arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · อัฏฐกนิบาต

๗. อินทริยชาดก

เล่ม ๒๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๑๗๑–๑๑๗๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในอัฏฐกนิบาตมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต อินทริยชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๑๖–๓๑๘

หน้า ๓๑๖

[๑๑๙๕] ขอถวายพระพรเจติยราช ถ้าพระองค์ตรัสวาจาสัตย์ พระองค์ ก็จะประทับอยู่ได้เหมือนเดิม ถ้าพระองค์ยังตรัสเท็จอยู่ ก็จะ ถูกแผ่นดินสูบลึกยิ่งไปกว่านี้ไปอีก{๑๑๖๙} [๑๑๙๖] พระราชาพระองค์ใดทรงทราบอยู่เมื่อถูกถามปัญหาแล้ว แกล้งตรัสแก้ปัญหานั้นไปเสียอย่างอื่น พระราชาพระองค์นั้น จะไม่มีพระราชโอรส ถ้ามี ก็จะพากันตีจากไปคนละทิศละทาง[๑๑๙๗] ขอถวายพระพรเจติยราช ถ้าพระองค์ตรัสวาจาสัตย์ พระองค์ ก็จะประทับอยู่ได้เหมือนเดิม ถ้าพระองค์ยังตรัสเท็จอยู่ ก็จะ ถูกแผ่นดินสูบลึกยิ่งกว่านี้ไปอีก(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า)

{๑๑๗๐} [๑๑๙๘] พระเจ้าเจติยราชนั้นแต่ก่อนเคยเสด็จท่องเที่ยวไปในอากาศได้ ภายหลังถูกพระฤๅษีสาปแล้วก็เสื่อมอำนาจถึงกำหนดเวลา ของตนแล้วก็ถูกแผ่นดินสูบ[๑๑๙๙] เพราะเหตุนั้นแล บัณฑิตทั้งหลายจึงไม่สรรเสริญฉันทาคติ บุคคลไม่พึงเป็นผู้มีจิตถูกฉันทาคติเป็นต้นประทุษร้าย พึงกล่าวแต่คำ จริงเท่านั้น

๗. อินทริยชาดก (๔๒๓)

ว่าด้วยความดี ๔ ระดับ

(สรภังคดาบสโพธิสัตว์กล่าวกะนารทดาบสผู้ตกอยู่ในอำนาจอินทรีย์ว่า)

{๑๑๗๑} [๑๒๐๐] ดูก่อนนารทะ บุรุษใดตกอยู่ในอำนาจแห่งอินทรีย์๖ เพราะกาม บุรุษนั้นละโลกทั้งสองคือมนุษยโลกและเทวโลกไปแล้วย่อมเกิด ในอบายมีนรกเป็นต้น แม้ยังมีชีวิตอยู่ก็ซีดเซียว

หน้า ๓๑๗

{๑๑๗๒} [๑๒๐๑] ต่อจากความสุขก็เป็นความทุกข์ ต่อจากความทุกข์ก็เป็นความ สุขส่วนเธอนั้นประสบความทุกข์มากกว่าความสุขเธอจง หวังความสุขอันประเสริฐเถิด

{๑๑๗๓} [๑๒๐๒] ในเวลาเกิดความลำบาก บุคคลใดอดทนต่อความลำบากได้ ไม่เป็นไปตามความลำบาก บุคคลนั้นจัดเป็นนักปราชญ์ย่อม ประสบโยคสุข อันเป็นที่สุดแห่งความลำบากได้

{๑๑๗๔} [๑๒๐๓] เธอไม่ควรเคลื่อนจากธรรมทั้งเพราะปรารถนากามทั้งหลาย ทั้งเพราะเหตุที่ไม่เป็นประโยชน์ และเพราะเหตุที่เป็นประโยชน์ ถึงเธอจะทำความสุขในฌานที่สำเร็จแล้วให้นิราศไป ก็ไม่ควร จะเคลื่อนจากธรรมเลย(กาฬเทวิลดาบสกล่าวสอนนารทดาบสผู้เป็นน้องชายว่า)

