arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ปกิณณกนิบาต

๖. สุรุจิชาดก

เล่ม ๒๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๙๔๒–๑๙๕๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๓ ในปกิณณกนิบาตมี ๔ ฉบับ

๔๘๙. สุรุจิชาตก (๖)

๖. สุรุจิชาดก (๔๘๙)

ว่าด้วยพระมเหสีของพระเจ้าสุรุจิ

(พระนางสุเมธาสดับพระดำรัสของท้าวสักกะแล้วได้บอกคุณคือศีลของตนว่า)

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปกิณณกนิบาต สุรุจิชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)

บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๐๑–๓๐๓ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๔๔๐–๔๔๒

บาลี (มหาจุฬาฯ)

มเหสี สุรุจิโน (๑) ภริยา อานีตา ปฐมํ อหํ

ทส วสฺสสหสฺสานิ ยํ มํ สุรุจิมานยิ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ก. รุจิโน
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ดิฉันเป็นหญิงที่สามีพึงเลี้ยงดู

ซึ่งถูกเชิญมาเป็นมเหสีของพระเจ้าสุรุจิเป็นคนแรก

พระเจ้าสุรุจิได้นำดิฉันมา ๑๐,๐๐๐ ปีแล้ว

บาลี (มหาจุฬาฯ)

สาหํ พฺราหฺมณ ราชานํ เวเทหํ มิถิลคฺคหํ

นาภิชานามิ กาเยน วาจาย อุท เจตสา

สุรุจึ อติมญฺญิตฺถ อาวิ วา ยทิวา รโห.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ท่านพราหมณ์ ดิฉันนั้นยังไม่รู้สึกเลยว่า

ได้ล่วงเกินพระเจ้าสุรุจิผู้ครอบครองมิถิลานคร แคว้นวิเทหะ

ด้วยกาย วาจา และใจ ไม่ว่าในที่แจ้งหรือในที่ลับเลย

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ฤๅษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์นี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด

เมื่อดิฉันกล่าวเท็จ ขอศีรษะจงแตก ๗ เสี่ยง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

(๑) ภตฺตุ มนาปา สสฺสุ ปิยา มาตา ปิตา จ สสฺสุโร๓

เต มํ พฺรเหฺม วิเนตาโร ยาว อฏฺฐํสุ ชีวิตํ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑- ๓ ฉ.ม. ภตฺตุ มม สสฺสุ มาตา ปิตา จาปิ จ สสฺสุโร
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ดิฉันเป็นที่รักที่พอพระทัยของพระภัสดา

พระมารดาผู้เป็นแม่ผัว พระราชบิดาผู้เป็นพ่อผัว

เป็นที่รักของดิฉัน ท่านพราหมณ์

ท่านทั้ง ๒ นั้นทรงแนะนำดิฉันอยู่จนตลอดพระชนมชีพ

บาลี (มหาจุฬาฯ)

สาหํ อหึสารตินี กามสา ธมฺมจารินี

สกฺกจฺจํ เต อุปฏฺฐาสึ รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ดิฉันนั้นยินดีในการไม่เบียดเบียน

มีปกติประพฤติธรรมโดยส่วนเดียว

ตั้งใจมาบำรุงท่านเหล่านั้นโดยเคารพ

มิได้เกียจคร้านทั้งกลางคืนและกลางวัน

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ฤๅษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์นี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด

เมื่อดิฉันกล่าวเท็จ ขอศีรษะจงแตก ๗ เสี่ยง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

โสฬสิตฺถีสหสฺสานิ สหภริยานิ พฺราหฺมณ

ตาสุ อิสฺสา วา โกโธ วา นาหุ มยฺหํ กุทาจนํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ท่านพราหมณ์ ดิฉันมิได้มีความริษยา

หรือความโกรธในหญิง ๑๖,๐๐๐ นาง

ผู้เป็นภรรยาร่วมกันเหล่านั้นในกาลไหน ๆ เลย

บาลี (มหาจุฬาฯ)

