arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ธรรมบท

๑๒. อัตตวรรค

เล่ม ๒๕

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๒/๒๖ ในธรรมบทมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท อัตตวรรค (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๗๓–๗๖

หน้า ๗๓

๑๒. อัตตวรรค ๓. เรื่องพระปธานิกติสสเถระ

๑๒ . อัตตวรรค

หมวดว่าด้วยเรื่องตน

๑. เรื่องโพธิราชกุมาร

{๒๒} [๑๕๗] หากรู้ว่าตนเป็นที่รักแล้วก็พึงรักษาตนนั้นไว้ให้ดี บัณฑิต พึงประคับประคองตนไว้ตลอดยามทั้ง ๓ ยามใดยามหนี่ง

๒. เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

[๑๕๘] พึงตั้งตนเองไว้ในคุณที่สมควรเสียก่อนแล้วจึงค่อยพร่ำสอน ผู้อื่นในภายหลัง บัณฑิตประพฤติอย่างนี้จึงไม่เศร้าหมอง

๓. เรื่องพระปธานิกติสสเถระ

[๑๕๙] พึงทำตนให้เหมือนอย่างที่พร่ำสอนคนอื่น ผู้ฝึกตนดีแล้ว พึงฝึกผู้อื่น ว่ากันว่าตนแลฝึกได้ยาก

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑พึงประคับประคองตน ในที่นี้มีความหมายเป็น ๒ คือ ในกรณีเป็นคฤหัสถ์ ก็ควรทำบุญ ให้ทาน รักษาศีล เป็นต้น ในกรณีเป็นบรรพชิต ก็ควรหมั่นขวนขวายทำวัตรปฏิบัติ ศึกษาพระปริยัติ และเจริญกัมมัฏฐาน (นัย ขุ.ธ.อ. ๖/๕)
  2. ๒คำว่า ยาม ในที่นี้หมายถึงวัย คือเขตหรือระยะของอายุ ซึ่งแบ่งเป็น ๓ วัย คือ ปฐมวัย วัยต้น มัชฌิมวัย วัยกลาง และปัจฉิมวัย วัยปลาย (นัย ขุ.ธ.อ. ๖/๔-๕)
  3. ๓ไม่เศร้าหมอง ในที่นี้หมายถึงไม่ถูกตำหนิ (ขุ.ธ.อ. ๖I๘)
หน้า ๗๔

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๔. เรื่องมารดาพระกุมารกัสสปเถระ

[๑๖๐] ตนนั่นแหละเป็นที่พึ่งของตน คนอื่นใครเล่าจะเป็นที่พึ่งให้ได้ แท้จริง ผู้มีตนฝึกฝนดีแล้วย่อมได้ที่พึ่งที่ได้ โดยยาก

๕. เรื่องมหากาลอุบาสก

[๑๖๑] ความชั่วที่ตนทำไว้เอง ที่เกิดในตน มีตนเป็นแดนเกิด ย่อมบดบังคนที่มีปัญญาทราม ดุจเพชรบดบังแก้วมณี ที่เกิดแต่หินฉะนั้น

๖. เรื่องพระเทวทัต

[๑๖๒] ความทุศีลโดยส่วนเดียวปกคลุมบุคคลใดไว้เหมือนกับ ย่านปกคลุมต้นสาละ บุคคลนั้นย่อมทำตนเองเหมือน อย่างที่โจรปรารถนาจะทำกับตนฉะนั้น

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ตนนั่นแหละเป็นที่พี่งของตน หมายถึงว่า ในการที่จะทำตนให้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์หรือการทำ ตนให้หลุดพ้นจากทุกข์คือบรรลุอรหัตตผลชึ่งชื่อว่าได้ที่พี่งที่ได้โดยยากนั้น คนเราต้องทำด้วยตน เองเท่านั้น ไม่มีใครอื่นทำให้ได้ (นัย ขุ.ธ.อ. ๖/๑๕)
  2. ๒ความทุศีลโดยส่วนเดียว ในที่นี้หมายถึงตัณหาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยทวารทั้ง ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ (ขุ.ธ.อ. ๖/๑๙)
หน้า ๗๕

๑๒. อัตตวรรค ๑๐. เรื่องพระอัตตทัตถเถระ

๗. เรื่องความพยายามทำลายสงฆ์

[๑๖๓] กรรมที่ไม่ดีและไม่มีประโยชน์แก่ตน ทำกันได้ง่าย ส่วน กรรมที่ดีทั้งมีประโยชน์แก่ตน ทำกันได้ยากอย่างยิ่ง

๘. เรื่องพระกาลเถระ

[๑๖๔] ผู้ใดเป็นคนด้อยปัญญา อาศัยความเห็นที่ชั่วช้าคัดค้าน คำสั่งสอนของพระอริยเจ้าทั้งหลายผู้ไกลจากกิเลส ดำรง ชีวิตอยูโดยธรรม การคัดค้านและความเห็นของผู้นั้นย่อม เกิดมาเพื่อฆ่าตน เหมือนขุยไผ่เกิดมาเพื่อฆ่าต้นไผ่ฉะนั้น

๙. เรื่องจุลกาลอุบาสก

[๑๖๕] บุคคลทำชั่วไว้เอง ก็เศร้าหมองเอง ไม่ทำชั่วไว้เอง ก็ บริสุทธิ์เอง ความบริสุทธิ์ ความไม่บริสุทธิ์เป็นของเฉพาะตัว คนอื่นจะทำคนอื่นให้บริสุทธิ์หาได้ไม่

๑๐. เรื่องพระอัตตทัตถเถระ

[๑๖๖] ไม่พึงเอาประโยชน์ของผู้อื่นแม้จะมากมาทำให้ประโยชน์ ของตนเองเสียไป รู้จักประโยชน์ของตนเองแล้ว พึง ขวนขวายในประโยชน์ของตน

จบ อัตตวรรคที่ ๑๒

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ประโยชน์ของตน ในที่นี้ตรัสเน้นถึงกัมมัฏฐานเป็นหลัก หรือหมายถึงอริยผล (ขุ.ธ.อ. ๖/๒๕)
หน้า ๗๖

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๑๓. โลกวรรค

หมวดว่าด้วยเรื่องโลก

๑. เรื่องภิกษุหนุ่ม

{๒๓} [๑๖๗] ไม่พึงเสพธรรมเลว ไม่พึงอยู่ด้วยความประมาท ไม่พึง เสพความเห็นผิด ไม่พึงเป็นคนรกโลก

๒. เรื่องพระเจ้าสุทโธทนะ

[๑๖๘] บรรพชิตไม่พึงประมาทในก้อนข้าวที่ตนลุกขึ้นยืนรับ พึง ประพฤติธรรมให้สุจริตไว้ ผู้ประพฤติธรรมเป็นปกติย่อม อยู่เป็นสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า[๑๖๙] บุคคลพึงประพฤติธรรมให้สุจริตไว้ อย่าประพฤติธรรม นั้นให้ทุจริต ผู้ประพฤติธรรมเป็นปกติย่อมอยู่เป็นสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

๓. เรื่องภิกษุเจริญวิปัสสนา

[๑๗๐] มัจจุราชย่อมมองไม่เห็นบุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกเหมือน เห็นฟองนํ้า เหมือนเห็นพยับแดด

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ธรรมเลว ในที่นี้หมายถึงกามคุณ ๕ (ขุ.ธ.อ. ๖/๒๗)