พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ · จิตตลดาวรรค
๗. อุโบสถวิมาน
เล่ม ๒๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๑ ในจิตตลดาวรรคมี ๔ ฉบับ
_______
๗. อุโปสถาวิมาน
๗. อุโปสถาวิมาน
ว่าด้วยวิมานที่เกิดขึ้นแก่นางอุโบสถาอุบาสิกา
(พระมหาโมคคัลลานเถระถามถึงบุพกรรมของเทพธิดานั้นว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ จิตตลดาวรรค อุโบสถวิมาน (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๓–๓๕ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๙–๔๑
อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต.
โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา.
เทพธิดา เธอมีผิวพรรณงามยิ่งนัก
เปล่งรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอยู่ ดุจดาวประกายพรึก
เกน เตตาทิโส วณฺโณ ฯเปฯ
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ.
[๒๓๐-๒๓๑] เพราะบุญอะไรผิวพรรณเธอจึงงามเช่นนี้ ฯลฯ
และมีรัศมีกายสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้
สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา
ฯเปฯ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ.
เทพธิดานั้นดีใจที่พระมหาโมคคัลลานเถระถาม
จึงตอบปัญหาผลกรรมไปตามที่พระเถระถามว่า
อุโปสถาติ มํ อญฺญึสุ สาเกตายํ อุปาสิกา
สทฺธา สีเลน สมฺปนฺนา สํวิภาครตา สทา.
ชาวเมืองสาเกตรู้จักดิฉันในนามว่า อุโปสถา
ดิฉันเป็นอุบาสิกาอยู่ในเมืองสาเกต
เป็นผู้มีศรัทธา สมบูรณ์ด้วยศีล และยินดีแจกจ่ายทานทุกเมื่อ
อจฺฉาทนญฺจ ภตฺตญฺจ เสนาสนํ ปทีปิยํ
อทาสึ อุชุภูเตสุ วิปฺปสนฺเนน เจตสา.
ดิฉันมีใจเลื่อมใสในพระอริยเจ้าผู้ปฏิบัติตรง
จึงได้ถวายเครื่องนุ่งห่ม อาหาร เสนาสนะและเครื่องตามประทีป
จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี
ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ.
ดิฉันเข้าจำอุโบสถศีล ซึ่งประกอบด้วยองค์ ๘
ทุกวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำและ ๘ ค่ำแห่งปักษ์
และตลอดปาฏิหาริยปักษ์
โปสถํ อุปวสึ ทา สีเลสุ สํวุตา
สญฺญมา สํวิภาคา จ วิมานํ อาวสามหํ.
ดิฉันสำรวมระวังในศีลตลอดเวลา
และแจกจ่ายทานด้วยความเคารพจึงได้ครอบครองวิมานนี้
ปาณาติปาตา วิรตา มุสาวาทา จ สญฺญตา
เถยฺยา จ อติจารา จ มชฺชปานา จ อารกา.
ดิฉันงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เว้นไกลจากการลักขโมย
การประพฤตินอกใจสามี สำรวมระวังจากการพูดเท็จ
และการดื่มน้ำเมา
ญฺจสิกฺขาปเท รตา อริยสจฺจาน โกวิทา
อุปาสิกา จกฺขุมโต โคตมสฺส ยสสฺสิโน.
ดิฉันยินดีในศีล ๕ ฉลาดในอริยสัจ
เป็นอุบาสิกาของพระผู้มีพระภาคทรงพระนามว่า โคดม
ผู้มีพระจักษุ มีพระยศ
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ฯปฯ
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ.
[๒๓๙-๒๔๐] เพราะบุญนั้นผิวพรรณดิฉันจึงงามเช่นนี้ ฯลฯ
และมีรัศมีกายสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้
(เมื่อจะแสดงโทษของตน เทพธิดานั้นจึงได้กล่าว ๒ คาถาอีกว่า)
อภิกฺขณํ นนฺทนํ สุตฺวา ฉนฺโท เม อุปปชฺชถ (๑)
ตตฺถ จิตฺตํ ปณิธาย อุปปนฺนามฺหิ นนฺทนํ.
- ๑เยภุยฺเยน อุปปชฺชตีติ ทิสฺสติ.
เพราะดิฉันได้ฟังเรื่องทิพยสมบัติในสวนนันทวันเนือง ๆ
จึงเกิดความพอใจขึ้น
เพราะเหตุที่ดิฉันตั้งจิตปรารถนาในภพดาวดึงส์นั้น
จึงได้เกิดในสวนนันทวัน
นากาสึ สตฺถุ วจนํ พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน
หีเน จิตฺตํ ปณิธาย สามฺหิ ปจฺฉานุตาปินีติ.
ดิฉันไม่ได้ปฏิบัติตามพระดำรัส
ของพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า
เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ (แต่)
ตั้งจิตไว้ในภพที่เลว ภายหลังจึงเดือดร้อน
(เพื่อจะปลอบใจเทพธิดานั้น พระมหาโมคคัลลานเถระจึงได้กล่าวคาถานี้ว่า)
กีว จิรํ วิมานสฺมึ อิธ วสฺสสุโปสเถ (๑)
เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข ยทิ ชานาสิ อายุโนติ.
- ๑ฉ.ม. วจฺฉสุโปสเถ
อุโปสถาเทพธิดา เธอจะอยู่ในวิมานนี้นานเท่าไร
อาตมาถามแล้ว ถ้าเธอทราบอายุขัย จงบอกอาตมาด้วยเถิด
(เทพธิดานั้นตอบว่า)
สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ อิธ ฐตฺวา มหามุนี (๑)
อิโต จุตา คมิสฺสามิ มนุสฺสานํ สหพฺยตนฺติ.
- ๑ฉ.ม. สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ ติสฺโส จ วสฺสโกฏิโย
ข้าแต่ท่านจอมปราชญ์ ดิฉันจักดำรงอยู่
ในวิมานนี้นานประมาณหกหมื่นปีทิพย์
จุติจากเทวโลกนี้แล้ว จักไปเกิดร่วมกับมวลมนุษย์
(พระมหาโมคคัลลานเถระปลุกเร้าเทพธิดานั้นให้อาจหาญด้วยคาถานี้ว่า)
มา ตฺวํ อุโปสเถ ภายิ สมฺพุทฺเธนาสิ พฺยากตา
โสตาปนฺนา วิเสสยิ ปหีนา ตว ทุคฺคตีติ.
อุโปสถาวิมานํ สตฺตมํ.
อุโปสถาเทพธิดา เธออย่าสะทกสะท้าน
เพราะว่าเธอเป็นผู้ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงพยากรณ์ไว้แล้วว่า
จักบรรลุคุณวิเศษเป็นพระโสดาบัน ทุคติเป็นอันเธอละได้แล้ว
อุโปสถาวิมานที่ ๗ จบ
จบ ๗. อุโบสถวิมาน