พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปัญจกนิบาต · วรรณาโรหวรรค
๘. ตจสารชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๘๘–๗๙๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในวรรณาโรหวรรคมี ๔ ฉบับ
๓๖๘. ตจสารชาตก (๘)
๘. ตจสารชาดก (๓๖๘)
ว่าด้วยขื่อคาไม้ไผ่
(พระราชาทรงเห็นเด็กเหล่านั้นไม่กลัวทั้งยังมีใจร่าเริง จึงตรัสถามว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปัญจกนิบาต วรรณาโรหวรรค ตจสารชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๓๖–๑๓๗ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๑๖–๒๑๗
อมิตฺตหตฺถตฺถคตา ตจสารสมปฺปิตา
ปสนฺนมุขวณฺณาตฺถ กสฺมา ตุเมฺห น โสจถ.
พวกเจ้าตกอยู่ในเงื้อมมือของศัตรู
ถูกจองจำด้วยขื่อคาที่ทำด้วยลำไม้ไผ่ ยังมีหน้าผ่องใส
เพราะเหตุไร พวกเจ้าจึงไม่เศร้าโศก
(พระโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงได้กล่าวว่า)
น โสจนาย ปริเทวนาย
อตฺโถ จ ลพฺโภ (๑) อปิ อปฺปโกปิ
โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา
ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ.
- ๑ก. ลพฺภา
ความเศร้าโศกและความพิไรรำพัน
ไม่ได้ประโยชน์เลยแม้แต่น้อยนิด
คนที่เศร้าโศกเป็นทุกข์ ศัตรูรู้เข้าแล้วย่อมพอใจ
ยโต จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ น เวธตี อตฺถวินิจฺฉยญฺญู
ปจฺจตฺถิกาสฺส (๑) ทุขิตา ภวนฺติ
ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ.
- ๑ม. ปจฺจตฺถิกา เต
ส่วนคนผู้เป็นบัณฑิตรู้หลักในการวินิจฉัยอรรถคดี
ย่อมไม่สะทกสะท้านในเพราะอันตรายในกาลใด ๆ
เขามีใบหน้าไม่เปลี่ยนแปลง ยังเหมือนเดิม
ศัตรูเห็นเข้าแล้วย่อมเป็นทุกข์
ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน
อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา
ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ
ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.
ยโต จ ชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย
มยา วา (๑) อญฺเญน วา เอส อตฺโถ
อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย
กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิทานีติ.
ตจสารชาตกํ อฏฺฐมํ.
- ๑ฉ.ม. มยาว
อนึ่ง ในกาลใดบัณฑิตรู้ว่า
ประโยชน์นี้เราหรือบุคคลอื่นไม่พึงได้รับ
แม้ในกาลนั้นบัณฑิตก็ไม่ควรเศร้าโศก พึงอดกลั้น
ด้วยคิดเสียว่า กรรมเป็นของมั่นคง บัดนี้ เราจะทำอะไรได้
ตจสารชาดกที่ ๘ จบ
จบ ๘. ตจสารชาดก