พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ติกนิบาต · อุทปานทูสกวรรค
๗. โรมชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๓๐–๔๓๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในอุทปานทูสกวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ติกนิบาต อุทปานทูสกวรรค โรมชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๕๒–๑๕๓
(พระเจ้ากุรุโพธิสัตว์ตรัสว่า)
{๔๒๘} [๔๒๘] สัตว์ทั้งหลายทั้งที่ถูกเลี้ยงด้วยข้าวทั้งที่มิได้ถูกเลี้ยง ด้วยข้าว ผู้ใดเจาะจงไปขอสัตว์ใดทั้งหมดนั้นไม่ควรถูกปฏิเสธนี้ เป็นถ้อยคำของบุรพาจารย์
{๔๒๙} [๔๒๙] ดูก่อนพราหมณ์ทั้งหลาย เราจะให้ช้างอันควรเป็นราชพาหนะ เป็นราชูปโภค ประกอบด้วยยศประดับด้วยเครื่องประดับ ปกคลุมไปด้วยข่ายทองมีนายควาญประจำเชือกนี้แก่ท่านทั้งหลาย ขอพวกท่านจงไปตามความปรารถนาเถิด
๗. โรมชาดก (๒๗๗)
ว่าด้วยดาบสคิดลวงจับนกพิราบโรมะ
(ดาบสโกงคิดจะลวงจับนกพิราบโพธิสัตว์กิน จึงกล่าวว่า)
{๔๓๐} [๔๓๐] ดูก่อนปักษี เรามาอยู่ในถํ้าแห่งภูเขานี้มากว่า ๕๐ ปี เมื่อก่อน นกทั้งหลายไว้วางใจถึงกับบินมาเกาะมือของเรา
{๔๓๑} [๔๓๑] ดูก่อนท่านผู้มีคอคด แต่บัดนี้นกเหล่านั้นเห็นอะไรจึง ขวนขวายจะพากันไปอาศัยซอกภูเขาอื่น นกเหล่านี้คงจะไม่ให้ ความสำคัญเราเหมือนเมื่อก่อน หรือนกเหล่านี้จากกันไปเสียนาน จึงจำเราไม่ได้ หรือว่าเป็นนกมาใหม่ จึงไม่เข้าใกล้เรา
- ๑ดูก่อนท่านผู้มีคอคด แปลจากบทบาลีว่า วงฺกงฺค หมายถึงนก เพราะนกทั้งหมดเวลาจะบินขึ้นต้องทำคอคดเสียก่อน ในที่นี้เป็นคำร้องเรียกนกพิราบโพธิสัตว์ (ขุ.ชา.อ. ๔/๑๑๘)
(นกพิราบโพธิสัตว์ได้ยินดังนั้น จึงกล่าวว่า)
{๔๓๒} [๔๓๒] พวกเรายังไม่หลงหรอก รู้อยู่ว่าท่านก็คือท่านนั่นแล พวกเรา นั้นก็ไม่ใช่นกอื่นก็แต่ว่าจิตของท่านคิดร้ายในสัตว์เหล่านี้ ดูก่อนอาชีวก เพราะเหตุนั้น พวกเราจึงหวาดกลัวท่าน
๘. มหิสชาดก (๒๗๘)
ว่าด้วยกระบือถือขันติธรรม
(รุกขเทวดากล่าวกะกระบือโพธิสัตว์ว่า)
{๔๓๓} [๔๓๓] ท่านอาศัยเหตุอะไรจึงอดกลั้นทุกข์นี้ต่อลิงที่มีจิตกลับกลอก มักประทุษร้ายมิตรไว้ได้เหมือนอดกลั้นต่อเจ้านายที่ให้สิ่งที่ ต้องการได้ทุกอย่าง{๔๓๔} [๔๓๔] ท่านจงขวิดมันเสีย จงเหยียบมันเสีย ถ้าไม่ห้ามปรามมันบ้าง พวกสัตว์ที่โง่เขลาก็จะเบียดเบียนยิ่งขึ้น
(กระบือโพธิสัตว์กล่าวว่า)
{๔๓๕} [๔๓๕] เมื่อลิงตัวนี้ไปสำศัญกระบือตัวอื่นเหมือนตัวข้าพเจ้าทำ อนาจาร อย่างนี้เข้ากระบือเหล่านั้นก็จะฆ่ามันเสียในที่นั้น ข้าพเจ้าก็จักพ้นจากปาณาติบาตไป
- ๑อาชีวก ในที่นี้หมายถึงดาบสเจ้าเล่ห์ที่บวชเพราะเหตุหาเลี้ยงชีพ (ขุ.ชา.อ. ๔/๑๑๙)
- ๒ทำอนาจาร ในที่นี้หมายถึงการที่ลิงถ่ายปัสสาวะ อุจจาระรดบนหลัง จับที่เขาโย้ไปมา และจับหางโล้เล่น (ขุ.ชา.อ. ๔/๑๒๐)
จบ ๗. โรมชาดก