พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ฉักกนิบาต · อาวาริยวรรค
๑๐. นันทิยมิคราชชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๘๙๙–๙๐๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในอาวาริยวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ฉักกนิบาต อาวาริยวรรค นันทิยมิคราชชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๕๗–๒๕๙
(นกทั้งหลายไม่รู้ว่ากานั้นทุศีลจึงพากันสรรเสริญว่า)
{๘๙๔} [๙๐๖] กาตัวนี้เจริญจริงหนอ ประพฤติธรรมอย่างสูง ยืนด้วยขาข้างเดียว ช่วยพร่ำสอนแต่ธรรมแก่พวกเรา
(พญานกโพธิสัตว์เรียกพวกนกให้มาคอยดูแล้วกำจัดกาเสียว่า)
{๘๙๕} [๙๐๗] ท่านทั้งหลายไม่รู้จักปกติของมันจึงพากันสรรเสริญเพราะ ความไม่รู้เท่าทัน มันกินไข่และลูกนกแล้วก็ร้องว่า ‘ธัมโม ธัมโม’[๙๐๘] กาตัวนี้พูดด้วยวาจาอย่างหนึ่งทำด้วยกายเป็นอีกอย่างหนึ่ง ประพฤติธรรมเพียงวาจา แต่ไม่ทำด้วยกาย เพราะฉะนั้น มัน ไม่ได้ตั้งอยู่ในธรรมเลย{๘๙๗} [๙๐๙] กาตัวนี้เจรจาอ่อนหวาน แต่รู้ใจได้ยาก ปกปิดตัวจริงไว้ เหมือนงูเห่าอยู่ในโพรงมันยกธรรมเป็นธงชัย คนโง่รู้ไม่เท่าทัน จึงยกย่องมันว่าเป็นสาธุในหมู่บ้านและในนิคม{๘๙๘} [๙๑๐] ท่านทั้งหลายจงช่วยกันทำร้ายกาชั่วตัวนี้ด้วยจะงอยปาก ด้วยปีก และด้วยเท้าให้มันพินาศไป กาตัวนี้ไม่ควรจะอยู่ร่วมกับพวกเรา
๑๐. นันทิยมิคราชชาดก (๓๘๕)
ว่าด้วยพญาเนื้อนันทิยะ
(พ่อและแม่ของพญาเนื้อนันทิยะผู้เป็นโพธิสัตว์ต้องการจะพบลูก จึง ฝากข่าวไปกะพราหมณ์คนหนึ่งว่า)
{๘๙๙} [๙๑๑] ข้าแต่พราหมณ์ ถ้าท่านจะไปยังเมืองสาเกต โปรดช่วยส่งข่าว ถึงเนื้อลูกชายของข้าพเจ้าชื่อนันทิยะ ผู้อยู่ในพระราชอุทยาน อัญชนวันด้วยว่า ‘พ่อแม่ของเจ้าแก่แล้ว ปรารถนาจะได้พบเจ้า’
(พญาเนื้อนันทิยะประกาศข้อความนี้ว่า)
{๙๐๐} [๙๑๒] ดูก่อนพราหมณ์ข้าพเจ้าได้อาหารคือนํ้าและหญ้าของ พระราชา เมื่อข้าพเจ้ายังไม่ทำกิจของพระราชาให้เป็นผลสำเร็จ ก็ไม่สามารถจะบริโภคราชทรัพย์เปล่า ๆ ได้{๙๐๑} [๙๑๓] เมื่อใด ข้าพเจ้าจะยืนหันข้างให้พระราชาผู้ทรงพระแสงธนูยิง เมื่อนั้น ข้าพเจ้าก็จะพ้นจากมรณภัย มีความสบายใจได้พบเห็นมารดา(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า)
{๙๐๒} [๙๑๔] เมื่อก่อน เราเป็นพญาเนื้อชื่อว่านันทิยะ มีรูปงาม มี ๔ เท้า อาศัยพระราชอุทยานของพระเจ้าโกศล{๙๐๓} [๙๑๕] พระเจ้าโกศลเสด็จมาที่พระราชอุทยานอัญชนวันนั้น ทรงโก่งธนู สอดลูกศรหมายจะทรงยิงเรา
{๙๐๔} [๙๑๖]เมื่อใด เรายืนหันข้างให้พระเจ้าโกศลผู้ทรงพระแสงธนูยิง เมื่อนั้น เราก็พ้นจากมรณภัย มีความสบายใจกลับมาหามารดา
จบ อาวาริยวรรคที่ ๑
รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อาวาริยชาดก ๒. เสตเกตุชาดก
๓. ทรีมุขชาดก ๔. เนรุชาดก
๕. อาสังกชาดก ๖. มิคโลปชาดก
๗. สิริกาฬกัณณิชาดก ๘. กุกกุฏชาดก
๙. ธัมมัทธชาดก ๑๐. นันทิยมิคราชชาดก
ว่าด้วยผู้ไม่รู้จักคุณค่าของตน
(ม้าสินธพกล่าวกะแพะซึ่งเป็นท้าวสักกะผู้เป็นพระโพธิสัตว์จำแลงร่าง มาเพื่อทรงช่วยพระเจ้าเสนกะผู้โง่เขลาให้พ้นมรณภัยว่า){๙๐๕} [๙๑๗] เป็นความจริงทีเดียวที่บัณฑิตทั้งหลายกล่าวไว้ว่าแพะเป็นสัตว์ที่ โง่เขลา ดูแพะโง่สิ ช่างไม่รู้จักสิ่งที่ควรทำในที่ลับและในที่แจ้งเสียเลย(แพะท้าวสักกะจำแลงกล่าวว่า)
{๙๐๖} [๙๑๘] ดูก่อนเจ้าลูกลาผู้สหายเอ๋ย แม้เจ้าก็โง่ เจ้าจงรู้ตัวเถิด เพราะ เจ้าถูกเขาผูกด้วยเชือกจนมีปากเบี้ยว หน้าคว่ำ{๙๐๗} [๙๑๙] แน่ะสหาย ความโง่ของเจ้ายังมีอยู่อีก คือ ที่เขาแก้เจ้าออก แล้วก็ไม่หนีไปเสีย แน่ะสหาย พระเจ้าเสนกะที่เจ้าลากไปนั้น ยังโง่กว่าเจ้าเสียอีก(ม้าสินธพได้ฟังแล้วจึงกล่าวว่า)
{๙๐๘} [๙๒๐] ดูก่อนพญาแพะผู้สหาย นัยว่าท่านรู้ว่าเราเป็นผู้โง่เขลา แต่ เพราะเหตุไรเล่า พระเจ้าเสนกะจึงโง่เขลากว่า ขอเจ้าจงบอก เหตุที่เราถามนั้นเถิด
- ๑ขรปุตตวรรค ขรปุตตชาดก (พระบาลีบางฉบับและอรรถกถา)
จบ ๑๐. นันทิยมิคราชชาดก