พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ปกิณณกนิบาต
๑๒. ทสพราหมณชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๐๐๑–๒๐๒๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๒/๑๓ ในปกิณณกนิบาตมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปกิณณกนิบาต ทสพราหมณชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๔๙๓–๕๐๑
(พระเจ้าวิเทหราชโพธิสัตว์ตรัสเล่าว่า)
{๒๐๐๐} [๒๑๔๗] วิมานทั้งหลายซึ่งสว่างไสวไปทั่วทั้งสี่ทิศฉันได้มาเห็นแล้ว เฉพาะพระพักตร์ของท้าวสักกเทวราชและเฉพาะหน้าของ ทวยเทพชาวไตรทศ[๒๑๔๘] ภพที่ฉันอยู่ก็เป็นทิพย์ กามทั้งหลายอันมิใช่ของมนุษย์ ซึ่งให้ สำเร็จสิ่งที่น่าปรารถนาได้ทุกอย่างฉันก็ได้บริโภคมาแล้ว ในทวยเทพชั้นดาวดึงส์[๒๑๔๙] ฉันนั้นละสมบัติเช่นนั้นแล้วกลับมายังมนุษย์โลกนี้เพื่อต้องการ ทำบุญเท่านั้นฉันจักประพฤติแต่ธรรมเท่านั้น ไม่มีความ ต้องการด้วยราชสมบัติเลย[๒๑๕๐] ฉันจักดำเนินไปตามทางที่ท่านผู้ไม่มีอาชญาพากันท่องเที่ยวไป อันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ซึ่งเป็นทางสำหรับไป ของท่านผู้มีวัตรอันงามทั้งหลาย
๑๒. ทสพราหมณชาดก (๔๙๕)
ว่าด้วยพระโพธิสัตว์จำแนกพราหมณ์ ๑๐ ตระกูล
(พระบรมศาสดาทรงประกาศข้อความนี้ว่า)
{๒๐๐๑} [๒๑๕๑] พระเจ้ายุธิฏฐิละผู้ทรงฝักใฝ่ในธรรมได้ตรัสกะวิธูรอำมาตย์ว่า ‘ดูก่อนวิธูระ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์ทั้งหลายผู้มีศีล เป็นพหูสูต{๒๐๐๒} [๒๑๕๒] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ที่สมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก’
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
[๒๑๕๓] ขอเดชะ พราหมณ์ทั้งหลายผู้มีศีล เป็นพหูสูต ผู้งดเว้นจาก เมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของพระองค์นั้นหาได้ยาก
[๒๑๕๔] ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า พราหมณ์มี ๑๐ ตระกูลด้วยกัน ขอพระองค์จงทรงสดับเรื่องที่ข้าพระองค์ จะจำแนกแจกแจงถึงตระกูลพราหมณ์เหล่านั้น[๒๑๕๕] คนพวกหนึ่งถือล่วมยาซึ่งเต็มไปด้วยรากไม้ ปิดฝาเรียบร้อย ปิด สลากบอกสรรพคุณยาไว้ รดนํ้ามนต์บ้าง ร่ายมนต์อยู่บ้าง
[๒๑๕๖] ขอเดชะ คนเหล่านั้นเสมือนเป็นหมอ แต่ก็ยังเรียกกันว่าเป็น พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์กราบทูลถึง พราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้วเรายังจะเชิญพราหมณ์ เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า(พระเจ้าโกรัพยะ ตรัสว่า)
{๒๐๐๓} [๒๑๕๗] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่น ผู้มีศีล เป็นพหูสูต
[๒๑๕๘] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก
- ๑พระเจ้าโกรัพยะ เป็นพระองค์เดียวกันกับ พระเจ้ายุธิฏฐิละ โดยคำว่า ยุธิฎฐิละ เป็นชื่อโคตรวงศ์ ส่วนคำว่า โกรัพยะ เป็นพระนาม พระราชาองค์นี้ปกครองพระนครอินทปัตถ์ แคว้นกุรุ ในอดีตกาล (ขุ.ชา.อ. ๖/๓๒๙)
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๒๐๐๔} [๒๑๕๙] ขอเดชะ คนพวกหนึ่งถือฆ้องตีประกาศไปข้างหน้าบ้าง คอยรับใช้บ้าง ศึกษาในการขับรถบ้าง
[๒๑๖๐] ขอเดชะ คนเหล่านั้นเสมือนเป็นคนบริการ แต่ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์กราบทูล ถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้วเรายังจะเชิญพราหมณ์ เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)
{๒๐๐๕} [๒๑๖๑] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่น ผู้มีศีล เป็นพหูสูต
