พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปัญจกนิบาต · วรรณาโรหวรรค
๕. อหิตุณฑิกชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๗๓–๗๗๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรณาโรหวรรคมี ๔ ฉบับ
๓๖๕. อหิตุณฺฑิกชาตก (๕)
๕. อหิตุณฑิกชาดก (๓๖๕)
ว่าด้วยหมองู
(หมองูกล่าวกับลิงว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปัญจกนิบาต วรรณาโรหวรรค อหิตุณฑิกชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๓๔–๑๓๕ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๑๔–๒๑๕
ธุตฺโตมฺหิ สมฺม สุมุข ชูเต อกฺขปราชิโต
หเรหิ (๑) อมฺพปกฺกานิ วีริยนฺเต ภกฺขยามเส.
- ๑สี.อิ. เสเวหิ
นี่เพื่อนผู้มีใบหน้างาม
เราเป็นนักเลงแพ้การพนันสะกา
เจ้าจงโยนมะม่วงสุกมาให้บ้าง
เราจะได้กินมะม่วงเพราะความพยายามของเจ้า
(ลิงได้ฟังดังนั้น จึงได้กล่าวว่า)
อลิกํ วต มํ สมฺม อภูเตน ปสํสสิ
โก เต สุโต วา ทิฏฺโฐ วา สุมุโข นาม มกฺกโฏ.
นี่เพื่อน ท่านสรรเสริญข้าพเจ้า
ผู้มีปกติหลุกหลิกด้วยคำไม่จริงเลย
ท่านได้ยินหรือได้เห็นลิงตัวไหนบ้างที่มีใบหน้างาม
อชฺชาปิ เม ตํ มนสิ (๑) ยํ มํ ตฺวํ อหิตุณฺฑิก
ธญฺญาปณํ ปวิสิตฺวา มตฺโต (๒) ฉาตํ หนาสิ มํ.
- ๑ม. เต มํ สรสิ
- ๒ม. มุตฺโต
นี่หมองู การที่ท่านเข้าไปยังร้านขายข้าวเปลือกเมาแล้ว
เฆี่ยนตีข้าพเจ้าผู้หิวโหย ยังฝังใจข้าพเจ้าอยู่จนทุกวันนี้
ตาหํ สรํ ทุกฺขเสยฺยํ อปิ รชฺชมฺปิ การเย
เนวาหํ ยาจิโต ทชฺชํ ตถา หิ ภยตชฺชิโต.
ข้าพเจ้าเมื่อระลึกถึงการนอนอันเป็นทุกข์นั้นอยู่
ถึงแม้ท่านจะให้ครองราชสมบัติ แล้วขอมะม่วงก็ไม่ยอมให้
เพราะข้าพเจ้าถูกท่านคุกคามอย่างน่ากลัวเช่นนั้น
ยญฺจ ชญฺญา กุเล ชาตํ คพฺเภ ติตฺตํ อมจฺฉรึ
เตน สขิญฺจ มิตฺตญฺจ ธีโร สนฺธาตุมรหตีติ.
อหิตุณฺฑิกชาตกํ ปญฺจมํ.
นักปราชญ์ควรผูกความเป็นเพื่อนมิตรไมตรีกับคนผู้ที่ตนรู้ว่า
มีชาติตระกูล มีความอิ่มในครรภ์ ไม่ตระหนี่
อหิตุณฑิกชาดกที่ ๕ จบ
- ๑มีความอิ่มในครรภ์ หมายถึงบุคคลผู้อิ่มด้วยโภชนะรสดีในครรภ์แห่งมารดาก็ตาม (อยู่ในครรภ์ก็ได้รับ การบำรุงดี) หรือในห้องนอนที่ประดับตกแต่งไว้แล้วก็ตาม (คลอดแล้วก็ได้รับการบำรุงดี) เป็นคนไม่กำพร้า ด้วยหวังใช้สอยโภคสมบัติ ควรผูกมิตรกับคนเช่นนี้ (ขุ.ชา.อ. ๔/๘๔/๔๑๘)
จบ ๕. อหิตุณฑิกชาดก