หิเตน ตาสํ นนฺทามิ น จ เม กาจิ อปฺปิยา

อตฺตานํวานุกมฺปามิ สทา สพฺพา สปตฺติโย.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ดิฉันยินดีที่จะเกื้อกูลพวกนาง

ไม่มีสักนางหนึ่งเลยซึ่งเป็นที่เกลียดชังของดิฉัน

ดิฉันช่วยเหลือพวกนางผู้ร่วมสามีกันทุกคนเป็นประจำ

เหมือนช่วยเหลือตนเอง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ฤๅษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์นี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด

เมื่อดิฉันกล่าวเท็จ ขอศีรษะจงแตก ๗ เสี่ยง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ทาเส กมฺมกเร เปสฺเส (๑) เย จญฺเญ อนุชีวิโน

เปเสมิ (๒) สหธมฺเมน สทา ปมุทิตินฺทฺริยา.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ก. โปเส
  2. ๒ก. โปเสมิ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พวกทาส กรรมกร คนรับใช้ และคนที่อาศัยเลี้ยงชีพเหล่าอื่น

ดิฉันมีความแช่มชื่นเบิกบาน ใช้สอยด้วยเหตุที่เหมาะสมเสมอ

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ฤๅษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์นี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด

เมื่อดิฉันกล่าวเท็จ ขอศีรษะจงแตก ๗ เสี่ยง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

สมเณ พฺราหฺมเณ จาปิ อญฺเญ จาปิ วนิพฺพเก

ตปฺเปมิ อนฺนปาเนน สทา ปยตปาณินี.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

แม้สมณะและพราหมณ์ทั้งหลาย และแม้พวกวณิพกเหล่าอื่น

ดิฉันมีฝ่ามืออันชุ่ม เลี้ยงดูให้อิ่มหนำสำราญ

ด้วยข้าวและน้ำเป็นประจำ

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ฤๅษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์นี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด

เมื่อดิฉันกล่าวเท็จ ขอศีรษะจงแตก ๗ เสี่ยง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ อฏฺฐงฺคสุสมาหิต (๑)

อุโปสถํ อุปวสามิ สทา สีเลสุ สํวุตา.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.ม. อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ดิฉันเข้าจำอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘

ทุกวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำแห่งปักษ์

พร้อมทั้งวันปาฏิหาริยปักษ์

สำรวมแล้วในศีลทั้งหลายในกาลทุกเมื่อ

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ฤๅษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์นี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด

เมื่อดิฉันกล่าวเท็จ ขอศีรษะจงแตก ๗ เสี่ยง

(ท้าวสักกะทรงสรรเสริญพระนางสุเมธาว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

สพฺเพว เต ธมฺมคุณา ราชปุตฺติ ยสสฺสินิ

สํวิชฺชนฺติ ตยิ ภทฺเท เย ตฺวํ กิตฺเตสิ อตฺตนิ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระราชบุตรีผู้เจริญ ผู้เพียบพร้อมด้วยยศ

คุณธรรมทั้งหลายที่พระนางระบุถึงในพระองค์

มีอยู่ในพระนางทั้งหมด

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ขตฺติโย ชาติสมฺปนฺโน อภิชาโต ยสสฺสิมา

ธมฺมราชา วิเทหานํ ปุตฺโต อุปชฺชเต ตว.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

กษัตริย์ผู้สมบูรณ์ด้วยพระชาติ

เป็นอภิชาตบุตรผู้เรืองยศ เป็นพระธรรมราชาแห่งชาววิเทหะ

จะอุบัติแด่พระนาง

(พระนางสุเมธาทรงโสมนัส จึงตรัสถามว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ทุมฺมี (๑) รโชชลฺลธโร อเฆ เวหายสญฺฐิโต

