พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ติกนิบาต · สังกัปปวรรค
๙. ติรีติวัจฉชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๗๖–๓๗๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในสังกัปปวรรคมี ๔ ฉบับ
๒๕๙. ติรีฏวจฺฉชาตก (๙)
๙. ติรีฏวัจฉชาดก (๒๕๙)
ว่าด้วยติรีฏวัจฉดาบส
(อุปราชเข้าไปเฝ้าพระราชาถวายบังคมแล้ว กราบทูลว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ติกนิบาต สังกัปปวรรค ติรีติวัจฉชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๗๗–๗๗ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๒๕–๑๒๖
นยิมสฺส วิชฺชามยมตฺถิ กิญฺจิ
น พนฺธโว โน ปน เต สหาโย
อถ เกน วณฺเณน ติรีฏวจฺโฉ (๑)
เตทณฺฑิโก ภุญฺชติ อคฺคปิณฺฑํ.
- ๑ก.ม. ติริติวจฺโฉ. เอวมุปริปิ
กรรมอะไร ๆ ที่สำเร็จด้วยวิชาของดาบสนี้ไม่มีเลย
อนึ่ง ดาบสนี้เป็นพระญาติ เป็นพระสหายของพระองค์ก็หามิได้
เมื่อเป็นเช่นนั้น เพราะเหตุไร
ติรีฏวัจฉดาบสผู้มีปกติถือไม้ ๓ ท่อน เที่ยวไป
จึงบริโภคโภชนะมีรสเลิศเล่า
(พระราชาทรงสรรเสริญคุณของติรีฏวัจฉดาบสโพธิสัตว์ว่า)
- ๑ไม้ ๓ ท่อน ในที่นี้หมายถึงไม้ที่จะนำไปทำขาตั้งหม้อน้ำหรือคนโทน้ำ (ขุ.ชา.อ. ๔/๒๕/๔๘)
อาปาสุ เม ยุทฺธปราชิตสฺส
เอกสฺส กตฺวา วิวนสฺมิ โฆเร
ปสารยี กิจฺฉคตสฺส ปาณึ
เตนูทตารึ ทุขสมฺปเรโต.
เมื่อพ่อแพ้ในการรบ
ตกอยู่ในอันตรายแต่ผู้เดียว
ดาบสนั้นได้ทำการอนุเคราะห์ ยื่นมือช่วยเหลือ
พ่อผู้ตกยากอยู่ในป่าใหญ่อันทารุณ
เพราะการช่วยเหลือนั้น
พ่อผู้กำลังเผชิญทุกข์อยู่ก็ขึ้นจากบ่อน้ำได้
เอตสฺส กิจฺเจน อิธานุปตฺโต
เวสายิโน วิสยา ชีวโลเก
ลาภารโห ตาต ติรีฏวจฺโฉ
เทถสฺส โภคํ ยชถญฺจ (๑) ยญฺญนฺติ.
ติรีฏวจฺฉชาตกํ นวมํ.
- ๑ก. ยชิตญฺจ, สี.อิ. ยชตญฺจ
พ่อผู้ดำรงอยู่ในมนุษยโลกนี้
กำลังตกอยู่ในวิสัยของพญามัจจุราช มาถึงสถานที่นี้ได้
เพราะการช่วยเหลืออันแสนยากของดาบสนั้น
ลูกเอ๋ย ติรีฏวัจฉดาบสเป็นผู้สมควรแก่ลาภ
พวกเจ้าจงถวายปัจจัยที่ควรบริโภค
จงบูชาด้วยปัจจัยที่ควรบูชาแก่ท่านเถิด
ติรีฏวัจฉชาดกที่ ๙ จบ
- ๑ลาภ ในที่นี้หมายถึงการได้ปัจจัย ๔ (ขุ.ชา.อ. ๔/๒๗/๔๙)
จบ ๙. ติรีติวัจฉชาดก