arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปัญจกนิบาต · วรรณาโรหวรรค

๘. ตจสารชาดก

เล่ม ๒๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๘๘–๗๙๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในวรรณาโรหวรรคมี ๔ ฉบับ

๓๖๘. ตจสารชาตก (๘)

๘. ตจสารชาดก (๓๖๘)

ว่าด้วยขื่อคาไม้ไผ่

(พระราชาทรงเห็นเด็กเหล่านั้นไม่กลัวทั้งยังมีใจร่าเริง จึงตรัสถามว่า)

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปัญจกนิบาต วรรณาโรหวรรค ตจสารชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)

บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๓๖–๑๓๗ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๑๖–๒๑๗

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อมิตฺตหตฺถตฺถคตา ตจสารสมปฺปิตา

ปสนฺนมุขวณฺณาตฺถ กสฺมา ตุเมฺห น โสจถ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พวกเจ้าตกอยู่ในเงื้อมมือของศัตรู

ถูกจองจำด้วยขื่อคาที่ทำด้วยลำไม้ไผ่ ยังมีหน้าผ่องใส

เพราะเหตุไร พวกเจ้าจึงไม่เศร้าโศก

(พระโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงได้กล่าวว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

น โสจนาย ปริเทวนาย

อตฺโถ จ ลพฺโภ (๑) อปิ อปฺปโกปิ

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา

ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ก. ลพฺภา
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ความเศร้าโศกและความพิไรรำพัน

ไม่ได้ประโยชน์เลยแม้แต่น้อยนิด

คนที่เศร้าโศกเป็นทุกข์ ศัตรูรู้เข้าแล้วย่อมพอใจ

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยโต จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ น เวธตี อตฺถวินิจฺฉยญฺญู

ปจฺจตฺถิกาสฺส (๑) ทุขิตา ภวนฺติ

ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ม. ปจฺจตฺถิกา เต
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ส่วนคนผู้เป็นบัณฑิตรู้หลักในการวินิจฉัยอรรถคดี

ย่อมไม่สะทกสะท้านในเพราะอันตรายในกาลใด ๆ

เขามีใบหน้าไม่เปลี่ยนแปลง ยังเหมือนเดิม

ศัตรูเห็นเข้าแล้วย่อมเป็นทุกข์

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน

อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ

ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

บุคคลพึงได้ประโยชน์ในที่ใดด้วยประการใด ๆ

คือ ด้วยการร่ายมนต์ ด้วยการปรึกษากับบัณฑิต

ด้วยคำอันเป็นสุภาษิต ด้วยการให้สินจ้างรางวัล

หรือด้วยประเพณี พึงพากเพียรพยายาม

ทำประโยชน์ในที่นั้นด้วยประการนั้น ๆ

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑ในอรรถกถาแปลว่า ด้วยวงศ์ตระกูล (ขุ.ชา.อ. ๔/๙๘/๔๒๕)
บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยโต จ ชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย

มยา วา (๑) อญฺเญน วา เอส อตฺโถ

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย

กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิทานีติ.

ตจสารชาตกํ อฏฺฐมํ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.ม. มยาว
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

อนึ่ง ในกาลใดบัณฑิตรู้ว่า

ประโยชน์นี้เราหรือบุคคลอื่นไม่พึงได้รับ

แม้ในกาลนั้นบัณฑิตก็ไม่ควรเศร้าโศก พึงอดกลั้น

ด้วยคิดเสียว่า กรรมเป็นของมั่นคง บัดนี้ เราจะทำอะไรได้

ตจสารชาดกที่ ๘ จบ