[๒๑๖๒] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๒๐๐๖} [๒๑๖๓] คนอีกพวกหนึ่งเป็นพราหมณ์ ถือเต้านํ้าและไม้สีฟัน คอยเข้า ใกล้ชิดพระราชาทั้งหลายในบ้านและนิคม ด้วยตั้งใจว่า ‘เมื่อ ไม่มีใครให้อะไรในหมู่บ้านหรือนิคม จะไม่ขอลุกขึ้นเป็นเด็ดขาด’[๒๑๖๔] ขอเดชะ คนเหล่านั้นเสมือนเป็นผู้กดขี่แต่ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์กราบทูล ถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เรายังจะเชิญพราหมณ์ เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า
(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)
{๒๐๐๗} [๒๑๖๕] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ท่านจงแสวงหาพราหมณ์ เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต
[๒๑๖๖] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๒๐๐๘} [๒๑๖๗] คนพวกหนึ่งมีเล็บและขนรักแร้งอกยาว ฟันเขรอะ หัวรุงรัง เกรอะกรังด้วยฝุ่นละออง เป็นพวกยาจกท่องเที่ยวไป
[๒๑๖๘] ขอเดชะ คนเหล่านั้นเสมือนคนขุดตอไม้ แต่ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์กราบทูล ถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้วเรายังจะเชิญพราหมณ์ เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)
{๒๐๐๙} [๒๑๖๙] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ท่านจงแสวงหาพราหมณ์ เหล่าอื่น ผู้มีศีล เป็นพหูสูต
[๒๑๗๐] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๒๐๑๐} [๒๑๗๑] ขอเดชะพระองค์ผู้ทรงปกครองประชาชนคนพวกหนึ่งขาย ของชำทั้งของสูงของต่ำ คือ สมอ มะขามป้อม มะม่วง ชมพู่ สมอพิเภก ขนุนสํามะลอ ไม้สีฟัน มะตูม พุทรา[๒๑๗๒] ลูกเกด อ้อย และงบน้ำอ้อย เครี่องโบกควัน นํ้าผึ้ง และ ยาหยอดตา
[๒๑๗๓] ขอเดชะคนเหล่านั้นเสมือนเป็นพ่อค้าแต่ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์กราบทูล ถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เรายังจะเชิญพราหมณ์ เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)
{๒๐๑๑} [๒๑๗๔] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่น ผู้มีศีล เป็นพหูสูต
[๒๑๗๕] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก
(วิธูรอำมาตย์กราบทูลว่า)
{๒๐๑๒} [๒๑๗๖] คนพวกหนึ่งใช้คนให้ทํานาและค้าขาย ใช้ให้เลี้ยงแพะเลี้ยงแกะ สู่ขอหญิงสาวมาทําการวิวาหมงคลและอาวาหมงคล
[๒๑๗๗] คนเหล่านั้นเสมือนเป็นกุฎุมพีและคฤหบดีแต่ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์กราบทูล ถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้วเรายังจะเชิญพราหมณ์ เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า
(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)
{๒๐๑๓} [๒๑๗๘] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่น ผู้มีศีล เป็นพหูสูต
[๒๑๗๙] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๒๐๑๔} [๒๑๘๐] คนอีกพวกหนึ่งเล่า เป็นปุโรหิตในหมู่บ้าน บริโภคภิกษาที่เก็บไว้ (อาหารประจำ) คนเป็นอันมากมาสอบถามฤกษ์ยามเป็นต้น กะปุโรหิตเหล่านั้น พวกเขามีอาชีพตอนสัตว์บ้าง ตีตราสัตว์ บ้าง
[๒๑๘๑] แม้ปศุสัตว์ คือ กระบือ สุกร แพะ ก็ถูกฆ่าเพราะปุโรหิต ชาวบ้านเหล่านั้น ขอเดชะ คนเหล่านั้นเสมือนเป็นคนฆ่า โค แต่ก็ยังเรียกกันว่าเป็นพราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์กราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้วเรา ยังจะเชิญพราหมณ์เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)
{๒๐๑๕} [๒๑๘๒] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ท่านจงแสวงหาพราหมณ์ เหล่าอื่น ผู้มีศีล เป็นพหูสูต
