้เป็นจริงตามที่พระองค์ได้ทรงสดับมา
อาตมภาพหมกมุ่นอยู่ในกามคุณอันทำให้ลุ่มหลง
ได้เดินทางผิดไปแล้ว
(พระราชาตรัสว่า)
อทุ ปญฺญา กิมตฺถิกา (๑) นิปุณา สาธุจินฺตินี
ยาย อุปฺปติตํ ราคํ กึมโน น วิโนทเย.
- ๑ฉ.ม. กิมตฺถิยา
ใจบรรเทาราคะที่เกิดขึ้นไม่ได้ด้วยปัญญาใด
ปัญญานั้นเป็นธรรมชาติละเอียด
คิดแต่สิ่งที่ดี ๆ จะมีประโยชน์อะไร
ท่านไม่อาจบรรเทาจิตได้หรือ
(หริตจดาบสกราบทูลว่า)
จตฺตาโรเม มหาราช โลเก อติพลา ภุสา
ราโค โทโส มโท โมโห ยตฺถ ปญฺญา น คาธติ.
ขอถวายพระพรมหาบพิตร ในโลกนี้มีสิ่งที่หยาบ
มีกำลังอย่างยิ่งที่ปัญญาหยั่งไม่ถึง ๔ ประการ คือ
๑. ราคะ (ความกำหนัด) ๒. โทสะ (ความโกรธ)
๓. มทะ (ความเมา) ๔. โมหะ (ความหลง)
(พระราชาตรัสว่า)
อรหา สีลสมฺปนฺโน สุทฺโธ จรติ หาริโต
เมธาวี ปณฺฑิโต เจว อิติ โน สมฺมโต ภวํ.
โยมได้ยกย่องพระคุณเจ้าไว้ว่า
ท่านหริตจดาบสเป็นพระอรหันต์ ถึงพร้อมด้วยศีล
ประพฤติบริสุทธิ์ เป็นนักปราชญ์ เป็นบัณฑิต
(หริตจดาบสกราบทูลว่า)
เมธาวีนมฺปิ หึสนฺติ อิสึ ธมฺมคุเณ รตํ
วิตกฺกา ปาปกา ราช สุภา ราคูปสญฺหิตา.
ขอถวายพระพรมหาบพิตร ฤๅษีแม้มีปัญญา
ยินดีแล้วในคุณธรรม ยังถูกความคิดลามกประกอบด้วยราคะ
ที่ยึดถือว่างาม เบียดเบียนเอาได้
(พระราชาตรัสว่า)
อุปฺปนฺโนยํ สรีรโช ราโค วณฺณวิทูสโน (๑)
ตว (๒) ตํ ปชาย นมตฺถุ ๓ พหุนฺนาสิ เมธาวิสมฺมโต.
- ๑ฉ.ม. วณฺณวิทูสโน ตว
- ๒- ๓ ฉ.ม.สี. ตํ ปชห ภทฺทมตฺถุ เต
ราคะที่เกิดขึ้นในสรีระนี้เกิดขึ้นแล้วเป็นเหตุประทุษร้ายผิวพรรณ
พระคุณเจ้าจงละราคะนั้นเสีย ขอความนอบน้อมจงมีแด่พระคุณเจ้า
พระคุณเจ้าได้รับยกย่องว่า เป็นนักปราชญ์ของคนหมู่มาก
(หริตจดาบสกราบทูลว่า)
เต อนฺธกรเณ (๑) กาเม พหุทุกฺเข มหาวิเส
เตสํ มูลํ คเวสิสฺสํ เฉจฺฉํ ราคํ สพนฺธนํ.
- ๑ฉ.ม. อนฺธการเก
อาตมภาพจักค้นหารากเหง้าของกามเหล่านั้น
ที่ทำให้มืดบอด มีทุกข์มาก มีพิษร้ายแรง
จักตัดราคะพร้อมทั้งเครื่องผูก
(พระผู้มีพระภาคตรัสว่า)
อิทํ วตฺวาน หาริโต อิสิ สจฺจปรกฺกโม
กามราคํ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกูปโค อหูติ.
หริตจชาตกํ ปญฺจมํ.
ครั้นกล่าวแล้วอย่างนี้ หริตจฤๅษีผู้ยึดมั่นสัจจะ
คลายกามราคะแล้ว เป็นผู้เข้าถึงพรหมโลก
หริตจชาดกที่ ๕ จบ
จบ ๕. หริตจชาดก