พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปัญจกนิบาต · วรรณาโรหวรรค
๑๐. ปลาสชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๙๘–๘๐๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในวรรณาโรหวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปัญจกนิบาต วรรณาโรหวรรค ปลาสชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๓๖–๒๓๘
{๗๙๗} [๘๐๕] อันธรรมดาตัณหาเป็นสิ่งที่กว้างขวางอยู่ ณ เบื้องบน ทำให้ เต็มได้ยาก มักเป็นไปตามอำนาจของความปรารถนา เพราะ ฉะนั้นชนเหล่าใดมากำหนัดยินดีตัณหานั้นชนเหล่านั้น จึงต้องทูนจักรกรดไว้
๑๐. ปลาสชาดก (๓๗๐)
ว่าด้วยเหตุที่จะต้องหนีจากไป
(พญาหงส์โพธิสัตว์ปรึกษากับปลาสเทวดาว่า)
{๗๙๘} [๘๐๖] พญาหงส์ได้กล่าวกะปลาสเทวดา (เทวดาประจำต้นทองกวาว) ว่า ‘ดูก่อนสหาย ต้นไทรเกิดติดอยู่ที่ค่าคบของท่านแล้ว มันเจริญ ขึ้นแล้วจะตัดสิ่งอันเป็นที่รักของท่านเสีย’(ปลาสเทวดาไม่เชื่อคำของพญาหงส์ จึงกล่าวว่า)
{๗๙๙} [๘๐๗] ต้นไทรจงเจริญเติบโตเถิด ข้าพเจ้าจะเป็นที่พึ่งมันเองและมันก็จักเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้า เหมือนมารดาบิดาเป็นที่พึ่งของบุตรแล้ว บุตรกลับเป็นที่พึ่งของมารดาบิดาฉะนั้น(พญาหงส์กล่าวว่า)
{๘๐๐} [๘๐๘] เพราะเหตุที่ท่านให้ต้นไม้ที่น่ากลัวดุจข้าศึกเจริญขึ้นอยู่ที่ค่าคบ ข้าพเจ้าจึงขอบอกท่านแล้วจะไป ความเจริญแห่งต้นไทรนั้น ไม่ชอบใจข้าพเจ้าเลย
(ต่อมาปลาสเทวดานั้นคร่ำครวญอยู่ว่า)
{๘๐๑} [๘๐๙] บัดนี้ต้นไทรนี้ทำให้เรากลัวภัยอันใหญ่หลวงได้มาถึงเราแล้ว เพราะไม่รู้สึกถึงคำพูดอันใหญ่หลวงซึ่งควรเปรียบด้วยขุนเขา สิเนรุราชของพญาหงส์(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า)
{๘๐๒} [๘๑๐] ผู้ใดเมื่อกำลังเจริญอยู่ ทำที่พึ่งอาศัยให้พินาศไปเสีย ความเจริญของผู้นั้นท่านผู้ฉลาดไม่สรรเสริญ นักปราชญ์รังเกียจความพินาศ จึงเพียรพยายามที่จะตัดรากเหง้าของความพินาศนั้นเสีย
- ๑รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ ท่านจัดรวมไว้กับอัฑฒวรรคที่ ๓
๓. อัฑฒวรรค
๑. ทีฆีติโกสลชาดก (๓๗๑)
ว่าด้วยเวรย่อมไม่ระงับด้วยเวร
(ทีฆาวุกุมารโพธิสัตว์กราบทูลพระเจ้าพรหมทัตว่า)
{๘๐๓} [๘๑๑] ข้าแต่พระมหาราชเมื่อพระองค์ตกอยู่ในอำนาจของข้า พระองค์อย่างนี้แล้วเหตุที่จะปลดเปลื้องพระองค์ให้พ้นจาก ทุกข์ไปได้มีอยู่หรือ(พระราชาตรัสว่า)
{๘๐๔} [๘๑๒] พ่อเอ๋ย เมื่อฉันตกอยู่ในอำนาจของเธออย่างนี้แล้ว เหตุอันใด ที่จะเปลื้องฉันให้พ้นจากทุกข์ไปไม่มีหรอก
(ทีฆาวุกุมารโพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๘๐๕} [๘๑๓] ข้าแต่พระมหาราชเมื่อถึงคราวตายเว้นสุจริตและวาจา สุภาษิตเสียเหตุอย่างอื่นย่อมป้องกันไม่ได้ทรัพย์นอกนี้ ก็เหมือนกัน{๘๐๖} [๘๑๔] คนเหล่าใดจองเวรกันไว้ว่า ‘คนโน้นได้ด่าเรา คนโน้นได้ตีเรา คนโน้นได้ชนะเรา คนโน้นได้ลักสิ่งของของเราไป’ เวรของคนเหล่านั้นย่อมไม่ระงับได้[๘๑๕] ส่วนคนเหล่าใดไม่จองเวรกันไว้ว่า ‘คนโน้นได้ด่าเรา คนโน้น ได้ตีเรา คนโน้นได้ชนะเรา คนโน้นได้ลักสิ่งของของเราไป’ เวรของคนเหล่านั้นย่อมระงับได้
จบ ๑๐. ปลาสชาดก