[๒๑๘๓] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรมซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ท่านแล้วจักมีผลมาก
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๒๐๑๖} [๒๑๘๔] คนอีกพวกหนึ่งเป็นพราหมณ์ ถือดาบและโล่ เหน็บกระบี่ ยืนเฝ้าอยู่ที่ย่านพ่อค้าบ้าง รับคุ้มครองกองเกวียนบ้าง
[๒๑๘๕] คนเหล่านั้นเสมือนเป็นคนเลี้ยงโคและนายพราน แต่ก็ยังเรียก กันว่าเป็นพราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราชเจ้าข้าพระองค์ กราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้วเรายังจะเชิญ พราหมณ์เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)
{๒๐๑๗} [๒๑๘๖] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ท่านจงแสวงหาพราหมณ์ เหล่าอื่น ผู้มีศีล เป็นพหูสูต
[๒๑๘๗] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๒๐๑๘} [๒๑๘๘] คนพวกหนึ่งปลูกกระท่อมไว้ในป่า ทำเครื่องดักสัตว์ เบียดเบียน กระต่ายและเสือปลา ตลอดถึงเหี้ย ปลา และเต่า
[๒๑๘๙] ขอเดชะ คนเหล่านั้นเสมือนเป็นนายพราน แต่ก็ยังเรียกกัน ว่าเป็นพราหมณ์ขอเดชะพระมหาราชเจ้าข้าพระองค์ กราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้วเรายังจะเชิญ พราหมณ์เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า
(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)
{๒๐๑๙} [๒๑๙๐] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่น ผู้มีศีล เป็นพหูสูต
[๒๑๙๑] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๒๐๒๐} [๒๑๙๒] คนอีกพวกหนึ่งยอมนอนใต้เตียงเพราะปรารถนาทรัพย์ พระราชาทั้งหลายสรงสนานอยู่ข้างบนในคราวมีพิธีโสมยาคะบูชา พระจันทร์
[๒๑๙๓] ขอเดชะคนเหล่านั้นเสมือนเป็นคนกวาดของสกปรก แต่ ก็ยังเรียกกันว่าเป็นพราหมณ์ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์กราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เรา ยังจะเชิญพราหมณ์เช่นนั้นมาหรือหาไม่ พระเจ้าข้า(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)
{๒๐๒๑} [๒๑๙๔] ดูก่อนวิธูระ คนเหล่านั้นปราศจากคุณแห่งความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ ท่านจงแสวงพราหมณ์เหล่าอื่น ผู้มีศีลเป็นพหูสูต
[๒๑๙๕] ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูก่อนสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในเขตที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก
(วิธูรอำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๒๐๒๒} [๒๑๙๖] ขอเดชะพระองค์ผู้สมมติเทพ พราหมณ์ทั้งหลายผู้มีศีล เป็นพหูสูต ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหาร ของพระองค์มีอยู่แล[๒๑๙๗] พราหมณ์เหล่านั้นบริโภคอาหารหนเดียวและไม่ดื่มนํ้าเมา ขอเดชะพระมหาราชเจ้าข้าพระองค์กราบทูลถึงพราหมณ์ เหล่านั้นแก่พระองค์แล้วเรายังจะเชิญพราหมณ์เช่นนั้นมา หรือหาไม่ พระเจ้าข้า(พระเจ้าโกรัพยะทรงดีพระทัยตรัสว่า)
{๒๐๒๓} [๒๑๙๘] ดูก่อนวิธูระ พราหมณ์เหล่านั้นแหละเป็นผู้มีศีล เป็นพหูสูต ดูก่อนวิธูระท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่านั้นและจงเชิญ พราหมณ์เหล่านั้นมาโดยเร็วเถิด
๑๓. ภิกขาปรัมปรชาดก (๔๙๖)
ว่าด้วยการให้ทานในผู้ใดจึงจะมีผลมาก
(กุฎุมพีทูลถามพระราชาว่า)
{๒๐๒๔} [๒๑๙๙] ข้าพระองค์ได้เห็นพระองค์ผู้ทรงเป็นสุขุมาลชาติเคยประทับ แต่ในพระตำหนักอันประเสริฐ ทรงบรรทมเหนือพระยี่ภู่ที่ใหญ่โต เสด็จจากแว่นแคว้นมาสู่ดงดอน[๒๒๐๐] จึงได้ทูลถวายข้าวสุกอย่างดีแห่งข้าวสาลี เป็นอาหารอันวิจิตร จากข้าวสาลี มีแกงเนื้ออันสะอาด ด้วยความจงรักต่อพระองค์
จบ ๑๒. ทสพราหมณชาดก