arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ฉักกนิบาต · อาวาริยวรรค

๑๐. นันทิยมิคราชชาดก

เล่ม ๒๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๘๙๙–๙๐๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในอาวาริยวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ฉักกนิบาต อาวาริยวรรค นันทิยมิคราชชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๕๗–๒๕๙

หน้า ๒๕๗

(นกทั้งหลายไม่รู้ว่ากานั้นทุศีลจึงพากันสรรเสริญว่า)

{๘๙๔} [๙๐๖] กาตัวนี้เจริญจริงหนอ ประพฤติธรรมอย่างสูง ยืนด้วยขาข้างเดียว ช่วยพร่ำสอนแต่ธรรมแก่พวกเรา

(พญานกโพธิสัตว์เรียกพวกนกให้มาคอยดูแล้วกำจัดกาเสียว่า)

{๘๙๕} [๙๐๗] ท่านทั้งหลายไม่รู้จักปกติของมันจึงพากันสรรเสริญเพราะ ความไม่รู้เท่าทัน มันกินไข่และลูกนกแล้วก็ร้องว่า ‘ธัมโม ธัมโม’[๙๐๘] กาตัวนี้พูดด้วยวาจาอย่างหนึ่งทำด้วยกายเป็นอีกอย่างหนึ่ง ประพฤติธรรมเพียงวาจา แต่ไม่ทำด้วยกาย เพราะฉะนั้น มัน ไม่ได้ตั้งอยู่ในธรรมเลย{๘๙๗} [๙๐๙] กาตัวนี้เจรจาอ่อนหวาน แต่รู้ใจได้ยาก ปกปิดตัวจริงไว้ เหมือนงูเห่าอยู่ในโพรงมันยกธรรมเป็นธงชัย คนโง่รู้ไม่เท่าทัน จึงยกย่องมันว่าเป็นสาธุในหมู่บ้านและในนิคม{๘๙๘} [๙๑๐] ท่านทั้งหลายจงช่วยกันทำร้ายกาชั่วตัวนี้ด้วยจะงอยปาก ด้วยปีก และด้วยเท้าให้มันพินาศไป กาตัวนี้ไม่ควรจะอยู่ร่วมกับพวกเรา

๑๐. นันทิยมิคราชชาดก (๓๘๕)

ว่าด้วยพญาเนื้อนันทิยะ

(พ่อและแม่ของพญาเนื้อนันทิยะผู้เป็นโพธิสัตว์ต้องการจะพบลูก จึง ฝากข่าวไปกะพราหมณ์คนหนึ่งว่า)

{๘๙๙} [๙๑๑] ข้าแต่พราหมณ์ ถ้าท่านจะไปยังเมืองสาเกต โปรดช่วยส่งข่าว ถึงเนื้อลูกชายของข้าพเจ้าชื่อนันทิยะ ผู้อยู่ในพระราชอุทยาน อัญชนวันด้วยว่า ‘พ่อแม่ของเจ้าแก่แล้ว ปรารถนาจะได้พบเจ้า’

หน้า ๒๕๘

(พญาเนื้อนันทิยะประกาศข้อความนี้ว่า)

{๙๐๐} [๙๑๒] ดูก่อนพราหมณ์ข้าพเจ้าได้อาหารคือนํ้าและหญ้าของ พระราชา เมื่อข้าพเจ้ายังไม่ทำกิจของพระราชาให้เป็นผลสำเร็จ ก็ไม่สามารถจะบริโภคราชทรัพย์เปล่า ๆ ได้{๙๐๑} [๙๑๓] เมื่อใด ข้าพเจ้าจะยืนหันข้างให้พระราชาผู้ทรงพระแสงธนูยิง เมื่อนั้น ข้าพเจ้าก็จะพ้นจากมรณภัย มีความสบายใจได้พบเห็นมารดา(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า)

{๙๐๒} [๙๑๔] เมื่อก่อน เราเป็นพญาเนื้อชื่อว่านันทิยะ มีรูปงาม มี ๔ เท้า อาศัยพระราชอุทยานของพระเจ้าโกศล{๙๐๓} [๙๑๕] พระเจ้าโกศลเสด็จมาที่พระราชอุทยานอัญชนวันนั้น ทรงโก่งธนู สอดลูกศรหมายจะทรงยิงเรา

{๙๐๔} [๙๑๖]เมื่อใด เรายืนหันข้างให้พระเจ้าโกศลผู้ทรงพระแสงธนูยิง เมื่อนั้น เราก็พ้นจากมรณภัย มีความสบายใจกลับมาหามารดา

จบ อาวาริยวรรคที่ ๑

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อาวาริยชาดก ๒. เสตเกตุชาดก

๓. ทรีมุขชาดก ๔. เนรุชาดก

๕. อาสังกชาดก ๖. มิคโลปชาดก

๗. สิริกาฬกัณณิชาดก ๘. กุกกุฏชาดก

๙. ธัมมัทธชาดก ๑๐. นันทิยมิคราชชาดก

หน้า ๒๕๙

๒. ขุรปุตตวรรค

๑. ขุรปุตตชาดก (๓๘๖)

ว่าด้วยผู้ไม่รู้จักคุณค่าของตน

(ม้าสินธพกล่าวกะแพะซึ่งเป็นท้าวสักกะผู้เป็นพระโพธิสัตว์จำแลงร่าง มาเพื่อทรงช่วยพระเจ้าเสนกะผู้โง่เขลาให้พ้นมรณภัยว่า){๙๐๕} [๙๑๗] เป็นความจริงทีเดียวที่บัณฑิตทั้งหลายกล่าวไว้ว่าแพะเป็นสัตว์ที่ โง่เขลา ดูแพะโง่สิ ช่างไม่รู้จักสิ่งที่ควรทำในที่ลับและในที่แจ้งเสียเลย(แพะท้าวสักกะจำแลงกล่าวว่า)

{๙๐๖} [๙๑๘] ดูก่อนเจ้าลูกลาผู้สหายเอ๋ย แม้เจ้าก็โง่ เจ้าจงรู้ตัวเถิด เพราะ เจ้าถูกเขาผูกด้วยเชือกจนมีปากเบี้ยว หน้าคว่ำ{๙๐๗} [๙๑๙] แน่ะสหาย ความโง่ของเจ้ายังมีอยู่อีก คือ ที่เขาแก้เจ้าออก แล้วก็ไม่หนีไปเสีย แน่ะสหาย พระเจ้าเสนกะที่เจ้าลากไปนั้น ยังโง่กว่าเจ้าเสียอีก(ม้าสินธพได้ฟังแล้วจึงกล่าวว่า)

{๙๐๘} [๙๒๐] ดูก่อนพญาแพะผู้สหาย นัยว่าท่านรู้ว่าเราเป็นผู้โง่เขลา แต่ เพราะเหตุไรเล่า พระเจ้าเสนกะจึงโง่เขลากว่า ขอเจ้าจงบอก เหตุที่เราถามนั้นเถิด

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ขรปุตตวรรค ขรปุตตชาดก (พระบาลีบางฉบับและอรรถกถา)