{๑๑๗๕} [๑๒๐๔] สำหรับผู้ครองเรือน ความขยันเป็นความดีชั้นต้น การที่แบ่งปันก่อนจึงบริโภคต้วยตนเองเป็นความดีชั้นสองเมื่อได้ประโยชน์ ก็ไม่ระเริงใจด้วยความมัวเมาเป็นความดีชั้นสาม เมื่อประโยชน์เสื่อมไป ก็ไม่มีความลําบากเป็นความดีชั้นสี่(พระศาสดาตรัสว่า)

{๑๑๗๖} [๑๒๐๕] เทวิลดาบสผู้สงบระงับได้พร่ำสอนความเป็นบัณฑิตด้วยคำมี ประมาณเท่านี้ว่า ‘ไม่มีสิ่งใดที่จะเลวไปกว่าการที่บุคคลตกอยู่ ในอำนาจอินทรีย์ทั้งหลายนี้เลย

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑โยคสุข หมายถึงความสุขอันเกิดจากการประกอบความเพียรหรือฌานสุข (ขุ.ชา.อ. ๕/๒๗๗)
หน้า ๓๑๘

(เปรตกราบทูลพระเจ้าสีพีว่า)

{๑๑๗๗} [๑๒๐๖] ข้าแต่พระเจ้าสีวิราชบุคคลเช่นข้าพระองค์ถึงความย่อยยับ เหมือนตกอยู่ในเงื้อมมือของพวกศัตรูทำให้ยศเหล่านี้คือ การงาน ความรู้ ความขยัน การวิวาหะ ศีล และความอ่อนโยนให้เสื่อมไป จึงมาเกิดเป็นเปรตเพราะกรรมของตน{๑๑๗๘} [๑๒๐๗] ข้าพระองค์นั้นเหมือนกับคนที่เสื่อมทรัพย์นับพันไม่มีพวก ไม่มีที่พึ่งพา ปราศจากอริยธรรม มีสภาพเหมือนเปรต

{๑๑๗๙} [๑๒๐๘] ข้าพระองค์ทำสัตว์ทั้งหลายที่รักความสุขให้ได้รับความทุกข์ จึง ได้รับสภาพอย่างนี้ข้าพระองค์นั้นไม่ได้ประสบความสุขเลย เหมือนอยู่ในกองไฟ

๘. อาทิตตชาดก (๔๒๔)

ว่าด้วยการให้ทานกับการรบเสมอกัน

(พระปัจเจกพุทธเจ้าผู้เป็นสังฆเถระอนุโมทนาแด่พระเจ้าโรรุวมหาราช ผู้เป็นพระโพธิสัตว์พร้อมทั้งพระเทวีว่า)

{๑๑๘๐} [๑๒๐๙] เมื่อเรือนถูกไฟไหม้บุคคลผู้เป็นเจ้าของขนเอาสิ่งของอันใด ออกไปได้ สิ่งของอันนั้นย่อมเป็นประโยชน์แก่เจ้าของนั้น แต่ ของในเรือนที่ถูกไฟไหม้ย่อมไม่เป็นประโยชน์แก่เขาต่อไป{๑๑๘๑} [๑๒๑๐] โลกถูกไฟคือชราและมรณะเผาแล้วอย่างนี้ บุคคลพึงนำสิ่งของออกเสียด้วยการให้ทาน สิ่งของที่ให้แล้ว จะน้อยก็ตาม มากก็ตาม ชื่อว่าเป็นอันนำออกดีแล้ว

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑สามคาถาที่เปรตกล่าว เป็นข้อความที่สรภังคดาบสโพธิสัตว์กล่าวสอนนารทดาบสโดยยกอดีตนิทาน เรื่องพราหมณมาณพผู้หนึ่งชอบฆ่าสัตว์กินเป็นอาหารตายไปเกิดเป็นเปรตเฝ้าป่าและได้พบกับพระเจ้า สีพีที่ประสงค์จะล่าสัตว์ป่าเสวยเป็นอาหารจึงเตือนมิให้กระทำมาประกอบ (ขุ.ชา.อ. ๕I๒๗๙)