พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ปกิณณกนิบาต
๒. จันทกินนรชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๘๓–๑๘๙๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๓ ในปกิณณกนิบาตมี ๔ ฉบับ
๔๘๕. จนฺทกินฺนรีชาตก (๒)
๒. จันทกินนรีชาดก (๔๘๕)
ว่าด้วยนางจันทกินนรี
(กินนรประสบเวทนาคร่ำครวญอยู่ ได้กล่าวว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปกิณณกนิบาต จันทกินนรชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๙๐–๒๙๒ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๔๒๕–๔๒๘
อุปนียติทํ มญฺเญ จนฺเท โลหิตมทฺทเน (๑)
อชฺช วิชหามิ ชีวิตํ ปาณา เม จนฺเท นิรุชฺฌนฺติ.
- ๑สี. จนฺเท โลหิตมเทน มชฺชามิ
น้องจันทา ชีวิตของพี่นี้เห็นจวนจะดับเสียแล้ว
เพราะเสียเลือดไปมาก วันนี้ พี่คงจะสละชีวิตเป็นแน่
น้องจันทา ลมปราณของพี่กำลังจะดับ
โอสีทิ เม ทุกฺขํ หทยํ เม ฑยฺหเต นิตมฺมามิ
ตว จนฺทิยา โสจนฺติยา น นํ อญฺเญหิ โสเกหิ.
ชีวิตของพี่มีแต่จะจมลง ทุกข์เผาผลาญดวงใจพี่
พี่แสนลำบาก นี้เป็นทุกข์ของพี่
เพราะเศร้าโศกถึงเจ้าจันทาผู้กำลังเศร้าโศก
มิใช่เพราะความเศร้าโศกอย่างอื่น
ติณมิว วนมิว มิลายามิ นที อปริปุณฺณาว สุสฺสามิ
ตว จนฺทิยา โสจนฺติยา น นํ อญฺเญหิ โสเกหิ.
พี่เหี่ยวแห้งเหมือนต้นหญ้าที่ถูกทิ้งไว้บนแผ่นหินที่ร้อนจัด
เหมือนป่าไม้ที่ถูกตัดราก ทั้งยังซูบซีดเหมือนแม่น้ำที่เหือดแห้ง
นี้เป็นทุกข์ของเรา เพราะเศร้าโศกถึงเจ้าจันทาผู้กำลังเศร้าโศก
มิใช่เพราะความเศร้าโศกอย่างอื่น
วสฺสมิว สเร ปาเท อิมานิ อสฺสูนิ วตฺตเร มยฺหํ
ตว จนฺทิยา โสจนฺติยา น นํ อญฺเญหิ โสเกหิ.
น้ำตาเหล่านี้ของพี่หลั่งไหลไปเหมือนฝนตกที่เชิงเขาหลั่งไหลไป
นี้เป็นทุกข์ของพี่ เพราะเศร้าโศกถึงเจ้าจันทาผู้กำลังเศร้าโศก
มิใช่เพราะความเศร้าโศกอย่างอื่น
(นางจันทกินนรีบริภาษพระราชาว่า)
ปาโป โขสิ ราชปุตฺต โย เม อิจฺฉิตปตึ วรากิยา
วิชฺฌสิ วนมูลสฺมึ โสยํ วิทฺโธ ฉมา เสติ.
ท่านราชบุตร พระองค์ชั่วจริง ๆ
ที่ทรงยิงสามีที่รักของหม่อนฉันผู้น่าสงสารที่โคนไม้ในป่า
สามีของหม่อมฉันนั้นถูกยิงนอนอยู่บนแผ่นดิน
อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ราชปุตฺต ตว มาตา
โย มยฺหํ หทยโสโก กึปุริสํ อเวกฺขมานาย.
ท่านราชบุตร ขอพระมารดาของพระองค์
จงได้รับความเหือดแห้งพระหฤทัย
เหมือนหม่อมฉันผู้รอคอยสามีกินนร
อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ราชปุตฺต ตว ชายา
โย มยฺหํ หทยโสโก กึปุริสํ อเวกฺขมานาย.
