พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · เอกาทสกนิบาต
๓. ธรรมเทวปุตตชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๑๕–๑๕๒๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๙ ในเอกาทสกนิบาตมี ๔ ฉบับ
ชุณฺหชาตกํ ทุติยํ
๔๕๗. ธมฺมเทวปุตฺตชาตก (๓)
๓. ธัมมเทวปุตตชาดก (๔๕๗)
ว่าด้วยธรรมเทพบุตร
(ธรรมเทพบุตรเชิญอธรรมเทพบุตรมาแล้วกล่าวว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกาทสกนิบาต ธรรมเทวปุตตชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๓๘–๒๔๐ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๕๘–๓๖๐
ยโสกโร ปุญฺญกโรหมสฺมิ
สทตฺถุโต (๑) สมณพฺราหฺมณานํ
มคฺคารโห เทวมนุสฺสปูชิโต
ธมฺโม อหํ เทหิ อธมฺม มคฺคํ.
- ๑ฉ.ม. สทาตฺถุโต
ข้าพเจ้าเป็นผู้สร้างยศ เป็นผู้สร้างบุญ
จนเป็นที่ชมเชยของสมณะและพราหมณ์ทั้งหลายทุกเมื่อ
อธรรมเทพบุตร ข้าพเจ้าเป็นฝ่ายธรรม
เป็นผู้ที่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายบูชาแล้ว
จึงเป็นผู้ควรแก่หนทาง ขอท่านจงให้หนทางเถิด
(อธรรมเทพบุตรกล่าวว่า)
อธมฺมยานํ ทฬฺหมารุหิตฺวา
อสนฺตสนฺโต พลวาหมสฺมิ
ส กิสฺส เหตุมฺหิ ตวชฺช ทชฺชํ
มคฺคํ อหํ ธมฺม อทินฺนปุพฺพํ.
ข้าพเจ้าขึ้นยานฝ่ายอธรรมอย่างมั่นคง
มิได้หวาดหวั่น เป็นผู้ทรงพลัง
เพราะเหตุไร ข้าพเจ้านั้นจะต้องให้หนทาง
ที่ไม่เคยให้แก่ท่านในวันนี้เล่า
(ธรรมเทพบุตรกล่าวว่า)
ธมฺโม หเว ปาตุรโหสิ ปุพฺเพ
ปจฺฉา อธมฺโม อุทปาทิ โลเก
เชฏฺโฐ จ เสฏฺโฐ จ สนนฺตโน จ
อุยฺยาหิ เชฏฺฐสฺส กนิฏฺฐ มคฺคา.
ธรรมแลปรากฏขึ้นก่อน ภายหลังอธรรมจึงเกิดขึ้นในโลก
ข้าพเจ้าเป็นผู้เจริญที่สุด ประเสริฐที่สุด และเก่าแก่กว่า
เพราะเหตุนั้น จงหลีกทางให้พี่ไปเถิด น้องชาย
(อธรรมเทพบุตรกล่าวว่า)
น ยาจนาย นปิ ปาฏิรูปา
น อรหตฺตา (๑) เตหํ ทเทยฺยํ มคฺคํ
ยุทฺธญฺจ โน โหตุ อุภินฺนมชฺช
ยุทฺธสฺมิ โย เชสฺสติ ตสฺส มคฺโค.
- ๑สี.อิ. น อรหติ, ฉ.ม. อรหตา
ข้าพเจ้าก็จะไม่ให้หนทางแก่ท่านเพราะการขอร้อง
เพราะการเจรจาได้ถูกต้อง หรือเพราะเป็นผู้ควรแก่หนทาง
วันนี้เราทั้ง ๒ จงรบกันเถิด
ผู้ใดชนะในการรบ หนทางเป็นของผู้นั้น
(ธรรมเทพบุตรกล่าวว่า)
สพฺพา ทิสา อนุวิสโฏหมสฺมิ
มหพฺพโล อมิตยโส อตุโลฺย
คุเณหิ สพฺเพหิ อุเปตรูโป
ธมฺโม อธมฺม ตฺวํ กถํ วิเชสฺสสิ.
ข้าพเจ้าเป็นผู้ขึ้นชื่อลือชาไปทั่วทิศ
มีพลังมหาศาล มียศหาประมาณมิได้ ไม่มีผู้เทียมเท่า
ประกอบด้วยคุณทั้งปวง เป็นฝ่ายธรรม
อธรรมเทพบุตร ท่านจะชนะได้อย่างไร
โลเหน เว หญฺญติ ชาตรูปํ
น ชาตรูเปน หนนฺติ โลหํ
สเจ อธมฺโม หญฺญติ (๑) ธมฺมมชฺช
อโย สุวณฺณํ วิย ทสฺสเนยฺยํ.
