พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ · จิตตลดาวรรค
๔. จัณฑาลิวิมาน
เล่ม ๒๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๑ ในจิตตลดาวรรคมี ๔ ฉบับ
_______
๔. จณฺฑาลีวิมาน
๔. จัณฑาลีวิมาน
ว่าด้วยวิมานที่เกิดขึ้นแก่หญิงจัณฑาลผู้เลื่อมใสในพระพุทธเจ้า
(พระมหาโมคคัลลานเถระกล่าว ๒ คาถาว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ จิตตลดาวรรค จัณฑาลิวิมาน (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๖ หน้า ๒๙–๓๐ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๔–๓๖
จณฺฑาลิ วนฺท ปาทานิ โคตมสฺส ยสสฺสิโน
ตเมว (๑) อนุกมฺปาย อฏฺฐาสิ อิสิสตฺตโม. (๒)
- ๑สี. ตเวว
- ๒สี. อิสิสุตฺตโม
จัณฑาลี เธอจงถวายอภิวาทพระยุคลบาท
ของพระโคดมสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้มีพระยศ
พระองค์ผู้สูงสุดกว่าฤๅษีทั้งหลาย
ได้ประทับยืนอยู่เพื่ออนุเคราะห์เธอผู้เดียวเท่านั้น
อภิปฺปสาเทหิ มนํ อรหนฺตมฺหิ ตาทิเน (๑)
ขิปฺปํ ปญฺชลิกา (๒) วนฺท ปริตฺตํ ตว ชีวิตนฺติ.
- ๑ฉ.ม. ตาทินิ
- ๒ก. ขิปฺปํปมญฺชลิกา
เธอจงทำใจให้เลื่อมใสยิ่งในพระพุทธองค์ซึ่งเป็นพระอรหันต์ผู้คงที่
แล้วจงประคองอัญชลีถวายอภิวาทโดยเร็ว ชีวิตเธอเหลือน้อยแล้ว
(เพื่อจะแสดงประวัติของนางจัณฑาลีนั้นโดยตลอด พระสังคีติกาจารย์ทั้งหลาย จึงกล่าว ๒ คาถาว่า)
โจทิตา ภาวิตตฺเตน สรีรนฺติมธารินา
จณฺฑาลี วนฺทิ ปาทานิ โคตมสฺส ยสสฺสิโน.
หญิงจัณฑาลผู้นี้ครองเรือนร่างเป็นวันสุดท้าย
ซึ่งพระมหาโมคคัลลานเถระผู้อบรมตนแล้ว ตักเตือนแล้ว
ได้ถวายอภิวาทพระยุคลบาทของพระโคดมสัมมาสัมพุทธเจ้า
ตเมนํ อวธี คาวี จณฺฑาลึ ปญฺชลึ ฐิตํ
นมสฺสมานํ สมฺพุทฺธํ อนฺธกาเร ปภงฺกรนฺติ.
แม่โคได้ขวิดนางตาย ขณะยืนประคองอัญชลี
นมัสการพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ส่องแสงสว่างในโลกมืด
(นางไปเกิดเป็นเทพธิดาอยู่ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ วันนั้น นางได้มาหาพระ มหาโมคคัลลานเถระ นมัสการแล้วกราบเรียนว่า)
ขีณาสวํ วิคตรชํ อเนญฺชํ
เอกํ อรญฺญมฺหิ รโห นิสินฺนํ
เทวิทฺธิปตฺตา อุปสงฺกมิตฺวา
วนฺทามิ ตํ วีร มหานุภาวนฺติ.
ข้าแต่ท่านผู้แกล้วกล้า ดิฉันบรรลุเทวฤทธิ์แล้ว
ขอเข้านมัสการใกล้ ๆ ท่านผู้มีอานุภาพมาก ผู้สิ้นอาสวะ
ปราศจากกิเลสประดุจธุลี ไม่หวั่นไหว
นั่งเร้นอยู่ในป่าแต่เพียงผู้เดียว
(พระมหาโมคคัลลานเถระจึงถามนางว่า)
สุวณฺณวณฺณา ชลิตา มหายสา
วิมานโมรุยฺห อเนกจิตฺตา
ปริวาริตา อจฺฉราสงฺคเณน (๑)
กา ตฺวํ สุเภ เทวเต วนฺทเส มมนฺติ.
- ๑สี. อจฺฉรานํ คเณน
เทพธิดาผู้เลอโฉม เธอเป็นใคร มีผิวพรรณงามดั่งทอง
มีรัศมีเรืองรอง มียศมาก งามตระการมิใช่น้อย
มีหมู่เทพอัปสรแวดล้อมลงจากวิมานมาไหว้อาตมา
(เทพธิดานั้นถูกพระมหาเถระถามแล้วอย่างนี้จึงกล่าว ๔ คาถาว่า)
อหํ ภทฺทนฺเต จณฺฑาลี ตยา วีเรน เปสิตา
วนฺทึ อรหโต ปาเท โคตมสฺส ยสสฺสิโน.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันคือหญิงจัณฑาล
ซึ่งท่านผู้แกล้วกล้าให้ไปถวายอภิวาทพระยุคลบาท
ของพระโคดมอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้มีพระยศ
สาหํ วนฺทิตา (๑) ปาทานิ จุตา จณฺฑาลโยนิยา
วิมานํ สพฺพโต ภทฺทํ อุปปนฺนมฺหิ นนฺทเน.
- ๑ฉ.ม. วนฺทิตฺวา, สี. วนฺทิตฺว
ครั้นถวายอภิวาทพระยุคลบาทแล้ว
ดิฉันได้จุติจากกำเนิดคนจัณฑาล
มาบังเกิดในวิมานซึ่งเจริญพร้อมมูลในสวนนันทวัน
อจฺฉรานํ สหสฺสานิ (๑) ปุรกฺขิตฺวา มํติฏฺฐนฺติ (๒)
ตาสาหํ ปวรา เสฏฺฐา วณฺเณน ยสสายุนา.
- ๑ฉ.ม. สตสหสฺสํ
- ๒ฉ. ปุรกฺขิตฺวาน ติฏฺฐติ
นางเทพอัปสรหลายพันนาง พากันห้อมล้อมดิฉันอยู่
ดิฉันเป็นผู้ประเสริฐเลิศกว่าเทพอัปสรเหล่านั้น
โดยรัศมี บริวารยศและอายุ
ปหูตกตกลฺยาณา สมฺปชานา ปติสฺสตา
มุนึ การุณิกํ โลเก ตํ ภนฺเต วนฺทิตุมาคตาติ.
ข้าแต่พระคุณเจ้าผู้เจริญ ดิฉันมีสติสัมปชัญญะ
สร้างคุณงามความดีไว้มาก
มาในโลก(นี้)เพื่อนมัสการพระคุณเจ้าผู้เป็นมุนี มีความกรุณา
(พระสังคีติกาจารย์กล่าวว่า)
อิทํ วตฺวาน จณฺฑาลี กตญฺญูกตเวทินี
วนฺทิตฺวา อรหโต ปาเท ตตฺเถวนฺตรธายตีติ.
จณฺฑาลีวิมานํ จตุตฺถํ.
เทพธิดาจัณฑาลีผู้กตัญญูกตเวที ครั้นกราบเรียนอย่างนี้แล้ว
จึงกราบลงแทบเท้าพระมหาโมคคัลลานะผู้อรหันต์แล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง
จัณฑาลีวิมานที่ ๔ จบ
จบ ๔. จัณฑาลิวิมาน