พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ฉักกนิบาต · อาวาริยวรรค
๗. สิริกาฬกัณณิชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๘๖๙–๘๘๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในอาวาริยวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ฉักกนิบาต อาวาริยวรรค สิริกาฬกัณณิชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๕๒–๒๕๕
{๘๖๘} [๘๘๐] ผู้ใดในโลกนี้ไม่เชื่อฟังถ้อยคำของผู้ใหญ่ ผู้นั้นย่อมเป็นเหมือน แร้งที่ละเมิดคำสั่งสอนบินเลยขอบเขตไปทั้งหมดย่อมถึง ความพินาศไปเพราะไม่ทําตามคำสั่งสอนของท่านผู้รู้
๗. สิริกาฬกัณณิชาดก (๓๘๒)
ว่าด้วยสิริกับกาฬกัณณี
(เศรษฐีโพธิสัตว์สนทนากับกาฬกัณณีเทพธิดาว่า)
{๘๖๙} [๘๘๑] ท่านเป็นใครหนอ มีผิวพรรณดำ ไม่น่ารักน่าดูเลย ท่านเป็น ใครหรือเป็นธิดาของใคร พวกเราจะรู้จักท่านได้อย่างไร
(กาฬกัณณีเทพธิดาตอบว่า)
{๘๗๐} [๘๘๒] ดิฉันเป็นธิดาของท้าววิรูปักษ์มหาราช เป็นคนดุร้าย ตัวดำ ไม่มีวาสนา ทวยเทพเรียกฉันว่ากาฬกัณณี ดิฉันขอพักอาศัยอยู่ใน สำนักของท่านสักราตรีหนึ่ง ขอท่านจงให้โอกาสเถิด(เศรษฐีโพธิสัตว์ถามว่า)
{๘๗๑} [๘๘๓] ท่านมีใจมั่นอยู่ในบุรุษผู้มีศีล มีความประพฤติเช่นไร แม่นางกาฬี เราถามท่าน ท่านจงบอกเรา เราจะรู้จักท่านได้อย่างไร(กาฬกัณณีเทพธิดาตอบว่า)
{๘๗๒} [๘๘๔] บุรุษใดชอบลบหลู่ ชอบตีเสมอ ชอบแข่งดี ชอบริษยา ชอบ ตระหนี่ โอ้อวด ได้ทรัพยมาแล้วก็ทำให้พินาศหมดไป บุรุษนั้นเป็นที่รักใคร่ของดิฉัน
{๘๗๓} [๘๘๕] บุรุษใดเป็นคนมักโกรธ ชอบผูกโกรธไว้ ชอบส่อเสียดยุยงให้แตกกัน พูดจากระด้างหยาบคาย บุรุษนั้นเป็นที่รักใคร่ของ ดิฉันยิ่งกว่าบุรุษคนก่อนนั้นอีก{๘๗๔} [๘๘๖] บุรุษที่ไม่รู้จักประโยชน์ของตนว่าสิ่งนี้ควรทำวันนี้สิ่งนี้ควร ทำพรุ่งนี้เป็นคนสำคัญตนว่าดีกว่าเขาเมื่อถูกตักเตือน ก็โกรธเคือง{๘๗๕} [๘๘๗] บุรุษใดปองแต่จะเล่นคะนองเสื่อมจากมิตรทุกคน บุรุษนั้น เป็นที่รักใคร่ของดิฉัน ดิฉันจะไม่มีทุกข์ในตัวเขาเลย
(เศรษฐีโพธิสัตว์ตำหนิกาฬกัณณีเทพธิดานั้นว่า)
{๘๗๖} [๘๘๘] แน่ะนางกาฬี เจ้าจงหลีกไปเสียจากที่นี้ สิ่งที่ทำให้เจ้ารักนั้น ไม่มีในพวกเรา เจ้าจงไปยังชนบท นิคม และราชธานีอื่นเถิด(กาฬกัณณีเทพธิดาได้ฟังดังนั้นก็ไม่พอใจ จึงกล่าวว่า)
{๘๗๗} [๘๘๙] ดิฉันเองก็รู้ว่าสิ่งนั้นไม่มีในตัวท่านคนไม่มีบุญยังมีอยู่ในโลก พวกเขารวบรวมทรัพย์ไว้มากมายฉันและเทพบุตรพี่ชายฉัน ทั้งสองคนช่วยกันผลาญทรัพย์นั้นเสีย(เศรษฐีโพธิสัตว์เห็นสิริเทพธิดา จึงเอ่ยถามว่า)
{๘๗๘} [๘๙๐] ท่านเป็นใครหนอ มีผิวพรรณเหมือนทิพย์ ยืนเรียบร้อยอยู่ที่ แผ่นดินท่านเป็นใครหรือเป็นธิดาของใครเราจะรู้จักท่านอย่างไร