มนุญฺญํ ภาสเส วาจํ ยํ มยฺหํ หทยงฺคมํ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑สี.อิ. รุมฺมี
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระดาบสผู้มีดวงตาแจ่มใส ครองผ้าเปื้อนฝุ่น

ยืนอยู่ในอากาศที่ไม่มีสิ่งกีดขวาง

กล่าววาจาเป็นที่น่าชื่นใจ จับใจดิฉันยิ่งนัก

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เทวตา นุสิ สคฺคมฺหา อิสิ วาปิ (๑) มหิทฺธิโก

โก วาสิ ตฺวํ อนุปฺปตฺโต อตฺตานํ เม ปเวทย.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ. วาสิ, ม. จาปิ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ท่านเป็นเทวดามาจากสวรรค์หรือหนอ

หรือว่าเป็นฤๅษีผู้มีฤทธิ์มาก

ท่านเป็นใครกันแน่มาถึงที่นี้ จงประกาศตนให้ดิฉันทราบ

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยํ เทวสงฺฆา วนฺทนฺติ สุธมฺมายํ สมาคตา

โสหํ สกฺโก สหสฺสกฺโข อาคโตสฺมิ ตวนฺติเก.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

หมู่เทพมาประชุมพร้อมกันที่สภาชื่อสุธรรมาถวายบังคมท่านผู้ใด

ท่านผู้นั้นคือข้าพเจ้าท้าวสักกสหัสสนัยน์ได้มายังสำนักของพระนาง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อิตฺถิโย (๑) ชีวโลกสฺมึ ยา โหนฺติ (๒) สมจารินี

เมธาวินี สีลวตี สสฺสุเทวา ปติพฺพตา.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑อิ. อิตฺถิยา
  2. ๒ฉ.ม. โหติ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

หญิงคนใดในมนุษยโลก ประพฤติธรรมสม่ำเสมอ

มีปัญญา มีศีล มีความเคารพสามี นับถือแม่ผัวประดุจเทวดา

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตาทิสาย สุเมธาย สุจิกมฺมาย นาริยา

เทวา ทสฺสนมายนฺติ มานุสิยา อมานุสา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เทวดาทั้งหลายซึ่งมิใช่มนุษย์ย่อมมาเยือนหญิงมนุษย์

ผู้มีปัญญาดี มีการงานอันสะอาดเช่นนั้น

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตฺวญฺจ ภทฺเท สุจิณฺเณน ปุพฺเพ สุจริเตน จ

อิธ ราชกุเล ชาตา สพฺพกามสมิทฺธินี.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระนางผู้เจริญ ก็พระนางมีกรรมอันสั่งสมไว้ดีแล้ว

และมีการประพฤติที่ดีงามไว้ในปางก่อน ทรงเกิดในราชสกุลนี้

เป็นหญิงที่มีความสำเร็จตามความปรารถนาทุกสิ่งทุกอย่าง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อยญฺจ เต ราชปุตฺติ อุภยตฺถ กฏคฺคโห

เทวโลกูปปตฺตี จ กิตฺตี จ อิธ ชีวิเต.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระราชบุตรี ก็พระนางทรงกำชัยชนะนี้ไว้ได้ในโลกทั้ง ๒

คือทรงเข้าถึงเทวโลก ๑ มีเกียรติยศชื่อเสียงในชีวิตนี้ ๑

บาลี (มหาจุฬาฯ)

จิรํ สุเมเธ สุขินี ธมฺมมตฺตนิ ปาลย

เอสาหํ ติทิวํ ยามิ ปิยํ เม ตว ทสฺสนนฺติ.

สุรุจิชาตกํ ฉฏฺฐํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระนางสุเมธา ขอพระองค์ทรงสุขสำราญ

รักษาธรรมไว้ในพระองค์ตลอดกาลนานเถิด

เรานี้ขอลากลับไปสู่สวรรค์ชั้นไตรทศ การพบพระนางเป็นที่พอใจของเรา

สุรุจิชาดกที่ ๖ จบ