- ๑ฉ.ม. หญฺฉติ
คนเขาใช้เหล็กเท่านั้นตีทอง หาใช้ทองตีเหล็กไม่
วันนี้ถ้าอธรรมกำจัดธรรมได้
เหล็กก็จะพึงน่าดูเหมือนทองคำ
สเจ ตุวํ ยุทฺธพโล อธมฺม (๑)
น ตุยฺห วุฑฺฒา จ ครู จ อตฺถิ
มคฺคญฺจ เต ทมฺมิ ปิยาปฺปิเยน
วาจาทุรุตฺตานิปิ เต ขมามิ.
- ๑สี. ยุทฺธพโลสิธมฺม, อิ. ยุทฺธพโลสธมฺม
อธรรมเทพบุตร ถ้าท่านมีกำลังในการรบ
ผู้หลักผู้ใหญ่และครูของท่านก็จะไม่มี
จะด้วยความพอใจหรือไม่พอใจก็ตาม
ข้าพเจ้าก็จะยอมให้หนทางแก่ท่าน
แม้คำหยาบคายของท่าน ข้าพเจ้าก็ยกโทษให้
(พระผู้มีพระภาคครั้นทรงทราบข้อความนี้จึงได้ตรัสว่า)
อิทญฺจ สุตฺวา วจนํ อธมฺโม
อวํสิโร ปติโต อุทฺธปาโท
ยุทฺธตฺถิโก เว (๑) น ลภามิ ยุทฺธํ
เอตฺตาวตา โหติ หโต อธมฺโม.
- ๑ฉ.ม. เจ
ก็อธรรมเทพบุตรครั้นได้สดับคำนี้แล้ว
ก็ล้มศีรษะปักลง เท้าชี้ขึ้น รำพึงรำพันอยู่ว่า
เราต้องการจะต่อสู้ ยังไม่ทันได้ต่อสู้
อธรรมเทพบุตรได้ถูกกำจัดแล้วด้วยเหตุเพียงเท่านี้
ขนฺตีพโล ยุทฺธพลํ วิเชตฺวา
หนฺตฺวา อธมฺมํ นิหนิตฺว ภูมฺยา
ปายาสิ วิตฺโต อภิรุยฺห สนฺทนํ
มคฺเคเนว อติพโล สจฺจนิกฺกโม.
ธรรมเทพบุตรผู้มีขันติเป็นพลังชนะแล้ว
ฆ่าอธรรมเทพบุตรผู้มีพลังในการรบได้แล้ว
ให้ตกไป ณ ภาคพื้น มีจิตใจปลาบปลื้ม มีพลังกล้าแข็ง
มีความบากบั่นอย่างแท้จริง ขึ้นรถขับไปตามทางนั่นแล
มาตา ปิตา สมณพฺราหฺมณา จ
อสมฺมานิตา ยสฺส สเก อคาเร
อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ
กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ เต (๑)
ยถา อธมฺโม ปติโต อวํสิโร.
- ๑สี.อิ. เตติ นตฺถิ
ผู้ใดไม่ยกย่องนับถือมารดาบิดา
สมณะและพราหมณ์ในเรือนของตน
ผู้เช่นนั้นหลังจากตายไป ทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้แล้ว
ย่อมตกนรกเหมือนอธรรมเทพบุตรล้มศีรษะปักลงแล้ว
มาตา ปิตา สมณพฺราหฺมณา จ
สุสมฺมานิตา ยสฺส สเก อคาเร
อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ
กายสฺส เภทา สุคตึ วชนฺติ เต ๒
ยถาปิ ธมฺโม อภิรุยฺห สนฺทนนฺติ.
ธมฺมเทวปุตฺตชาตกํ (๑) ตติยํ.
- ๑สี.อิ. ธมฺมชาตกํ
ส่วนผู้ใดยกย่องนับถือมารดาบิดา
สมณะและพราหมณ์ในเรือนของตน
ผู้เช่นนั้นหลังจากตายไป ทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้แล้ว
ย่อมไปสู่สุคติเหมือนธรรมเทพบุตรขึ้นรถขับไป
ธัมมเทวปุตตชาดกที่ ๓ จบ
จบ ๓. ธรรมเทวปุตตชาดก