(สิริเทพธิดาตอบว่า)
{๘๗๙} [๘๙๑] ดิฉันเป็นธิดาของท้าวธตรฐมหาราชผู้มีสิริ ดิฉันก็มีสิริและมีบุญ ทวยเทพเรียกดิฉันว่าผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน ดิฉันขอพักอาศัยอยู่ในสำนักของท่านสักราตรีหนึ่ง ขอท่านจงให้โอกาสเถิด
(เศรษฐีโพธิสัตว์ถามต่อไปว่า)
{๘๘๐} [๘๙๒] ท่านมีใจมั่นอยู่ในบุรุษผู้มีศีลมีความประพฤติเช่นไร นี่แม่นางลักขี เราถามท่าน ท่านจงบอกเรา เราจะรู้จักท่านได้อย่างไร
(สิริเทพธิดาตอบว่า)
{๘๘๑} [๘๙๓] บุรุษใดเมื่อมีหนาว ร้อน ลม แดด เหลือบ ยุง และสัตว์ เลื้อยคลานเกิดขึ้นก็ครอบงำความหิวและกระหายทั้งหมด ประกอบการงานทั้งหลายไปไม่ขาดตอนทั้งกลางคืนกลางวัน ไม่ทําประโยชน์ที่มาถึงตามกาลให้เสื่อมเสียไปบุรุษนั้นเป็นที่พอใจของดิฉัน ดิฉันมีใจมั่นอยู่ในบุรุษนั้น{๘๘๒} [๘๙๔] อนึ่ง บุรุษใดเป็นคนไม่โกรธ มีไมตริจิต ชอบเสียสละ มีศีล ไม่โอ้อวด เป็นคนตรง ชอบสงเคราะห์ มีวาจาอ่อนหวาน ไพเราะ แม้ได้เป็นใหญ่ก็ยังประพฤติถ่อมตนอยู่ ดิฉันจะเป็นผู้ ไพบูลย์มากในเพราะบุรุษนั้น ดุจคลื่นทะเลปรากฏแก่คนที่มอง ดูสีนํ้าทะเลอยู่{๘๘๓} [๘๙๕] อนึ่ง บุรุษใดประพฤติสังคหธรรมทั้งต่อหน้าและลับหลัง ทั้ง ในมิตรหรือผู้ที่มิใช่มิตร ทั้งในคนที่ประเสริฐกว่า คนที่เสมอกัน หรือคนที่ด้อยกว่าทั้งในคนที่ประพฤติประโยชน์หรือคนที่ ประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ไม่กล่าววาจาหยาบคายในกาลไหน ๆ ดิฉันจะขอภักดีบุรุษนั้น ทั้งเมื่อเขาตายแล้วและเป็นอยู่
{๘๘๔} [๘๙๖] บุรุษใดมีปัญญาน้อยปรารถนาสิริที่น่ารักใคร่ได้คุณอย่าง ใดอย่างหนึ่งบรรดาคุณตามที่กล่าวมาแล้วนี้แล้วลืมเสีย ดิฉัน ขอเว้นบุรุษนั้นผู้ประพฤติเสเพล ลุ่ม ๆ ดอน ๆ เหมือนเว้น หลุมคูถเสียห่างไกลฉะนั้น{๘๘๕} [๘๙๗] บุคคลย่อมทำตัวให้มีวาสนาได้ด้วยตัวเองย่อมทำตัวไม่ให้มี วาสนาด้วยตัวเอง ความมีวาสนาและความไม่มีวาสนาคนอื่น จะทำให้คนอื่นหาได้ไม่
๘. กุกกุฏชาดก (๓๘๓)
ว่าด้วยแมวหลอกไก่
(นางแมวไปที่โคนต้นไม้ที่ไก่เกาะอยู่ อ้อนวอนว่า)
{๘๘๖} [๘๙๘] ข้าแต่ท่านผู้มีขนปีกอันวิจิตรตระการตา มีหงอนงามสง่าอาจ จะไปในอากาศได้โดยฉับพลัน เชิญท่านลงมาจากกิ่งไม้เถิด ฉันจะยอมเป็นภรรยาของท่านเปล่า ๆ(ไก่โพธิสัตว์ตอบไปว่า)
{๘๘๗} [๘๙๙] ดูก่อนแม่นางแมวรูปงามน่ารื่นรมย์ใจ เจ้ามีสี่เท้า เรามีสองเท้า แมวตัวเมียกับไก่ตัวผู้ คู่ควรกันไม่ได้เลย เชิญเจ้าไปแสวงหา ผู้อื่นเป็นสามีเถิด
(นางแมวได้ฟังดังนั้นจึงคิดหาอุบายใหม่ กล่าวว่า)
{๘๘๘} [๙๐๐] ฉันจะยอมเป็นภรรยาสาวผู้ส่งเสียงไพเราะน่ารักสำหรับท่าน ขอท่านจงได้ตัวฉันผู้งดงาม เป็นสาวพรหมจารีด้วยการได้ที่งดงาม
จบ ๗. สิริกาฬกัณณิชาดก