ท่านราชบุตร ขอพระชายาของพระองค์
จงได้รับความเหือดแห้งพระหฤทัย
เหมือนหม่อมฉันผู้รอคอยสามีกินนร
มา จ ปุตฺตํ มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ราชปุตฺต ตว มาตา
โย กึปุริสํ อวธิ อทูสกํ มยฺห กามาหิ.
ท่านราชบุตร ขอพระมารดาของพระองค์
ผู้ทรงสังหารกินนรผู้ไม่ประทุษร้าย เพราะต้องการหม่อมฉัน
จงอย่าทรงพบเห็นพระราชโอรสและพระราชสวามีเลย
มา จ ปุตฺตํ มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ราชปุตฺต ตว ชายา
โย กึปุริสํ อวธิ อทูสกํ มยฺห กามาหิ.
ท่านราชบุตร ขอพระชายาของพระองค์
ผู้ทรงสังหารกินนรผู้ไม่ประทุษร้าย เพราะต้องการหม่อมฉัน
จงอย่าทรงพบเห็นพระราชโอรสและพระราชสวามีเลย
(พระราชาทรงปลอบโยนนางจันทกินนรีนั้นว่า)
มา ตฺวํ จนฺเท โรทิ มา โสจิ วนติมิรมตฺตกฺขิ
มม ตฺวํ เหหิสิ ภริยา ราชกุเล ปูชิตา นารีภิ.
แม่จันทา ผู้มีนัยน์ตาเหมือนดอกราตรีในป่า
เจ้าอย่าร้องไห้เศร้าโศกไปเลย
เจ้าจักได้เป็นพระมเหสีของเราที่เหล่านารีบูชาในราชสกุล
(นางจันทกินนรีกราบทูลว่า)
อปิ นูนาหํ มริสฺสํ นาหํ ราชปุตฺต ตว เหสฺสํ
โย กึปุริสํ อวธิ อทูสกํ มยฺห กามาหิ.
ท่านราชบุตร หม่อมฉันขอยอมตาย
ไม่ขอเป็นพระมเหสีของพระองค์ผู้ทรงสังหารกินนรผู้ไม่ประทุษร้าย
เพราะต้องการหม่อมฉันแน่นอน
(พระราชาหมดความรักใคร่ จึงตรัสว่า)
อปิ ภีรุเก อปิ ชีวิตุกามิเก กึปุริสิ คจฺฉ หิมวนฺตํ
ตาลีสตคฺครโภชนา อญฺเญ ตํ มิคา รมิสฺสนฺติ.
แม่กินนรีขี้ขลาด ผู้ปรารถนาจะมีชีวิตอยู่
เจ้าจงไปยังป่าหิมพานต์ หากฤษณาและกะลำพักบริโภคเถิด
มฤคชาติเหล่าอื่นจะอภิรมย์กับเจ้า
(นางจันทกินนรีคร่ำครวญอย่างหนักว่า)
เต ปพฺพตา ตา จ กนฺทรา ตา จ คิริคุหาโย ตเถว ติฏฺฐนฺติ
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ
เยสุ (๑) ปพฺพเตสุ มยํ เอกตโต อภิรมิมฺหา
ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺติ กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
- ๑อยํ คาถา สพฺพโปตฺถเกสุ น ทิสฺสติ อฏฺฐกถายํ ปน ทิสฺสติ.
