พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย จตุกกนิบาต · โกกิลวรรค
๑. โกกาลิกชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๒๒–๖๒๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในโกกิลวรรคมี ๔ ฉบับ
๔. โกกิลวคฺค
๓๓๑. โกกิลชาตก (๑)
๔. โกกิลวรรค
หมวดว่าด้วยลูกนกดุเหว่า
๑. โกกิลชาดก (๓๓๑)
ว่าด้วยลูกนกดุเหว่า
(อำมาตย์แก้วโพธิสัตว์ ได้กราบทูลพระราชาว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก จตุกกนิบาต โกกิลวรรค โกกาลิกชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๑๒–๑๑๒ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๘๑–๑๘๒
โย เว กาเล อสมฺปตฺเต อติเวลํ ปภาสติ
เอวํ โส นิหโต เสติ โกกิลายิว อตฺรโช.
ผู้ใดพูดเมื่อยังไม่ถึงเวลาพูด ก็พูดเกินเวลา
ผู้นั้นจะถูกกำจัดนอนตายอยู่ เหมือนลูกนกดุเหว่า
น หิ สตฺถํ สุนิสิตํ วิสํ หลาหลามิว (๑)
เอวํ นิกฏฺเฐ (๒) ปาเตติ วาจา ทุพฺภาสิตา ยถา.
- ๑ก. หลาหลํอิว
- ๒ก.ม. นิกฑฺฒ
ธรรมดาศัสตราที่ลับจนคมดีแล้ว
เหมือนยาพิษที่มีพิษร้ายแรงจะให้ตกไปในทันทีหาได้ไม่
เหมือนวาจาที่เป็นทุพภาษิต
ตสฺมา กาเล อกาเล จ (๑) วาจํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต
นาติเวลํ ปภาเสยฺย อปิ อตฺตสมมฺหิ วา.
- ๑ฉ.ม. วา
เพราะฉะนั้น บัณฑิตควรรักษาวาจาไว้
ทั้งในเวลาที่ควรพูดและไม่ควรพูด
ไม่ควรพูดให้เกินเวลาแม้ในบุคคลผู้เสมอกับตน
โย จ กาเล มิตํ ภาเส มติปุพฺโพ วิจกฺขโณ
สพฺเพ อมิตฺเต อาเทติ สุปณฺโณ อุรคามิวาติ. (๑)
โกกิลชาตกํ (๒) ปฐมํ.
- ๑ก. อุรคมฺมิวาติ
- ๒ก.ม.สี.อิ. โกกาลิกชาตกํ
ส่วนผู้ใดมีความคิดเป็นเบื้องหน้า มีปัญญาเครื่องพิจารณา
เห็นประจักษ์ พูดพอเหมาะกับกาลเวลา
ผู้นั้นย่อมจับศัตรูทั้งหมดไว้ได้ดุจนกครุฑจับนาคได้
โกกิลชาดกที่ ๑ จบ
จบ ๑. โกกาลิกชาดก