ภูเขา ซอกเขา และถ้ำแห่งภูเขาเหล่านั้นยังตั้งอยู่เหมือนเดิม
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
เราได้ร่วมอภิรมย์กันที่ภูเขาเหล่าใด
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
เต ปณฺณสนฺถตา รมณียา วาฬมิเคหิ อนุจิณฺณา
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
ภูเขาเหล่านั้นเกลื่อนกลาดไปด้วยใบไม้
น่ารื่นรมย์ มีเนื้อร้ายสัญจรไปมา
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
เต ปุปฺผสนฺถตา รมณียา วาฬมิเคหิ อนุจิณฺณา
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
ภูเขาเหล่านั้นดารดาษไปด้วยดอกไม้
น่ารื่นรมย์ มีเนื้อร้ายสัญจรไปมา
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
อจฺฉา สวนฺติ คิริวนนทิโย กุสุมาภิกิณฺณโสตาโย
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
แม่น้ำแห่งป่าเขามีกระแสน้ำเกลื่อนกล่นไปด้วยดอกไม้
มีสายธารอันใสไหลเอื่อยอยู่
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่แม่น้ำนั้นจะทำอย่างไร
นีลานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ (๑)
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
- ๑สี.อิ. ทสฺสเนยฺยานิ
ยอดภูเขาหิมพานต์ทั้งหลายมีสีเขียวชอุ่ม น่าทัศนา
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ยอดภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
ปีตานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
ยอดภูเขาหิมพานต์ทั้งหลายมีสีเหลืองอร่าม น่าทัศนา
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ยอดภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
ตมฺพานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
ยอดภูเขาหิมพานต์ทั้งหลายมีสีแดง น่าทัศนา
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ยอดภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
ตุงฺคานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
ภูเขาหิมพานต์ สูงตระหง่าน น่าทัศนา
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ยอดภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
เสตานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
ยอดภูเขาหิมพานต์ทั้งหลาย มีสีขาวโพลน น่าทัศนา
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ยอดภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
จิตฺรานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
ยอดภูเขาหิมพานต์ งามวิจิตร น่าทัศนา
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ยอดภูเขาเหล่านั้นจะทำอย่างไร
ยกฺขคณเสวิเต คนฺธมาทเน โอสเธหิ สญฺฉนฺเน
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
ที่ภูเขาคันธมาทน์ เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยแห่งหมู่เทพเจ้า
ปกคลุมไปด้วยโอสถนานาชนิด
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ภูเขานั้นจะทำอย่างไร
กึปุริสเสวิเต คนฺธมาทเน โอสเธหิ สญฺฉนฺเน
ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.
ที่ภูเขาคันธมาทน์ เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยแห่งหมู่กินนรกินนรี
ปกคลุมไปด้วยโอสถนานาชนิด
พ่อกินนร เราเมื่อไม่เห็นท่านที่ภูเขานั้นจะทำอย่างไร
(นางจันทกินนรีเห็นสามีที่รักหายโรคก็ดีใจ ไหว้ท้าวสักกะแล้วกล่าวว่า)
วนฺเท เต อยิรพฺรเหฺม โย เม อิจฺฉิตํ ปตึ วรากิยา
อมเตน อภิสิญฺจิ สมาคตสฺมึ ปิยตเมน.
ข้าแต่เจ้าปู่ผู้ประเสริฐ ดิฉันได้อยู่ร่วมกับสามีผู้เป็นที่รักยิ่ง
จึงขอกราบเท้าทั้ง ๒ ของท่าน
ผู้ซึ่งได้ใช้น้ำอมฤตรดสามีดิฉันผู้น่ารักน่าปรารถนา
วิจรามทานิ คิริวนนทิโย กุสุมาภิกิณฺณโสตาโย
นานาทุมวสนาโย ปิยํวทา อญฺญมญฺญสฺสาติ.
จนฺทกินฺนรีชาตก (๑) ทุติยํ.
- ๑สี.อิ.ก. จนฺทกินฺนรชาตกํ
บัดนี้ ข้าพเจ้าทั้ง ๒ จะเที่ยวไปยังแม้น้ำแห่งป่าเขา
อันมีกระแสน้ำเกลื่อนกล่นไปด้วยดอกไม้ อาศัยอยู่ตามต้นไม้ต่าง ๆ
เจรจาแต่คำอันเป็นที่รักต่อกันและกัน
จันทกินนรีชาดกที่ ๒ จบ
จบ ๒. จันทกินนรชาดก